เรื่องจริงของชนเผ่าแอมะซอน กับค่านิยมเรื่องความงามและความสัมพันธ์ที่ไม่เหมือนโลกตะวันตก

เมื่อพูดถึง “ชนเผ่าในแอมะซอน” หลายคนมักนึกถึงกลุ่มคนที่มีวัฒนธรรมเหมือนกันทั้งหมด

แต่ความจริง ผืนป่าแอมะซอนครอบคลุมหลายประเทศและเป็นบ้านของชนพื้นเมืองจำนวนมาก แต่ละกลุ่มมีภาษา ความเชื่อ และกติกาความสัมพันธ์แตกต่างกันอย่างชัดเจน จึงไม่ควรนำธรรมเนียมของชนเผ่าหนึ่งไปเหมารวมกับทุกกลุ่ม

หนึ่งในกลุ่มที่นักมานุษยวิทยาศึกษาเรื่องความงามและความสัมพันธ์อย่างละเอียดคือ ชาวเมฮินากู หรือ Mehinaku ซึ่งอาศัยอยู่บริเวณลุ่มแม่น้ำซิงกูตอนบนในประเทศบราซิล

ความสวยไม่ได้อยู่ที่เสื้อผ้า แต่อยู่บนผิวหนัง

สำหรับชาวเมฮินากู การทาสีร่างกาย เครื่องประดับ ทรงผม และการเตรียมร่างกายก่อนพิธี ไม่ได้ทำเพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่ยังบอกถึงเพศ บทบาท สถานะ และความพร้อมที่จะเข้าร่วมกิจกรรมของชุมชน

สีแดงและสีดำถูกนำมาวาดเป็นลวดลายบนใบหน้า หน้าอก แขน และขา โดยเฉพาะในงานพิธีหรือการแข่งขันมวยปล้ำ ภาพของร่างกายที่ผ่านการตกแต่งจึงดู “สมบูรณ์” และน่าดึงดูดมากกว่าร่างกายที่ไม่ได้เตรียมตัว งานศึกษาด้านมานุษยวิทยาความงามอธิบายว่า ในหลายสังคม การทาสีผิวและตกแต่งร่างกายทำหน้าที่เปลี่ยนร่างกายตามธรรมชาติให้กลายเป็นร่างกายทางสังคม ซึ่งสะท้อนตัวตนและความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

ความแข็งแรงก็เป็นเสน่ห์สำคัญของผู้ชาย การแข่งขันมวยปล้ำแบบ ฮูกา ฮูกา เปิดโอกาสให้นักสู้แสดงพละกำลัง ความอดทน และความกล้า โดยผู้เข้าแข่งขันจะทาสีร่างกายและสวมเครื่องประดับอย่างโดดเด่นก่อนลงสนาม

ดังนั้น “คนสวย” ในสายตาของชุมชนจึงไม่ได้หมายถึงผิวขาว ตัวบาง หรือหน้าตาตามแบบสื่อสมัยใหม่ แต่อาจหมายถึงคนที่แข็งแรง ดูแลร่างกายดี แต่งกายถูกกาลเทศะ และมีความสามารถในการทำหน้าที่ของตน

เรื่องรักไม่ได้เสรีแบบไร้กติกา

ชีวิตคู่ของชาวเมฮินากูมีทั้งการแต่งงาน ความหึงหวง การนอกใจ ความลับ และชื่อเสียงในชุมชน ไม่ได้เป็นสังคมที่ทุกคนมีเพศสัมพันธ์กับใครก็ได้โดยไม่มีข้อจำกัด

งานของนักมานุษยวิทยา Thomas Gregor บันทึกว่า ความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิงเชื่อมโยงกับการแต่งงาน ความรัก การแข่งขัน ความวิตกกังวล และพิธีกรรมของแต่ละเพศอย่างซับซ้อน การมีคนรักนอกคู่สมรสอาจเกิดขึ้นได้ แต่ต้องปกปิด เพราะหากเรื่องแพร่ไปทั่วหมู่บ้านก็อาจนำไปสู่ความอับอาย ความขัดแย้ง และการสูญเสียชื่อเสียง

นี่จึงต่างจากภาพที่บางเว็บไซต์ชอบนำเสนอว่า ชนเผ่าแอมะซอน “เปิดเสรีเรื่องเพศโดยไม่มีความหึงหวง” เพราะในความจริง พวกเขาก็มีอารมณ์รัก หวง กลัวการถูกทอดทิ้ง และกังวลสายตาของสังคมไม่ต่างจากมนุษย์ทั่วไป

เด็กหนึ่งคนอาจถูกมองว่ามีพ่อหลายคน

ธรรมเนียมที่แตกต่างจากความเข้าใจแบบตะวันตกมากที่สุด พบในชนพื้นเมืองบางกลุ่มของอเมริกาใต้ เช่น ชาวบารี หรือ Barí และชาวกาเนลา

ในความเชื่อที่นักมานุษยวิทยาเรียกว่า Partible Paternity หรือความเป็นพ่อร่วมกัน เด็กไม่ได้ถือกำเนิดจากชายเพียงคนเดียว แต่ร่างกายของทารกถูกมองว่าค่อยๆ สร้างขึ้นจากการมีเพศสัมพันธ์หลายครั้ง หากหญิงคนหนึ่งมีความสัมพันธ์กับผู้ชายมากกว่าหนึ่งคนระหว่างช่วงก่อนหรือระหว่างการตั้งครรภ์ ผู้ชายเหล่านั้นอาจถูกมองว่าเป็นผู้มีส่วนสร้างเด็กและเป็น “พ่อ” ร่วมกัน

นี่ไม่ได้หมายความว่าผู้หญิงทุกคนต้องมีคู่หลายคน หรือทุกครอบครัวปฏิบัติเหมือนกัน แต่เป็นระบบความเชื่อเรื่องการกำเนิดที่แตกต่างจากความรู้ชีววิทยาสมัยใหม่

งานศึกษาชาวบารีบางชิ้นยังพบว่า เด็กซึ่งได้รับการยอมรับว่ามีพ่อหลักและพ่อรอง อาจได้รับอาหาร การปกป้อง และความช่วยเหลือจากผู้ชายมากกว่าหนึ่งคน นักวิจัยจึงเสนอว่า ความเชื่อนี้อาจมีประโยชน์ต่อการอยู่รอดของเด็กในสภาพแวดล้อมที่การเลี้ยงดูลูกต้องอาศัยแรงสนับสนุนจากหลายฝ่าย อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้เป็นข้อสังเกตจากประชากรและช่วงเวลาที่จำกัด ไม่ใช่กฎตายตัวของครอบครัวบารีทุกครอบครัว 

ไม่ใช่ความแปลก แต่คือการมองโลกคนละแบบ

สิ่งที่คนภายนอกเรียกว่า “ธรรมเนียมทางเพศสุดแปลก” สำหรับคนในชุมชนอาจเป็นเพียงวิธีอธิบายครอบครัว ความรับผิดชอบ และการกำเนิดชีวิตตามความรู้ที่ถ่ายทอดกันมา

ส่วนการทาสีร่างกายที่คนภายนอกมองว่าเป็นแฟชั่น ก็อาจเกี่ยวข้องกับเกียรติยศ พิธีกรรม ความเป็นชายหญิง และการเป็นสมาชิกที่สมบูรณ์ของสังคม

รู้จักทำต้องเลี้ยงๆช่วยกันนะ พ่อ1 พ่อ2 พ่อ3