29 จังหวัดไทยที่ยังไม่มีรถไฟผ่าน

แม้ประเทศไทยจะมีทางรถไฟพาดยาวตั้งแต่ภาคเหนือไปจนถึงชายแดนภาคใต้ แต่โครงข่ายที่เห็นในปัจจุบันไม่ได้กระจายครบทุกจังหวัด หลายพื้นที่ต้องเดินทางไปขึ้นรถไฟที่จังหวัดข้างเคียง บางจังหวัดอยู่ห่างจากรางรถไฟเพียงไม่กี่สิบกิโลเมตร ขณะที่บางแห่งไม่มีเส้นทางรถไฟอยู่ใกล้เลย

เมื่อนับเฉพาะทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทยที่เปิดใช้งานอยู่ ปัจจุบันมี 29 จังหวัดที่ยังไม่มีทางรถไฟตัดผ่านพื้นที่จังหวัด ดังนี้

ภาคเหนือ

1. เชียงราย
2. พะเยา
3. น่าน
4. แม่ฮ่องสอน
5. ตาก
6. กำแพงเพชร
7. อุทัยธานี

รายชื่อภาคเหนืออาจทำให้หลายคนแปลกใจ โดยเฉพาะตากและกำแพงเพชร เพราะอยู่ใกล้แนวรถไฟสายเหนือ แต่รางรถไฟสายหลักกลับวิ่งผ่านนครสวรรค์ พิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ ลำปาง ลำพูน และเชียงใหม่ ไม่ได้เลี้ยวเข้าไปในสองจังหวัดนี้

คนกำแพงเพชรจึงมักเดินทางไปใช้สถานีนครสวรรค์ พิจิตร หรือพิษณุโลก ขึ้นอยู่กับว่าอยู่ส่วนใดของจังหวัด ส่วนคนตากบางพื้นที่อาจเดินทางไปขึ้นรถไฟที่นครสวรรค์ ลำปาง หรือพิษณุโลก ซึ่งระยะทางไม่ได้ใกล้เหมือนการมีสถานีอยู่ในจังหวัดตัวเอง

เชียงรายและพะเยาเป็นกรณีที่กำลังจะเปลี่ยนไป เพราะมีโครงการรถไฟทางคู่สายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของอยู่ระหว่างดำเนินการ เมื่อสร้างเสร็จและเปิดให้บริการจริง ทั้งสองจังหวัดจะถูกตัดออกจากรายชื่อจังหวัดที่ไม่มีรถไฟผ่าน แต่ในช่วงที่เส้นทางยังไม่เปิดเดินรถ ก็ยังถือว่ายังไม่มีบริการรถไฟตามปกติ

น่านและแม่ฮ่องสอนมีข้อจำกัดชัดเจนจากภูมิประเทศ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสลับซับซ้อน การสร้างทางรถไฟต้องใช้สะพาน อุโมงค์ และงานตัดผ่านพื้นที่ลาดชันจำนวนมาก ต้นทุนจึงสูงกว่าการวางรางบนพื้นที่ราบมาก

ภาคกลาง

8. ชัยนาท
9. อ่างทอง
10. สิงห์บุรี

สามจังหวัดนี้ตั้งอยู่ในภาคกลางและไม่ได้อยู่ห่างจากโครงข่ายรถไฟมากนัก แต่แนวทางรถไฟสายเหนือเลือกผ่านพระนครศรีอยุธยา ลพบุรี นครสวรรค์ และจังหวัดตามแนวลุ่มน้ำอีกด้านหนึ่ง ทำให้ชัยนาท อ่างทอง และสิงห์บุรีไม่มีรางรถไฟตัดผ่าน

อ่างทองอาจดูเหมือนควรมีรถไฟมากที่สุด เพราะอยู่ใกล้พระนครศรีอยุธยาและลพบุรี แต่การเดินทางด้วยรถไฟยังต้องออกไปใช้สถานีในจังหวัดใกล้เคียง เช่น อยุธยา ลพบุรี หรือสถานีตามแนวสายเหนือ

สิงห์บุรีก็มีลักษณะคล้ายกัน ถนนสายหลักพาดผ่านและเดินทางทางรถยนต์ได้สะดวก แต่ทางรถไฟไม่ได้วางตามแนวถนนเอเชียทั้งหมด รางรถไฟจึงผ่านลพบุรีก่อนขึ้นไปนครสวรรค์โดยไม่เข้าพื้นที่สิงห์บุรี

ส่วนชัยนาทอยู่ใกล้นครสวรรค์และสุพรรณบุรี แต่ไม่มีทางรถไฟสายหลักผ่านตัวจังหวัด ผู้โดยสารที่ต้องการเดินทางด้วยรถไฟจึงมักต่อรถไปยังสถานีใกล้เคียงก่อน

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

11. เลย
12. เพชรบูรณ์
13. หนองบัวลำภู
14. บึงกาฬ
15. สกลนคร
16. นครพนม
17. กาฬสินธุ์
18. มหาสารคาม
19. ร้อยเอ็ด
20. มุกดาหาร
21. ยโสธร
22. อำนาจเจริญ

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีจังหวัดที่ไม่มีรถไฟผ่านมากที่สุด แม้ภาคนี้จะมีทางรถไฟสายสำคัญสองแนวใหญ่ก็ตาม

แนวแรกวิ่งจากนครราชสีมา ผ่านขอนแก่น อุดรธานี ไปสิ้นสุดที่หนองคาย อีกแนวแยกจากนครราชสีมา ผ่านบุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และไปถึงอุบลราชธานี จังหวัดที่ไม่ได้อยู่บนสองแกนนี้จึงไม่มีรถไฟผ่านเป็นจำนวนมาก

เลยอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของภาคอีสานและมีภูเขามาก การเดินทางด้วยรถไฟจึงต้องไปขึ้นที่จังหวัดอุดรธานี ขอนแก่น หรือหนองคายตามจุดหมายและพื้นที่ต้นทาง

เพชรบูรณ์เป็นจังหวัดยาวตามแนวเหนือ–ใต้ แต่มีเทือกเขาขนาบอยู่หลายด้าน แม้จะอยู่ระหว่างเส้นทางรถไฟสายเหนือกับสายอีสาน แต่ไม่มีเส้นใดตัดผ่านจังหวัดโดยตรง ผู้โดยสารจึงต้องเลือกไปขึ้นรถไฟฝั่งพิษณุโลก ลพบุรี หรือนครราชสีมา

หนองบัวลำภูอยู่คั่นระหว่างอุดรธานีกับเลย แม้ตัวจังหวัดจะอยู่ไม่ไกลจากทางรถไฟสายหนองคาย แต่แนวรางผ่านอุดรธานีโดยไม่เลี้ยวเข้าไปในหนองบัวลำภู

กลุ่มจังหวัดตอนบนริมแม่น้ำโขง ได้แก่ บึงกาฬ สกลนคร และนครพนม ก็ยังไม่มีรถไฟใช้งาน แม้จะมีการพูดถึงและศึกษาการพัฒนาเส้นทางเชื่อมต่อพื้นที่เหล่านี้มาเป็นระยะ ปัจจุบันผู้เดินทางยังต้องใช้รถโดยสารหรือรถยนต์ไปเชื่อมกับสถานีในอุดรธานี หนองคาย หรือจังหวัดใกล้เคียง

กลุ่มอีสานตอนกลางอย่างกาฬสินธุ์ มหาสารคาม และร้อยเอ็ดอยู่ระหว่างทางรถไฟสองสายหลักพอดี ด้านเหนือมีแนวนครราชสีมา–ขอนแก่น–อุดรธานี ด้านใต้มีแนวนครราชสีมา–บุรีรัมย์–สุรินทร์–อุบลราชธานี แต่พื้นที่ตรงกลางกลับไม่มีรางเชื่อมกัน

มุกดาหารตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงและเป็นเมืองชายแดนสำคัญ แต่ยังไม่มีรถไฟเข้าถึงโดยตรง สถานีที่ใช้เชื่อมต่อมักอยู่ในจังหวัดนครพนมไม่ได้ เพราะนครพนมเองก็ไม่มีรถไฟ จึงต้องเดินทางไกลไปยังอุบลราชธานี ขอนแก่น หรือสถานีตามแนวสายอีสาน

ยโสธรและอำนาจเจริญอยู่ใกล้แนวรถไฟไปอุบลราชธานี แต่รางวิ่งผ่านศรีสะเกษก่อนเข้าสู่อุบลราชธานี ไม่ได้ผ่านสองจังหวัดนี้ ผู้โดยสารจึงมักต่อรถไปขึ้นที่อุบลราชธานี ศรีสะเกษ หรือสถานีอำนาจใกล้เคียงตามเส้นทางถนน

ภาคตะวันออก

23. จันทบุรี
24. ตราด

รถไฟสายตะวันออกในปัจจุบันเดินทางได้ถึงพื้นที่ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี สระแก้ว ชลบุรี และระยองบางส่วน แต่ยังไม่ต่อยาวไปถึงจันทบุรีและตราด

สองจังหวัดนี้มีทั้งแหล่งท่องเที่ยว พื้นที่เกษตรกรรม เมืองชายแดน และการค้าระหว่างประเทศ การเดินทางหลักจึงพึ่งถนนเป็นส่วนใหญ่ ผู้ที่ต้องการขึ้นรถไฟมักเดินทางไปยังสถานีในจังหวัดระยอง ชลบุรี หรือฉะเชิงเทรา ซึ่งอาจไม่สะดวกกว่าการนั่งรถโดยสารตรงเข้ากรุงเทพฯ

มีแนวคิดพัฒนาเส้นทางรถไฟต่อจากภาคตะวันออกไปยังจันทบุรีและตราดอยู่ในแผนระยะยาว แต่ตราบใดที่ยังไม่ได้เปิดเดินรถจริง ทั้งสองจังหวัดก็ยังอยู่ในกลุ่มไม่มีรถไฟผ่าน

ภาคใต้

25. ระนอง
26. พังงา
27. กระบี่
28. สตูล
29. ภูเก็ต

ทางรถไฟสายใต้ส่วนใหญ่พาดไปตามฝั่งอ่าวไทย ผ่านเพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส จังหวัดฝั่งทะเลอันดามันจึงแทบไม่มีทางรถไฟเข้าถึง

ระนองอยู่ฝั่งตะวันตกของคาบสมุทรและมีภูเขาคั่นจากแนวรถไฟที่ชุมพร แม้ระยะทางระหว่างชุมพรกับระนองจะไม่ไกลมาก แต่การสร้างรางข้ามแนวภูเขาต้องใช้งบประมาณและงานวิศวกรรมสูง ปัจจุบันผู้เดินทางจึงต้องต่อรถจากสถานีชุมพรหรือใช้รถโดยสารตลอดเส้นทาง

พังงา กระบี่ และภูเก็ตเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวสำคัญระดับประเทศ แต่ไม่มีรถไฟผ่าน นักเดินทางที่อยากใช้รถไฟมักลงที่สถานีสุราษฎร์ธานี พุนพิน หรือตรัง แล้วต่อรถยนต์ไปยังจุดหมาย

ชื่อสถานีสุราษฎร์ธานีอาจทำให้บางคนเข้าใจผิดว่าสถานีอยู่กลางเมืองสุราษฎร์ธานี ความจริงสถานีหลักตั้งอยู่ในอำเภอพุนพิน จากนั้นยังต้องเดินทางต่อไปยังท่าเรือหรือจังหวัดฝั่งอันดามันอีกทอดหนึ่ง

ภูเก็ตมีสนามบินและถนนเชื่อมผ่านสะพานเข้าสู่แผ่นดินใหญ่ แต่ยังไม่มีรางรถไฟเข้าเกาะโดยตรง แม้จะมีแนวคิดเรื่องรถไฟเชื่อมสุราษฎร์ธานี พังงา และภูเก็ตมานาน การก่อสร้างจริงยังต้องพิจารณาทั้งเส้นทาง งบประมาณ ผลกระทบต่อพื้นที่ และจำนวนผู้โดยสาร

สตูลเป็นอีกจังหวัดชายแดนใต้ที่ไม่มีรถไฟผ่าน แม้จังหวัดข้างเคียงอย่างสงขลาและตรังจะมีเส้นทางรถไฟ ผู้โดยสารจากสตูลจึงมักเดินทางไปขึ้นที่สถานีหาดใหญ่หรือสถานีในจังหวัดตรัง

ทำไมรถไฟจึงไม่ผ่านครบทุกจังหวัด

ทางรถไฟไทยเริ่มสร้างขึ้นในช่วงที่เป้าหมายหลักคือเชื่อมกรุงเทพฯ กับหัวเมืองสำคัญ ชายแดน ท่าเรือ และพื้นที่ยุทธศาสตร์ เส้นทางจึงไม่ได้ถูกออกแบบให้ผ่านทุกจังหวัดตั้งแต่ต้น

การวางรางยังต้องเลือกแนวที่มีความลาดชันต่ำ ใช้สะพานและอุโมงค์ไม่มากเกินไป และสามารถรองรับปริมาณผู้โดยสารหรือสินค้าได้คุ้มค่า จังหวัดที่มีภูเขามาก เป็นเกาะ หรืออยู่ห่างจากแกนเศรษฐกิจหลักจึงมักถูกข้าม

เมื่อมีถนนเข้าถึงพื้นที่ต่าง ๆ ได้เร็วกว่า การลงทุนด้านคมนาคมในหลายช่วงเวลาก็หันไปเน้นถนน รถโดยสาร และสนามบิน ทำให้โครงข่ายรถไฟขยายตัวช้ากว่าการเพิ่มจำนวนจังหวัดและเมืองใหม่

คำว่า “ไม่มีรถไฟผ่าน” ไม่ได้หมายความว่าจังหวัดนั้นอยู่ห่างจากรถไฟเสมอไป บางจังหวัดอย่างอ่างทอง สิงห์บุรี หนองบัวลำภู หรือยโสธรอยู่ใกล้สถานีในจังหวัดข้างเคียงมาก ขณะที่จังหวัดอย่างแม่ฮ่องสอน น่าน ภูเก็ต และตราดต้องเดินทางต่อค่อนข้างไกลจึงจะถึงสถานีรถไฟ

รายชื่อ 29 จังหวัดนี้ไม่ใช่สิ่งที่จะคงอยู่ตลอดไป เพราะมีทั้งโครงการที่กำลังก่อสร้างและเส้นทางที่อยู่ระหว่างศึกษา เมื่อรถไฟสายใหม่เปิดให้บริการจริง จำนวนจังหวัดที่ไม่มีรถไฟผ่านก็จะลดลง แต่จนกว่าจะถึงวันนั้น การเดินทางของคนในจังหวัดเหล่านี้ยังต้องพึ่งรถยนต์ รถโดยสาร เครื่องบิน หรือการต่อรถไปขึ้นรถไฟในจังหวัดข้างเคียงเป็นหลัก