ทำไมยิ่งดึกยิ่งหิว?

  เปิดเบื้องหลังไขปริศนาอาการหิวยามวิกาลที่มักจะเกิดขึ้นในช่วงดึกดื่นพร้อมทำความเข้าใจกลไกทางธรรมชาติและฮอร์โมนในร่างกายที่กระตุ้นให้เกิดความอยากอาหารอย่างรุนแรงก่อนเข้านอน ซึ่งสร้างความสงสัยมานานว่าเหตุใดตอนกลางวันจึงควบคุมตัวเองได้ดี แต่พอตกดึกกลับอยากกินอาหารปริมาณมาก

        อาการยิ่งดึกยิ่งหิวไม่ใช่เรื่องบังเอิญหรือความใจอ่อนส่วนบุคคล แต่มีรากฐานมาจากนาฬิกาชีวภาพหรือ Circadian Rhythm ที่ควบคุมระบบภายในร่างกาย

        โดยงานศึกษาในปี 2013 ระบุชัดเจนว่านาฬิกาชีวิตของมนุษย์ถูกตั้งโปรแกรมให้มีความอยากอาหารพุ่งสูงที่สุดในช่วงเวลาประมาณสองทุ่มยาวไปจนถึงเที่ยงคืน ซึ่งพฤติกรรมนี้ย้อนกลับไปถึงยุคบรรพบุรุษมนุษย์ถ้ำที่ต้องเผชิญความไม่แน่นอนในการหาอาหาร ร่างกายจึงพัฒนาระบบกักเก็บพลังงานสำรองโดยการสั่งให้หิวจัดตอนกลางคืนเพื่อให้กินอาหารสะสมไว้ใช้ในวันรุ่งขึ้น เสมือนการติดอยู่ในโหมดกลัวอดอยากแม้ว่าในยุคปัจจุบันจะมีร้านสะดวกซื้อเปิดให้บริการตลอดสี่สิบแปดชั่วโมงก็ตาม

        นอกจากนาฬิกาชีวภาพแล้ว ยังมีกองทัพฮอร์โมนที่ทำหน้าที่บงการพฤติกรรมความหิว ได้แก่ ฮอร์โมนเกรลินที่กระตุ้นความหิวและฮอร์โมนเลปตินที่ส่งสัญญาณความอิ่ม

        หากเผชิญกับภาวะนอนดึกหรืออดนอน ฮอร์โมนเกรลินจะหลั่งออกมามากขึ้นและออกอาละวาดคอยกระตุ้นความอยากอาหารอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่ฮอร์โมนเลปตินกลับอ่อนแรงลง ส่งผลให้เกิดความหิวโหยอย่างไรขีดจำกัด ยิ่งนอนดึกมากเท่าไหร่ เกรลินก็ยิ่งมีอำนาจเหนือกว่ามากขึ้นเท่านั้น

        อีกหนึ่งมิติที่สำคัญคือความหิวทางอารมณ์หรือ Emotional Hunger ที่เชื่อมโยงกับระบบเคมีในสมอง เมื่อร่างกายและจิตใจเผชิญกับความเครียดและความเหนื่อยล้าสะสมมาตลอดทั้งวัน สมองจะโหยหารางวัลหรือ Reward เพื่อมาเติมเต็มความสุขอย่างรวดเร็ว โดยน้ำตาลและไขมันทำหน้าที่เป็นทางลัดในการกระตุ้นการหลั่งสารโดปามีน ทำให้เมื่อกัดโดนัทหวานฉ่ำหรืออาหารแคลอรี่สูงในช่วงดึก สมองจะรู้สึกได้รับการปลอบประโลมจนลืมความเหนื่อยล้าไปชั่วขณะ

        นอกจากนี้พลังใจหรือ Willpower ของมนุษย์มีลักษณะเหมือนแบตเตอรี่มือถือที่ค่อยๆ ลดลงจากการใช้พลังงานในการตัดสินใจเรื่องต่างๆ ตลอดทั้งวัน เมื่อถึงช่วงดึกแบตเตอรี่พลังใจจึงเหลือเพียงน้อยนิด ส่งผลให้ระบบยับยั้งชั่งใจพังทลายลงและทำให้พ่ายแพ้ต่อสิ่งล่อตาล่อใจได้ง่ายกว่าปกติ ประกอบกับแสงสีฟ้าจากหน้าจอมือถือและคอมพิวเตอร์ที่ใช้งานยามดึกจะเข้าไปรบกวนการผลิตฮอร์โมนเมลาโทนิน ทำให้ร่างกายไม่เข้าสู่โหมดพักผ่อนและส่งสัญญาณเรียกร้องพลังงานเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นเนื่องจากยังตื่นตัวอยู่

        อาจกล่าวได้ว่าอาการยิ่งดึกยิ่งหิวเกิดจากการทำงานร่วมกันของนาฬิกาชีวิต ฮอร์โมนเกรลินและเลปติน ความต้องการสารโดปามีนเพื่อเยียวยาอารมณ์ และภาวะพลังใจที่หมดลงในช่วงท้ายของวัน หากจำเป็นต้องรับประทานอาหารควรเลือกอาหารแคลอรี่ต่ำหรือของว่างเบาๆ เพื่อป้องกันไม่ให้ส่งผลเสียต่อระบบร่างกายในระยะยาว