หน้ามืด วิงเวียน เป็นลม สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

อาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ หรือเป็นลม เป็นอาการที่หลายคนเคยเจออย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต บางครั้งเกิดขึ้นเพียงไม่กี่วินาทีแล้วหายไปเอง แต่ในบางคนอาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพที่ต้องได้รับการตรวจรักษา การสังเกตลักษณะของอาการและสาเหตุที่เป็นไปได้จึงมีความสำคัญ เพราะจะช่วยแยกได้ว่าเป็นภาวะทั่วไปหรือเป็นอาการที่ควรรีบพบแพทย์

หน้ามืดคือความรู้สึกเหมือนจะหมดแรง รู้สึกโหวงในศีรษะ เห็นภาพพร่าหรือมืดลง หูอื้อ เหงื่อออก ตัวเย็น และรู้สึกเหมือนกำลังจะล้ม หากอาการรุนแรงอาจหมดสติชั่วคราว ซึ่งเรียกว่าเป็นลม ส่วนอาการวิงเวียนศีรษะอาจมีหลายลักษณะ บางคนรู้สึกเหมือนตัวเองโคลงเคลง บางคนรู้สึกเหมือนสิ่งรอบตัวกำลังหมุน ซึ่งแต่ละแบบอาจมีสาเหตุแตกต่างกัน

สาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดคือความดันโลหิตลดลงชั่วคราว เช่น ลุกขึ้นเร็วหลังจากนั่งหรือนอนนาน เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองไม่ทัน จึงเกิดอาการหน้ามืดขึ้นได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้ที่ดื่มน้ำน้อย หรือผู้ที่รับประทานยาลดความดันบางชนิด

อีกสาเหตุหนึ่งคือการอดอาหารหรือระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ โดยเฉพาะผู้ที่ไม่ได้รับประทานอาหารเป็นเวลานาน ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้ยาหรือฉีดอินซูลิน รวมถึงผู้ที่ออกกำลังกายหนักโดยไม่ได้เติมพลังงานให้เพียงพอ อาการมักมาพร้อมกับมือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก และอ่อนแรง

การขาดน้ำก็เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยเช่นกัน เมื่อร่างกายสูญเสียน้ำจากอากาศร้อน การออกกำลังกายหนัก ท้องเสีย หรืออาเจียน ปริมาณเลือดจะลดลง ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ ส่งผลให้รู้สึกหน้ามืดหรือเป็นลมได้ง่าย

ในบางคนอาการเกิดจากความเครียด ความตกใจ ความเจ็บปวด หรือการยืนนาน ๆ ทำให้ระบบประสาทตอบสนองจนหัวใจเต้นช้าลงและความดันลดลง เรียกว่าเป็นลมจากการกระตุ้นของระบบประสาทอัตโนมัติ ซึ่งมักฟื้นตัวได้เมื่อได้นอนราบและยกขาสูง

หากอาการวิงเวียนเป็นลักษณะบ้านหมุน อาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของหูชั้นใน เช่น ตะกอนหินปูนในหูเคลื่อน โรคน้ำในหูไม่เท่ากัน หรือการอักเสบของเส้นประสาทการทรงตัว ผู้ป่วยมักรู้สึกเหมือนทุกอย่างหมุน คลื่นไส้ อาเจียน และทรงตัวลำบาก

โรคของหัวใจก็เป็นอีกสาเหตุที่ไม่ควรมองข้าม เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ ลิ้นหัวใจผิดปกติ หรือภาวะหัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่ดี หากเลือดไปเลี้ยงสมองลดลงกะทันหัน อาจทำให้หมดสติได้โดยไม่มีอาการเตือนมาก่อน

ภาวะโลหิตจางก็ทำให้เกิดอาการหน้ามืดได้ เพราะเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินมีน้อยกว่าปกติ ส่งผลให้การนำออกซิเจนไปยังสมองและอวัยวะต่าง ๆ ลดลง ผู้ป่วยมักมีอาการเหนื่อยง่าย ซีด ใจสั่น และอ่อนเพลียร่วมด้วย

แม้อาการส่วนใหญ่จะไม่รุนแรง แต่มีบางลักษณะที่ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เช่น หมดสติเป็นเวลานาน เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก ใจสั่นรุนแรง แขนหรือขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ หรือได้รับบาดเจ็บจากการล้ม เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง หรือภาวะอันตรายอื่น

เมื่อเริ่มมีอาการหน้ามืด ควรรีบนั่งหรือนอนในที่ปลอดภัย หากนอนได้ให้ยกขาสูงเล็กน้อยเพื่อช่วยให้เลือดไหลกลับไปเลี้ยงสมอง หลีกเลี่ยงการฝืนเดินต่อ หากสงสัยว่าเกิดจากการขาดน้ำให้จิบน้ำเมื่อยังรู้สึกตัวดี และหากเกิดจากการอดอาหารควรรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลในปริมาณเหมาะสมเมื่ออาการดีขึ้น

สำหรับผู้ที่มีอาการเป็นประจำ ควรจดบันทึกว่าอาการเกิดขึ้นเมื่อใด เกิดหลังลุกขึ้นเร็ว หลังออกกำลังกาย หลังอดอาหาร หรือมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์หาสาเหตุได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ควรพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำอย่างเหมาะสม รับประทานอาหารให้ครบมื้อ และหลีกเลี่ยงการลุกเปลี่ยนอิริยาบถอย่างรวดเร็ว

อาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ และเป็นลม ไม่ใช่โรคแต่เป็นอาการที่เกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยไปจนถึงโรคร้ายแรง หากเป็นเพียงครั้งคราวและหายได้เองอาจเกิดจากปัจจัยชั่วคราว แต่หากเกิดซ้ำบ่อย อาการรุนแรงขึ้น หรือมีอาการผิดปกติร่วมด้วย ควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม ไม่ควรรอจนเกิดอุบัติเหตุหรือภาวะแทรกซ้อนที่ป้องกันได้