เมื่อพูดถึงคำว่า “น้ำตกลาวา” หลายคนอาจนึกถึงลาวาร้อนสีแดงที่ไหลลงมาจากภูเขาไฟ แต่สถานที่ซึ่งได้รับฉายานี้ไม่ได้เกิดจากลาวาจริงทั้งหมด

น้ำตกลาวาที่มีชื่อเสียงสามารถแบ่งได้หลายลักษณะ ทั้งน้ำตกธรรมดาที่เปลี่ยนเป็นสีส้มแดงจากแสงอาทิตย์ ธารลาวาจริงที่ไหลลงหน้าผาสู่มหาสมุทร และน้ำตกที่ผุดออกมาจากลานหินลาวาใต้ดิน

ต่อไปนี้คือ 3 สถานที่ซึ่งแสดงให้เห็นความมหัศจรรย์ของธรรมชาติในรูปแบบที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน

1. Horsetail Fall น้ำตกลาวามายาแห่งโยเซมิตี

Horsetail Fall เป็นน้ำตกขนาดเล็กที่ไหลลงจากขอบด้านตะวันออกของหน้าผาเอลแคปิตัน ภายในอุทยานแห่งชาติโยเซมิตี รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา

น้ำตกแห่งนี้ได้รับฉายาว่า “น้ำตกเพลิง” หรือ Firefall เพราะในช่วงกลางถึงปลายเดือนกุมภาพันธ์ แสงอาทิตย์ยามเย็นอาจส่องกระทบสายน้ำในมุมที่พอดี ทำให้น้ำตกเปล่งประกายเป็นสีส้มแดง ดูคล้ายลาวาหลอมเหลวกำลังไหลลงจากหน้าผา

ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นทุกวัน แม้จะเดินทางไปในช่วงเวลาที่เหมาะสมก็ตาม เพราะต้องมีองค์ประกอบหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน ได้แก่ ท้องฟ้าแจ่มใส แสงอาทิตย์อยู่ในมุมที่เหมาะสม และมีน้ำจากหิมะละลายมากพอให้น้ำตกยังคงไหลอยู่

จึงไม่น่าแปลกที่ในแต่ละปีจะมีนักท่องเที่ยวและช่างภาพจำนวนมากมารอชมช่วงเวลาเพียงไม่กี่นาที ซึ่งสายน้ำธรรมดาจะเปลี่ยนเป็นสีเพลิงโดยไม่ต้องมีลาวาแม้แต่หยดเดียว

อย่างไรก็ตาม คำว่า Firefall ในกรณีนี้เป็นเพียงชื่อเรียกตามลักษณะที่มองเห็น ไม่ได้หมายความว่าหน้าผาหรือน้ำตกกำลังลุกไหม้จริง

2. Kīlauea ธารลาวาจริงที่เคยไหลลงมหาสมุทร

หาก Horsetail Fall เป็นน้ำตกลาวาที่เกิดจากภาพลวงตาของแสง ภูเขาไฟคีเลาเวอา หรือ Kīlauea บนเกาะฮาวายก็คือสถานที่ซึ่งเคยปรากฏภาพ “น้ำตกลาวา” ของจริง

ในช่วงที่ธารลาวาเคลื่อนตัวไปถึงชายฝั่ง ลาวาร้อนสามารถไหลผ่านหน้าผาหินสีดำลงสู่มหาสมุทรแปซิฟิก เกิดเป็นสายสีส้มแดงตัดกับน้ำทะเลและกลุ่มไอน้ำขนาดใหญ่

เมื่อลาวาร้อนสัมผัสน้ำทะเล จะเกิดกลุ่มควันที่เรียกว่า Laze ซึ่งมาจากคำว่า lava haze ภายในกลุ่มควันอาจประกอบด้วยไอน้ำ กรดไฮโดรคลอริก และอนุภาคแก้วภูเขาไฟขนาดเล็ก จึงเป็นอันตรายต่อผู้ที่อยู่ใกล้หรืออยู่ใต้ทิศทางลม

ธารลาวาที่ลงสู่ทะเลยังสามารถค่อย ๆ สร้างแผ่นดินใหม่ตามแนวชายฝั่งได้ แต่พื้นที่ดังกล่าวอาจไม่มั่นคงและพังถล่มโดยไม่ทันตั้งตัว นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงจากการระเบิด ไอน้ำร้อน และคลื่นที่เกิดจากการพังตัวของขอบลาวา

แม้ภาพลาวาไหลลงทะเลจะดูสวยงามและหาชมได้ยาก แต่ไม่ควรเข้าใกล้พื้นที่ปิดกั้นหรือพยายามชมด้วยตนเองนอกจุดที่เจ้าหน้าที่อนุญาต เพราะสถานการณ์ของภูเขาไฟและเส้นทางลาวาเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา

3. Hraunfossar น้ำตกที่ผุดออกมาจากลานลาวา

Hraunfossar เป็นกลุ่มน้ำตกทางตะวันตกของประเทศไอซ์แลนด์ ชื่อของสถานที่มีความหมายตรงตัวว่า “น้ำตกลาวา” แต่ไม่ได้มีลาวาร้อนกำลังไหลอยู่

ความพิเศษของน้ำตกแห่งนี้อยู่ที่สายน้ำไม่ได้ไหลลงมาจากแม่น้ำเหนือหน้าผาเหมือนน้ำตกทั่วไป แต่น้ำใต้ดินจะซึมผ่านชั้นหินและลานลาวา ก่อนผุดออกมาตามช่องว่างและรอยแตกของหินเป็นสายน้ำเล็ก ๆ จำนวนมาก แล้วไหลลงสู่แม่น้ำฮวิทเอา หรือ Hvítá

เมื่อมองจากจุดชมวิว จะเห็นสายน้ำจำนวนมากเรียงตัวไปตามแนวหน้าผาหินลาวา เกิดเป็นภาพน้ำสีฟ้าใสตัดกับหินสีดำและพืชพรรณโดยรอบ

บริเวณน้ำตกมีระยะทอดยาวประมาณ 900 เมตร และเกี่ยวข้องกับลานลาวา Hallmundarhraun ซึ่งเกิดจากกิจกรรมภูเขาไฟในอดีต

จุดเด่นของ Hraunfossar จึงไม่ใช่ความรุนแรงหรือสีแดงร้อนแรง แต่เป็นระบบทางธรณีวิทยาที่ทำให้น้ำใต้ดินค่อย ๆ ปรากฏออกมาจากลานลาวา ราวกับน้ำตกหลายร้อยสายเกิดขึ้นจากภายในก้อนหิน

เหมือนกันเพียงชื่อ แต่เกิดขึ้นคนละแบบ

น้ำตกลาวาทั้งสามแห่งแสดงให้เห็นว่า ชื่อเรียกเดียวกันอาจหมายถึงปรากฏการณ์ธรรมชาติที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

Horsetail Fall เป็นสายน้ำที่ดูเหมือนลาวาจากแสงอาทิตย์ ขณะที่ Kīlauea เคยมีธารลาวาจริงไหลลงทะเล ส่วน Hraunfossar เป็นน้ำใต้ดินที่ซึมผ่านลานหินลาวาแล้วผุดออกมาเป็นน้ำตก

สิ่งที่คนอ่านควรจำคือ ภาพสวยงามเหล่านี้ขึ้นอยู่กับสภาพธรรมชาติและอาจไม่ได้ปรากฏให้เห็นตลอดเวลา โดยเฉพาะพื้นที่ภูเขาไฟที่ต้องติดตามประกาศจากเจ้าหน้าที่และหลีกเลี่ยงเขตอันตรายอย่างเคร่งครัด