เช็กรายชื่อ 29 จังหวัดที่ยังไม่มีรถไฟผ่าน จังหวัดของคุณอยู่ในนี้หรือไม่?

ประเทศไทยมีรถไฟให้บริการมานานกว่าร้อยปี แต่รู้หรือไม่ว่า หากพิจารณา 76 จังหวัดโดยไม่นับกรุงเทพมหานคร ปัจจุบันยังมี 29 จังหวัดที่ไม่มีเส้นทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยพาดผ่านพื้นที่เลย

หลายคนอาจแปลกใจ เพราะรถไฟเป็นระบบขนส่งที่คุ้นตาคนไทย ทั้งเสียงหวูด สถานี และรางเหล็กที่ทอดยาวเชื่อมผู้คนจากเมืองหนึ่งไปสู่อีกเมืองหนึ่ง อย่างไรก็ตาม โครงข่ายรถไฟในปัจจุบันยังครอบคลุมเพียง 47 จังหวัด

เปิดรายชื่อ 29 จังหวัดที่ไม่มีรถไฟผ่าน

รายชื่อจังหวัดที่ไม่มีเส้นทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยพาดผ่าน แบ่งตามภูมิภาคได้ดังนี้

ภาคเหนือและภาคกลางตอนบน 11 จังหวัด

เชียงราย พะเยา น่าน แม่ฮ่องสอน ตาก กำแพงเพชร เพชรบูรณ์ อุทัยธานี ชัยนาท สิงห์บุรี และอ่างทอง

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 11 จังหวัด

เลย หนองบัวลำภู บึงกาฬ สกลนคร นครพนม กาฬสินธุ์ มหาสารคาม ร้อยเอ็ด มุกดาหาร ยโสธร และอำนาจเจริญ

ภาคตะวันออก 2 จังหวัด

จันทบุรี และตราด

ภาคใต้ 5 จังหวัด

ระนอง พังงา กระบี่ ภูเก็ต และสตูล

เมื่อมองรายชื่อทั้งหมดจะเห็นว่า จังหวัดที่ไม่มีทางรถไฟผ่านไม่ได้กระจุกอยู่เฉพาะพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง แต่มีตั้งแต่จังหวัดชายแดนและพื้นที่ภูเขาทางภาคเหนือ จังหวัดริมแม่น้ำโขงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไปจนถึงจังหวัดชายฝั่งทะเลทางภาคตะวันออกและภาคใต้

“ไม่มีรถไฟผ่าน” ไม่ได้แปลว่าเดินทางด้วยรถไฟไม่ได้

คำว่า “ไม่มีรถไฟผ่าน” ในที่นี้ หมายถึงไม่มีทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยพาดผ่านพื้นที่จังหวัดนั้นโดยตรง ไม่ได้หมายความว่าประชาชนในจังหวัดเหล่านี้ไม่มีโอกาสใช้บริการรถไฟ

ในหลายพื้นที่ ประชาชนยังสามารถเดินทางด้วยรถยนต์หรือรถโดยสารไปขึ้นรถไฟในจังหวัดข้างเคียงได้ เพียงแต่ต้องเสียเวลาและค่าเดินทางเพิ่มเติม

ตัวอย่างเช่น คนในจังหวัดพะเยาอาจเดินทางไปใช้สถานีรถไฟในจังหวัดลำปางหรือเชียงใหม่ ส่วนประชาชนในบางจังหวัดของภาคอีสานอาจเดินทางไปขึ้นรถไฟในจังหวัดที่มีสถานีอยู่แล้ว ก่อนมุ่งหน้าไปยังกรุงเทพมหานครหรือภูมิภาคอื่น

ดังนั้น ความแตกต่างสำคัญจึงอยู่ที่ “การเข้าถึงโดยตรง” ผู้ที่อาศัยในจังหวัดซึ่งมีรถไฟผ่านสามารถขึ้นรถไฟใกล้บ้านได้มากกว่า ขณะที่คนในจังหวัดที่ไม่มีรางผ่านอาจต้องต่อรถหลายทอด โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้มีรายได้น้อย หรือผู้ที่ต้องเดินทางพร้อมสัมภาระจำนวนมาก

ทำไมรถไฟไทยจึงไม่ครอบคลุมทุกจังหวัด?

คำตอบไม่อาจสรุปง่าย ๆ ว่าเป็นเพราะประเทศไทยไม่ยอมสร้างรถไฟ แต่ต้องมองย้อนกลับไปถึงประวัติศาสตร์และการวางโครงข่ายคมนาคมของประเทศ

เส้นทางรถไฟในอดีตถูกสร้างขึ้นตามยุทธศาสตร์ของรัฐในแต่ละยุค โดยมุ่งเชื่อมกรุงเทพมหานครกับหัวเมืองสำคัญ พื้นที่ยุทธศาสตร์ เส้นทางการค้า และชายแดน

เมื่อแนวเส้นทางหลักถูกกำหนดขึ้นแล้ว การขยายรถไฟไปยังพื้นที่ใหม่แต่ละแห่งต้องพิจารณาหลายปัจจัย เช่น

• ลักษณะภูมิประเทศ
• จำนวนประชากรและผู้โดยสาร
• ปริมาณการขนส่งสินค้า
• ต้นทุนก่อสร้างและจัดหาที่ดิน
• ผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม
• ความคุ้มค่าของโครงการในระยะยาว

จังหวัดที่มีภูเขาสูง ป่าไม้ หรือภูมิประเทศซับซ้อน มักมีต้นทุนการก่อสร้างสูงกว่าพื้นที่ราบ เพราะอาจต้องสร้างอุโมงค์ สะพาน หรือโครงสร้างเฉพาะเพิ่มเติม

ขณะที่บางจังหวัดมีถนน รถโดยสาร หรือสนามบินได้รับการพัฒนาขึ้นก่อนแล้ว ทำให้การสร้างทางรถไฟต้องแข่งขันกับทางเลือกการเดินทางที่มีอยู่เดิม

ดังนั้น การที่จังหวัดหนึ่งไม่มีทางรถไฟผ่านจึงไม่ได้หมายความว่าจังหวัดนั้นถูกละเลยเสมอไป แต่เป็นผลจากลำดับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งมีเงื่อนไขและข้อจำกัดต่างกันในแต่ละยุค

โครงข่ายรถไฟไทยยาวเท่าไร?

ข้อมูลจากรายงานโครงสร้างพื้นฐานคมนาคม ประจำปี พ.ศ. 2565 ของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร ระบุว่า โครงข่ายรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยมีระยะทางให้บริการรวมประมาณ 4,044 กิโลเมตร แบ่งเป็น

• ทางเดี่ยวประมาณ 3,310 กิโลเมตร หรือร้อยละ 81.85
• ทางคู่ประมาณ 627 กิโลเมตร หรือร้อยละ 15.50
• ทางสามประมาณ 107 กิโลเมตร หรือร้อยละ 2.65

โครงข่ายหลักประกอบด้วยสายเหนือ สายตะวันออกเฉียงเหนือ สายตะวันออก สายใต้ และสายแม่กลอง

ตัวเลขเหล่านี้มีปีอ้างอิงชัดเจน จึงไม่ควรนำไปใช้แทนข้อมูลปัจจุบันโดยไม่ระบุปี เพราะการก่อสร้างทางคู่และโครงการระบบรางใหม่อาจทำให้ระยะทางและสัดส่วนเปลี่ยนแปลงได้

บางจังหวัดในรายชื่อกำลังมีรถไฟสายใหม่

รายชื่อ 29 จังหวัดไม่ใช่ตัวเลขที่จะคงอยู่ตลอดไป เพราะขณะนี้มีโครงการรถไฟสายใหม่กำลังก่อสร้าง ซึ่งจะนำทางรถไฟเข้าสู่บางจังหวัดที่ยังไม่มีรางผ่านโดยตรง

โครงการสำคัญ ได้แก่

รถไฟทางคู่สายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของ
เส้นทางนี้จะขยายโครงข่ายจากจังหวัดแพร่ ผ่านพะเยา ไปยังเชียงรายและอำเภอเชียงของ เมื่อเปิดให้บริการ จังหวัดพะเยาและเชียงรายจะมีทางรถไฟผ่านเป็นครั้งแรก

รถไฟสายบ้านไผ่–มุกดาหาร–นครพนม
แนวเส้นทางครอบคลุมขอนแก่น มหาสารคาม ร้อยเอ็ด ยโสธร มุกดาหาร และนครพนม ช่วยเชื่อมพื้นที่อีสานตอนกลางกับชายแดนริมแม่น้ำโขง

อย่างไรก็ตาม ระหว่างที่โครงการยังไม่เปิดให้บริการ จังหวัดเหล่านี้ยังถือว่าไม่มีเส้นทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยให้ประชาชนใช้งานโดยตรง รายชื่อจึงควรตรวจสอบตามสถานะการเปิดบริการในช่วงเวลาที่นำข้อมูลไปเผยแพร่

ทุกจังหวัดจำเป็นต้องมีรถไฟหรือไม่?

ในมุมหนึ่ง การมีทางรถไฟผ่านช่วยเพิ่มทางเลือกในการเดินทางและการขนส่งสินค้า โดยเฉพาะผู้ที่ต้องเดินทางระยะไกลหรือพื้นที่ที่มีผลผลิตจำนวนมาก

แต่อีกมุมหนึ่ง การสร้างทางรถไฟหนึ่งเส้นทางต้องใช้เงินลงทุนสูง จัดหาที่ดิน ศึกษาผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งประเมินว่าจะมีผู้โดยสารและปริมาณสินค้ามากพอหรือไม่

คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่เพียง “เมื่อไรทุกจังหวัดจะมีรถไฟ” แต่ควรถามว่า เส้นทางใดจะสร้างประโยชน์ให้ประชาชนมากที่สุด และช่วยกระจายโอกาสทางเศรษฐกิจได้จริง

บางจังหวัดอาจเหมาะกับรถไฟทางไกล บางพื้นที่อาจเหมาะกับระบบรถไฟท้องถิ่น ขณะที่บางแห่งอาจได้รับประโยชน์มากกว่าจากรถโดยสารที่เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟหลักในจังหวัดใกล้เคียง

หากออกแบบให้ประชาชนเดินทางจากบ้านไปยังสถานีได้สะดวก ไม่ต้องต่อรถหลายทอด และมีตารางเดินทางเชื่อมต่อกันอย่างเหมาะสม แม้จังหวัดนั้นจะไม่มีรางพาดผ่านโดยตรง ก็ยังสามารถเข้าถึงระบบรถไฟได้ง่ายขึ้น

เรื่อง 29 จังหวัดไม่มีทางรถไฟผ่านจึงไม่ใช่เพียงข้อเท็จจริงแปลกใหม่ แต่สะท้อนภาพการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของประเทศไทยได้เป็นอย่างดี

เสียงหวูดรถไฟอาจเป็นเสียงที่คนในบางพื้นที่ได้ยินจนชินหู แต่สำหรับประชาชนในอีกหลายจังหวัด เสียงนั้นยังเป็นสิ่งที่ต้องเดินทางไปหาในจังหวัดข้างเคียง

ท้ายที่สุด รถไฟไม่ได้เป็นเพียงเหล็กกับรางที่ทอดยาวไปตามแผ่นดิน แต่เป็นเส้นทางที่เชื่อมผู้คน เมือง เศรษฐกิจ และโอกาสเข้าหากัน

SOURCES:
การรถไฟแห่งประเทศไทย, กรมการขนส่งทางราง, สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร

REFERENCES:

แผนที่เส้นทางรถไฟ — การรถไฟแห่งประเทศไทย

รายงานโครงสร้างพื้นฐานคมนาคม ประจำปี พ.ศ. 2565 — สนข.

รายงานโครงสร้างพื้นฐานระบบราง พ.ศ. 2567 — กรมการขนส่งทางราง

แผนพัฒนาโครงข่ายทางรถไฟ R-MAP — กรมการขนส่งทางราง