รู้หรือไม่ "เกมเศรษฐี" (Monopoly) เคยมีกติกาดั้งเดิมที่ไม่มีใครต้องล้มละลาย!

        เปิดเบื้องหลังความจริงสุดย้อนแย้งของเกมกระดานระดับตำนาน! หากพูดถึงบอร์ดเกมที่ทำลายมิตรภาพมากที่สุดในโลก เชื่อว่าชื่อของ "เกมเศรษฐี" หรือ Monopoly ต้องติดอยู่ในอันดับแรก ๆ อย่างแน่นอน เหตุการณ์ที่ผู้เล่นตกช่องที่ดินของเพื่อนจนต้องจ่ายค่าเช่ามหาศาลและล้มละลายไปทีละคน คือภาพจำที่ทุกคนคุ้นเคย แต่รู้หรือไม่ว่าความรู้สึกแค้นและความกดดันจากการถูกขูดรีดในเกมนั้น แท้จริงแล้วคือเจตนาของผู้คิดค้นที่ต้องการให้ผู้เล่นเกลียดระบบผูกขาดมาตั้งแต่ต้น

ต้นกำเนิดที่ถูกลืม และกฎดั้งเดิมที่ไม่มีใครต้องเจ๊ง

        ประวัติทางการของบริษัทผู้ผลิตเคยบันทึกไว้ว่า Charles Darrow ชายตกงานยุค Great Depression คือผู้คิดค้นเกมนี้ขึ้นมาจนร่ำรวยเป็น American Dream แต่ความจริงแล้ว ผู้คิดค้นตัวจริงคือ Elizabeth Magie (Lizzie) นักเขียน กวี และนักสิทธิสตรี ผู้เชื่อในแนวคิดเศรษฐศาสตร์แบบ Georgism ที่มองว่าที่ดินเป็นของส่วนรวม ไม่ควรมีใครถือครองผูกขาดไว้เพียงคนเดียว

        เธอได้จดสิทธิบัตรเกมในชื่อ The Landlord's Game มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1904 โดยในกล่องดั้งเดิมมีกฎการเล่นให้เลือก 2 ชุด เพื่อจำลองภาพเปรียบเทียบระบบเศรษฐกิจอย่างชัดเจน:

• กฎชุดที่ 1: Monopoly (ระบบผูกขาด) กติกาแบบที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบัน ใครกวาดซื้อที่ดินได้หมด บีบให้คนอื่นล้มละลายจะเป็นผู้ชนะ ซึ่งผู้สร้างตั้งใจออกแบบมาเพื่อให้ผู้เล่นสัมผัสถึงความเจ็บปวดของการถูกขูดรีด

• กฎชุดที่ 2: Prosperity (ระบบแบ่งปัน) กติกาที่ไม่มีใครต้องล้มละลาย เมื่อมีคนตกช่องที่ดิน ค่าเช่าจะไม่เข้ากระเป๋าเจ้าของที่โดยตรง แต่จะถูกนำเข้า "คลังกลาง" เมื่อเงินในคลังถึงเป้าจะถูกนำมาปลดล็อกเป็นสวัสดิการให้ทุกคน เช่น เรียนฟรี หรือเพิ่มเงินขวัญถุงตอนเดินผ่านจุดเริ่มต้น ทุกคนจึงสามารถเติบโตและร่ำรวยไปด้วยกันได้

  

ทำไมกฎแบ่งปันถึงหายไป และการโดนชุบมือเปิบ?

        เหตุผลที่กฎ Prosperity หายไป เหลือเพียงกฎ Monopoly เป็นเพราะในธรรมชาติของมนุษย์ การได้เห็นเพื่อนล้มละลายและเป็นผู้รอดชีวิตคนสุดท้ายให้ความรู้สึกตื่นเต้นสะใจมากกว่า กฎขูดรีดจึงได้รับความนิยมแพร่หลายตามมหาวิทยาลัย

        ต่อมา Charles Darrow ได้มาเห็นเกมเวอร์ชันชาวบ้านที่เล่นกันในกลุ่มเพื่อน จึงนำไอเดียไปปรับดีไซน์เล็กน้อย จดสิทธิบัตรในชื่อตัวเอง แล้วนำไปขายต่อให้บริษัท Parker Brothers เมื่อเรื่องราวการมีสิทธิบัตรเดิมของ Lizzie ถูกเปิดเผย บริษัทจึงเข้ามาขอซื้อสิทธิบัตรจากเธอในปี ค.ศ. 1935 ด้วยราคาเพียง 500 ดอลลาร์ โดยไม่มีส่วนแบ่งยอดขาย และไม่ได้นำเกมดั้งเดิมของเธอออกวางจำหน่ายจริงจังตามที่เคยให้สัญญาไว้

ตลกร้ายของทุนนิยมกับการผลิตเวอร์ชันล้อเลียน

        ความย้อนแย้งยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อสิทธิ์ตกไปอยู่กับบริษัทใหญ่ และมีการผลิต Monopoly เวอร์ชันประเด็นสังคมออกมามากมายจนเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก:

• Monopoly for Millennials (ปี 2018): ล้อเลียนคนรุ่นใหม่ด้วยสโลแกนเรื่องการไม่ซื้ออสังหาริมทรัพย์แต่เน้นเก็บแต้มประสบการณ์ และให้คนที่มีหนี้กู้เรียนมากที่สุดได้เริ่มเล่นก่อน จนถูกสับว่าเอาความทุกข์ของคนรุ่นใหม่มาทำเป็นเรื่องขำขัน

• Monopoly Socialism (ปี 2019): ออกแบบกติกามาให้ทุกคนถังแตกและล้มละลายพร้อมกัน เพื่อดิสเครดิตระบบสังคมนิยม แต่กลับถูกนักเศรษฐศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ติงว่าเป็นการบิดเบือนข้อมูล และลืมไปว่าผู้สร้างดั้งเดิมเคยเตือนสติเรื่องนี้ไว้นานแล้ว จนสุดท้ายต้องถอดเกมออกจากระบบ

  

        จากบอร์ดเกมทำมือที่ตั้งใจสร้างขึ้นมาเพื่อสอนเรื่องความเป็นธรรมและต่อต้านการผูกขาด ในปัจจุบัน Monopoly กลับกลายเป็นแบรนด์ระดับพันล้านดอลลาร์ที่ถูกนำไปต่อยอดทั้งเกมมือถือและภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ เรื่องราวนี้สะท้อนให้เห็นว่าระบบทุนนิยมพร้อมที่จะเปลี่ยนทุกอย่างให้เป็นสินค้า แม้กระทั่งสิ่งนั้นจะถูกสร้างขึ้นมาเพื่อต่อต้านตัวมันเองก็ตาม ดังนั้น ครั้งหน้าที่คุณทอยเต๋าไปตกช่องของเพื่อนแล้วรู้สึกอยากทุบกระดาน จงรู้ไว้ว่านั่นคือความรู้สึกที่ Lizzie ตั้งใจส่งผ่านกาลเวลามาให้คุณได้สัมผัสอย่างแท้จริง