อัลมอนด์เป็นญาติกับลูกพีชจริงหรือ

เวลาเห็นเมล็ดอัลมอนด์ในถุงขนม เรามักจัดมันไว้ในกลุ่มเดียวกับถั่วลิสง เม็ดมะม่วงหิมพานต์ หรือวอลนัต แต่ในทางพฤกษศาสตร์ อัลมอนด์กลับไม่ได้เป็นถั่วแท้ และยังมีความใกล้ชิดกับลูกพีชมากกว่าที่หน้าตาของอาหารทั้งสองอย่างจะทำให้เรานึกถึง

คำพูดที่ว่า “อัลมอนด์อยู่ในตระกูลเดียวกับลูกพีช” จึงมีส่วนถูก แต่ควรอธิบายให้ชัดอีกนิด เพราะอัลมอนด์ไม่ได้เกิดจากต้นพีช และไม่ได้เป็นลูกพีชชนิดหนึ่ง ทั้งคู่เป็นพืชคนละชนิด แต่เป็นญาติใกล้กันมากในทางการจัดหมวดหมู่พืช

ต้นอัลมอนด์และต้นพีชอยู่ในวงศ์กุหลาบ ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับแอปเปิล ลูกแพร์ สตรอว์เบอร์รี เชอร์รี พลัม และแอปริคอต พืชในวงศ์นี้มีรูปร่างหลากหลายมาก ตั้งแต่ไม้พุ่มเตี้ยไปจนถึงไม้ผลขนาดใหญ่ จึงไม่แปลกที่คนทั่วไปจะไม่รู้ว่าอาหารที่ดูไม่เกี่ยวข้องกันหลายอย่างมีบรรพบุรุษร่วมกันอยู่ห่าง ๆ

แต่ความสัมพันธ์ระหว่างอัลมอนด์กับพีชใกล้กว่านั้น เพราะทั้งคู่ยังอยู่ในสกุลเดียวกัน คือสกุล Prunus ซึ่งรวมผลไม้ที่มีเมล็ดแข็งอยู่ตรงกลาง เช่น พลัม เชอร์รี แอปริคอต และเนคทารีน

จุดที่ทำให้คนสับสนคือ เวลากินพีช เรากินเนื้อฉ่ำน้ำที่หุ้มเมล็ดแข็ง แล้วทิ้งก้อนแข็งตรงกลาง ส่วนเวลากินอัลมอนด์ เรากลับทิ้งเปลือกและเนื้อส่วนด้านนอก แล้วนำเมล็ดที่อยู่ข้างในมากิน

พูดง่าย ๆ คือ ส่วนที่เรากินของพีชกับส่วนที่เรากินของอัลมอนด์เป็นคนละตำแหน่งกัน

ผลอัลมอนด์เมื่อยังอยู่บนต้นไม่ได้มีหน้าตาเหมือนเม็ดสีน้ำตาลที่ขายตามร้าน มันเป็นผลสีเขียว มีเนื้อหุ้มด้านนอก เมื่อผลแก่ เนื้อส่วนนี้จะแห้งและแตกออก ภายในมีเปลือกแข็งคล้ายเมล็ดพีช เมื่อกะเทาะเปลือกแข็งออกจึงจะพบเมล็ดอัลมอนด์ที่เราคุ้นเคย

ถ้านำเมล็ดแข็งของลูกพีชมาเปิดดู ก็จะพบเมล็ดด้านในที่มีรูปร่างคล้ายอัลมอนด์อยู่ไม่น้อย เพียงแต่เมล็ดพีชไม่ใช่อาหารที่นำมากินเล่นทั่วไป และไม่ควรกะเทาะมากินเอง เพราะเมล็ดของพืชในกลุ่มนี้หลายชนิดมีสารธรรมชาติที่สามารถเปลี่ยนเป็นไซยาไนด์ในร่างกายได้เมื่อได้รับในปริมาณไม่เหมาะสม

อัลมอนด์เองก็มีทั้งชนิดหวานและชนิดขม อัลมอนด์ที่ขายสำหรับรับประทานทั่วไปเป็นสายพันธุ์ที่คัดเลือกมาแล้วว่ามีสารดังกล่าวในระดับต่ำ ส่วนอัลมอนด์ขมตามธรรมชาติไม่ใช่สิ่งที่ควรเก็บมากินโดยไม่ผ่านการจัดการอย่างถูกต้อง

ความใกล้ชิดของอัลมอนด์กับพีชไม่ได้มีแค่หน้าตาของเมล็ดเท่านั้น ดอกของต้นอัลมอนด์ก็คล้ายดอกพีชและดอกซากุระ มีสีขาวหรือชมพูอ่อนและออกดอกตามกิ่งก่อนที่ผลจะพัฒนาเต็มที่ พอมองต้นอัลมอนด์ในช่วงออกดอก หลายคนอาจนึกว่าเป็นสวนไม้ดอกมากกว่าสวนที่ปลูกเพื่อเก็บเมล็ดมากิน

ต้นอัลมอนด์ยังต้องอาศัยการผสมเกสรเพื่อให้ติดผล พื้นที่ปลูกขนาดใหญ่จึงมักพึ่งผึ้งช่วยนำเกสรจากดอกหนึ่งไปสู่อีกดอกหนึ่ง เรื่องนี้ทำให้อัลมอนด์ไม่ใช่เพียงพืชที่เกี่ยวข้องกับลูกพีชทางสายพันธุ์ แต่ยังมีวงจรการออกดอกและการสร้างผลคล้ายไม้ผลในกลุ่มเดียวกันด้วย

แล้วเหตุใดคนทั่วไปจึงยังเรียกอัลมอนด์ว่าถั่ว

สาเหตุหลักมาจากวิธีใช้ในครัวและคุณค่าทางอาหาร อัลมอนด์มีไขมันสูง มีโปรตีน เนื้อกรอบ และนิยมอบ คั่ว บด หรือกินเป็นของว่างเหมือนถั่วชนิดอื่น ร้านค้าและตำราอาหารจึงจัดไว้ในกลุ่มถั่วเปลือกแข็งเพื่อความสะดวก แม้โครงสร้างทางพฤกษศาสตร์จะต่างจากถั่วแท้

ถั่วแท้อย่างถั่วลิสง ถั่วเหลือง หรือถั่วเขียวอยู่ในวงศ์ถั่ว ผลของมันเป็นฝัก และเมล็ดเรียงอยู่ภายในฝัก ส่วนอัลมอนด์เป็นเมล็ดของผลไม้ชนิดมีเมล็ดแข็ง จึงใกล้กับพีชมากกว่าถั่วลิสงอย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม การบอกว่าอัลมอนด์เป็น “สมาชิกของครอบครัวพีช” อาจทำให้เข้าใจผิดเล็กน้อย เพราะในทางวิทยาศาสตร์ไม่มีวงศ์ที่เรียกว่าวงศ์พีชโดยตรง คำที่แม่นกว่าคือ อัลมอนด์กับพีชอยู่ในวงศ์เดียวกันและอยู่ในสกุลเดียวกัน แต่เป็นคนละชนิด

อัลมอนด์มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Prunus dulcis ส่วนพีชมีชื่อว่า Prunus persica ชื่อสกุลที่เหมือนกันบอกว่าทั้งสองมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน แต่ชื่อชนิดที่ต่างกันบอกว่าไม่ใช่พืชชนิดเดียวกัน

เรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่ดีว่าชื่ออาหารในชีวิตประจำวันกับการแบ่งกลุ่มทางพฤกษศาสตร์อาจไม่ตรงกัน สิ่งที่เราเรียกว่าถั่วอาจเป็นเมล็ดของผลไม้ ขณะที่ผลไม้บางชนิดซึ่งดูต่างกันมากกลับเป็นญาติใกล้ชิดกัน

ครั้งต่อไปที่หยิบอัลมอนด์มากิน ลองนึกถึงโครงสร้างของลูกพีช เม็ดอัลมอนด์ที่อยู่ในมือเปรียบได้กับเมล็ดที่ซ่อนอยู่ภายในก้อนแข็งตรงกลางผล เพียงแต่ต้นอัลมอนด์สร้างเนื้อด้านนอกบางและแห้ง ไม่ได้ฉ่ำหวานจนกลายเป็นส่วนที่คนเลือกกินเหมือนลูกพีช

ดังนั้น ประโยคที่ว่าอัลมอนด์เป็นญาติกับลูกพีชถือว่าถูกต้องมากกว่าจะบอกว่าอัลมอนด์เป็นถั่ว เพียงแต่ทั้งคู่เป็นญาติกัน ไม่ใช่ต้นไม้ชนิดเดียวกัน และสิ่งที่เรากินจากพืชสองชนิดนี้ก็เป็นคนละส่วนของผลเท่านั้น