อวัยวะเพศ 4 หัว สลับกันใช้งานได้! ความลับสุดประหลาดของ “ตัวกินมดหนาม”

ภายนอกดูเหมือนสัตว์ตัวกลม ๆ ที่สวมเกราะหนาม เดินช้า และใช้จมูกยาวคุ้ยหามดกิน

แต่ภายใต้รูปลักษณ์แสนน่ารักนั้น ตัวกินมดหนาม หรืออีคิดนา กลับซ่อนระบบสืบพันธุ์ที่แปลกที่สุดชนิดหนึ่งในโลกของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

อีคิดนาตัวผู้มีอวัยวะเพศเพียงหนึ่งชิ้น แต่ส่วนปลายแยกออกเป็น หัวลักษณะคล้ายดอกกุหลาบถึง 4 หัว และที่น่าทึ่งกว่านั้นคือ มันไม่ได้ใช้งานพร้อมกันทั้งหมด แต่เลือกทำงานครั้งละเพียงสองหัวเท่านั้น 

มี 4 หัว แต่เปิดใช้งานครั้งละ 2 หัว

เมื่ออวัยวะเพศแข็งตัว หัวสองข้างจะขยายและทำหน้าที่ส่งน้ำเชื้อ ส่วนอีกสองหัวจะยังคงหดตัวเหมือนถูกปิดระบบเอาไว้

เมื่อผสมพันธุ์ครั้งต่อไป อีคิดนาสามารถสลับไปใช้หัวอีกคู่หนึ่งได้ จึงคล้ายกับมีระบบแบ่งการทำงานเป็นฝั่งซ้ายและฝั่งขวา ไม่ใช่อวัยวะเพศสี่อันแยกจากกันอย่างที่ชื่อพาดหัวอาจทำให้เข้าใจผิด 

นักวิจัยพบว่าสาเหตุสำคัญอยู่ที่โครงสร้างภายใน อวัยวะเพศของมันมีเนื้อเยื่อแข็งตัวและหลอดเลือดแยกเป็นสองชุด ทำให้เลือดไหลเข้าไปเลี้ยงหัวเพียงด้านเดียวในแต่ละครั้ง ส่วนท่อปัสสาวะบริเวณปลายก็แยกออกเป็นสี่แขนง ตรงไปยังหัวทั้งสี่ 

ทำไมธรรมชาติต้องสร้างให้ซับซ้อนขนาดนี้?

นักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีคำตอบตายตัว แต่คาดว่าโครงสร้างนี้อาจเกี่ยวข้องกับการแข่งขันของอสุจิ เพราะในฤดูผสมพันธุ์ อีคิดนาตัวเมียหนึ่งตัวอาจมีตัวผู้หลายตัวเดินตามเป็นขบวน ซึ่งเรียกว่า echidna train

ขบวนดังกล่าวอาจมีตัวผู้ตั้งแต่ไม่กี่ตัวไปจนถึงประมาณสิบตัว และติดตามตัวเมียอยู่หลายวัน ก่อนที่ตัวผู้จะประชันกำลังเพื่อแย่งโอกาสผสมพันธุ์ 

อสุจิของอีคิดนายังมีพฤติกรรมพิเศษ โดยสามารถรวมตัวกันเป็นมัดและว่ายได้เร็วกว่าการแยกว่ายเพียงเซลล์เดียว ลักษณะนี้อาจเพิ่มโอกาสชนะอสุจิจากตัวผู้ตัวอื่น แต่ความเชื่อมโยงระหว่างการรวมกลุ่มของอสุจิกับอวัยวะเพศสี่หัวยังเป็นสมมติฐานที่ต้องศึกษาเพิ่มเติม 

ใช้สำหรับผสมพันธุ์เท่านั้น ไม่ได้ใช้ขับถ่าย

อวัยวะเพศของอีคิดนามีหน้าที่เกี่ยวกับการผสมพันธุ์เท่านั้น ส่วนปัสสาวะและอุจจาระจะออกทางช่องเปิดร่วมที่เรียกว่า โคลเอกา ซึ่งเป็นลักษณะที่พบในสัตว์กลุ่มโมโนทรีม สัตว์ปีก และสัตว์เลื้อยคลานหลายชนิด

เมื่อไม่ได้ใช้งาน อวัยวะเพศจะหดเก็บอยู่ภายในร่างกาย จึงแทบมองไม่เห็นจากภายนอก นักวิทยาศาสตร์ศึกษากลไกนี้ได้ยากมาก เพราะอีคิดนาไม่ค่อยแสดงพฤติกรรมผสมพันธุ์เมื่ออยู่ในสถานที่เลี้ยง และโครงสร้างที่สมบูรณ์สำหรับการวิจัยพบได้ไม่บ่อย 

ไม่ได้แปลกแค่เรื่องอวัยวะเพศ

อีคิดนาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ออกลูกเป็นไข่ เช่นเดียวกับตุ่นปากเป็ด หลังผสมพันธุ์ ตัวเมียจะวางไข่เปลือกนิ่มเพียงฟองเดียวไว้ในถุงหน้าท้อง ลูกที่ฟักออกมาไม่มีหนามและมีขนาดเล็กมาก

ที่แปลกอีกอย่างคือแม่อีคิดนาไม่มีหัวนม แต่น้ำนมจะไหลออกจากต่อมน้ำนมบริเวณผิวหนัง แล้วลูกจึงเลียกินจากบริเวณที่เรียกว่าแผ่นน้ำนม