หาว กลไกการทำงานของร่างกาย เพื่อระบายความร้อนในสมอง!!

        เคยสงสัยไหมคะว่าทำไมอยู่ดีๆ เราถึงต้องอ้าปากกว้างแล้วสูดลมหายใจเข้าลึกๆ แบบหยุดไม่ได้? อาการ "หาว" ที่ดูเหมือนเรื่องธรรมดานี้ จริงๆ แล้วเป็นกลไกที่ร่างกายสร้างขึ้นมาเพื่อช่วยดูแลตัวเองอย่างที่เราอาจคาดไม่ถึงเลยค่ะ

ร่างกายเราหาวทำไม? (กลไกการทำงาน)

ในทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ กลไกการหาวมีคำอธิบายหลักๆ อยู่ 2 เรื่อง

• ระบายความร้อนให้สมอง (Brain Cooling Theory) สมองของเราก็เหมือนซีพียูคอมพิวเตอร์ค่ะ พอทำงานหนัก เหนื่อยล้า หรืออยู่ในที่อุณหภูมิสูง อุณหภูมิในสมองจะเริ่มสูงขึ้น ร่างกายจึงสั่งให้เรา "หาว" โดยการอ้าปากสูดอากาศเย็นๆ เข้าไปลึกๆ ลมหายใจนี้จะไปช่วยให้อุณหภูมิของเลือดที่ไหลผ่านบริเวณใบหน้าและคอเย็นลง แล้วส่งเลือดที่เย็นกว่าขึ้นไปคูลดาวน์สมอง ทำให้สมองกลับมาตื่นตัวและทำงานได้ดีขึ้น

• ปรับระดับแก๊สในเลือด เวลาเราเหนื่อย ง่วง หรือนั่งนิ่งๆ นานๆ การหายใจของเราจะเริ่มแผ่วลง ทำให้รับออกซิเจนได้น้อยลง และคาร์บอนไดออกไซด์เริ่มสะสม ร่างกายเลยแก้เกมด้วยการอ้าปากรับออกซิเจนเฮือกใหญ่เพื่อล้างแก๊สเสียออกไปนั่นเอง

        นอกจากนี้ การหาวจนน้ำตาไหล ยังช่วยกระตุ้นระบบประสาทออโตโนมิก เพิ่มการเต้นของหัวใจ และขยายกล้ามเนื้อให้เราตื่นตัวขึ้นด้วยค่ะ

หาวแล้ว... จำเป็นต้องนอนเสมอไปไหม?

คำตอบคือ ไม่จำเป็นค่ะ!

จริงอยู่ว่าความง่วงหรือการนอนไม่พอเป็นสาเหตุยอดฮิตที่ทำให้เราหาวบ่อยขึ้น เพราะสมองที่อ่อนล้าจะมีอุณหภูมิสูงขึ้นจนต้องหาวระบายความร้อน แต่การหาวไม่ได้แปลว่า "ต้องไปนอนทันที" เสมอไปค่ะ เพราะเราอาจหาวจากเหตุผลอื่นได้อีกเยอะมาก เช่น:

1. หาวเพราะเบื่อหรือเครียด: เวลาเรานั่งฟังประชุมเบื่อๆ หรือเจอสภาวะเครียด สมองจะตึงเครียดและต้องการการตื่นตัว ร่างกายเลยสั่งให้หาวเพื่อดึงพลังกลับมา
2. หาวตามคนอื่น (Contagious Yawning): เคยไหมคะ พอเห็นคนข้างๆ หาว เราก็หาวตามทันที? อันนี้เป็นกลไกทางพฤติกรรมและสังคมที่เกี่ยวกับ "พฤติกรรมเลียนแบบและความเข้าอกเข้าใจ" (Empathy) ในสมองค่ะ ไม่เกี่ยวกับว่าเราง่วงหรือไม่เลย
3. เปลี่ยนสภาพอากาศหรือความดัน: เวลาขึ้นเครื่องบินหรือลงเขา การหาวจะช่วยปรับความดันในหูชั้นกลางให้เท่ากับภายนอกด้วยค่ะ

สรุปให้เข้าใจง่ายๆ: การหาวคือวิธีกระตุ้นให้สมอง "ตื่นและเย็นลง" เหมือนการกดรีเฟรชระบบชั่วคราวค่ะ ถ้าหาวเพราะง่วงจริง การนอนพักผ่อนคือสิ่งที่ดีที่สุด แต่ถ้าหาวกลางห้องประชุมหรือหาวตามเพื่อน นั่นแค่สมองกำลังหาทางช่วยให้คุณไม่ง่วงและกลับมาโฟกัสได้ดีขึ้นต่างหากล่ะคะ!