มองให้ลึกกว่าโทษอาญา ปมปัญหาการอุ้มบุญใต้ดินที่มากกว่าเรื่องผิดกฎหมาย

เรื่องของการอุ้มบุญเป็นหนึ่งในประเด็นที่ซับซ้อนที่สุดในมุมมองของสังคมบ้านเรา เพราะมันคือการผสมปนเปกันระหว่างความต้องการพื้นฐานที่สุดของมนุษย์อย่างการอยากมีลูก กับความเป็นความตายของกฎกติกาที่สร้างขึ้นมาเพื่อป้องกันการค้ามนุษย์ เมื่อมีข่าวการทลายเครือข่ายอุ้มบุญผิดกฎหมายหลุดออกมา สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือการเพิ่มโทษให้แรงขึ้น เพื่อหวังจะให้มันหยุดลง แต่ถ้าเราลองถอยออกมามองให้กว้างอีกนิด อาจจะพบว่าโทษอาญาเป็นเพียงปลายทางของการแก้ปัญหาที่ยังไม่ตรงจุดเท่าไรนัก

การเพิ่มบทลงโทษอาจทำให้การเข้าถึงบริการเหล่านี้ยากขึ้นในเชิงปฏิบัติ แต่สิ่งที่น่าตั้งคำถามคือ มันจะไปลดความต้องการได้จริงหรือ ในเมื่อตราบใดที่คนยังอยากมีลูก แต่ลู่ทางที่ถูกต้องตามกฎหมายยังเข้าถึงยาก มีเงื่อนไขเยอะ หรือค่าใช้จ่ายสูงเกินเอื้อม ตลาดใต้ดินก็จะยังคงหมุนเวียนอยู่แบบนั้นเปรียบเสมือนน้ำที่หาทางไหลไปได้เสมอ การไล่ปิดกั้นเส้นทางโดยไม่อุดช่องว่างของความต้องการที่แท้จริง มักจะจบลงด้วยการดันให้ตลาดเหล่านี้ไปอยู่ในจุดที่มืดมิดกว่าเดิม และตรวจสอบได้ยากขึ้นกว่าเก่า

หากเราเปลี่ยนจากการขู่อาฆาตด้วยโทษมาเป็นการจัดระเบียบให้ชัดเจน อาจเป็นหนทางที่ยั่งยืนกว่าไหม ความยากของการอุ้มบุญไม่ใช่แค่การมีกฎหมายห้าม แต่คือการที่สังคมยังไม่มีพื้นที่ปลอดภัยให้กับคนทั้งสองฝ่าย ทั้งฝ่ายที่อยากมีลูกและฝ่ายที่ต้องอุ้มท้อง กฎกติกาที่สร้างขึ้นมาควรเน้นไปที่การคุ้มครองสิทธิของเด็กที่เกิดมา และความเป็นธรรมกับผู้รับจ้างอุ้มบุญ ไม่ใช่แค่การเขียนโทษใส่กระดาษเพื่อให้ดูว่าเราจัดการปัญหาแล้ว

การจะหยุดตลาดมืดได้ไม่ใช่เรื่องของการใช้กรงขังเพียงอย่างเดียว แต่ต้องกลับมาดูกระบวนการว่าทำไมคนถึงต้องหนีไปพึ่งตลาดใต้ดิน ถ้าเราสามารถทำให้กระบวนการที่ถูกต้องง่ายขึ้น ปลอดภัยขึ้น และตั้งอยู่บนพื้นฐานของจริยธรรมที่ทุกคนยอมรับได้ การพึ่งพาตลาดที่ผิดกฎหมายก็จะลดลงไปเองโดยอัตโนมัติ เพราะไม่มีใครอยากเอาอนาคตไปเสี่ยงกับเรื่องผิดกฎหมายหากมีเส้นทางที่สะอาดและโปร่งใสให้เดิน

ท้ายที่สุดแล้ว เรื่องนี้อาจจะไม่ใช่แค่เรื่องของอาชญากรรมที่ต้องจัดการ แต่เป็นเรื่องของความเห็นอกเห็นใจและความเข้าใจในความเป็นมนุษย์ การแก้ปัญหาอุ้มบุญไม่ได้มีคำตอบสำเร็จรูปแค่วันเดียวหรือการลงโทษครั้งเดียว แต่มันคือการสร้างระบบที่โอบรับความต้องการพื้นฐานของคนในสังคมอย่างสมเหตุสมผลและรอบคอบที่สุด หากเราตั้งโจทย์ให้กว้างขึ้นว่าทำอย่างไรให้เด็กที่เกิดมาได้รับการคุ้มครอง และความต้องการของครอบครัวได้รับโอกาสอย่างเหมาะสม บางทีเราอาจจะเห็นทางออกที่สร้างสรรค์กว่าการเพิ่มโทษเพียงอย่างเดียว