อัฟกานิสถาน ประเทศที่ผู้คนทุกข์ที่สุดในโลก

ถ้าวัดจากการประเมินชีวิตของประชาชนในรายงาน World Happiness Report 2026 ประเทศที่อยู่ท้ายตารางคือ “อัฟกานิสถาน” โดยอยู่อันดับ 147 จาก 147 ประเทศ และมีคะแนนประเมินชีวิตเฉลี่ยประมาณ 1.45 จากเต็ม 10 คะแนน ต่ำกว่าประเทศอื่นอย่างเห็นได้ชัด

คำว่า “ทุกข์ที่สุด” ในที่นี้ไม่ได้หมายความว่าชาวอัฟกานิสถานทุกคนไม่มีความสุข หรือไม่มีช่วงเวลาที่ดีในชีวิต แต่หมายถึงเมื่อสุ่มถามประชาชนว่า หากให้มองชีวิตของตัวเองโดยรวมตั้งแต่ระดับแย่ที่สุด 0 ไปจนถึงดีที่สุด 10 พวกเขาให้คะแนนเฉลี่ยต่ำกว่าประชาชนในประเทศอื่นที่ถูกรวมอยู่ในการสำรวจ

คะแนนดังกล่าวจึงเป็นการวัดความรู้สึกต่อชีวิต ไม่ใช่การนับจำนวนคนยากจน ผู้เสียชีวิต ผู้ป่วยทางจิต หรือจำนวนเหตุรุนแรงโดยตรง อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกของผู้ตอบมักเชื่อมโยงกับสภาพแวดล้อมรอบตัว ทั้งรายได้ สุขภาพ ความปลอดภัย เสรีภาพ ความช่วยเหลือจากคนใกล้ชิด และความเชื่อมั่นต่อสังคม

เหตุผลที่อัฟกานิสถานอยู่ท้ายตารางไม่ได้เกิดจากปัญหาเรื่องเดียว แต่เป็นปัญหาหลายชั้นที่สะสมต่อเนื่องมานานหลายสิบปี

อัฟกานิสถานเผชิญสงครามและความขัดแย้งแทบไม่ขาดช่วง ตั้งแต่การรุกรานของสหภาพโซเวียต สงครามกลางเมือง การขึ้นสู่อำนาจของกลุ่มตาลีบัน การแทรกแซงทางทหารของสหรัฐฯ และชาติพันธมิตร ไปจนถึงการกลับมาปกครองประเทศอีกครั้งของตาลีบันในปี 2021

สำหรับคนทั่วไป สงครามไม่ได้จบลงพร้อมการถอนทหารต่างชาติ เพราะสิ่งที่เหลืออยู่คือครอบครัวที่สูญเสียสมาชิก บ้านเรือนเสียหาย พื้นที่ซึ่งยังมีวัตถุระเบิด เศรษฐกิจที่อ่อนแอ และความไม่แน่นอนว่าจะเกิดเหตุรุนแรงขึ้นเมื่อใด แม้บางพื้นที่จะมีการสู้รบน้อยลง แต่ความรู้สึกมั่นคงในชีวิตไม่ได้กลับคืนมาในทันที

ปัญหาปากท้องเป็นอีกแรงกดดันสำคัญ คนจำนวนมากไม่มีงานประจำ รายได้ไม่แน่นอน และต้องพึ่งพางานรายวัน เกษตรกรรมขนาดเล็ก หรือความช่วยเหลือจากญาติ เมื่อราคาสินค้าเพิ่มขึ้นหรือเกิดภัยแล้ง ครอบครัวที่แทบไม่มีเงินเก็บก็อาจขาดอาหารได้ทันที

เศรษฐกิจของประเทศยังได้รับผลกระทบจากการที่เงินทุนต่างชาติและความช่วยเหลือจำนวนมากลดลงหลังการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล ระบบธนาคารมีข้อจำกัด ธุรกิจเข้าถึงเงินทุนยาก และการค้าระหว่างประเทศไม่คล่องตัวเหมือนประเทศปกติ แม้ตลาดในเมืองยังเปิดและผู้คนยังทำมาหากิน แต่โอกาสสร้างรายได้ระยะยาวมีน้อยมาก

อัฟกานิสถานยังเผชิญภัยธรรมชาติซ้ำเติม ทั้งภัยแล้ง แผ่นดินไหว น้ำท่วมฉับพลัน และฤดูหนาวที่รุนแรง หลายชุมชนตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกล ถนนไม่ดี การช่วยเหลือจึงเข้าไปถึงช้า เมื่อบ้านดินพังจากแผ่นดินไหว ครอบครัวหนึ่งอาจสูญเสียทั้งบ้าน ทรัพย์สิน อาหารสะสม และเครื่องมือทำมาหากินพร้อมกัน

ระบบสาธารณสุขมีบุคลากรและทรัพยากรจำกัด โดยเฉพาะในชนบท โรงพยาบาลบางแห่งต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากองค์กรระหว่างประเทศ การเดินทางไปพบแพทย์อาจต้องใช้เวลาหลายชั่วโมง และบางครอบครัวไม่มีเงินพอสำหรับค่าเดินทางหรือค่ายา โรคที่รักษาได้ในประเทศซึ่งมีระบบสุขภาพเข้มแข็งจึงอาจกลายเป็นอันตรายร้ายแรงที่นี่

สถานการณ์ของผู้หญิงและเด็กผู้หญิงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ภาพรวมความเป็นอยู่ของประเทศตกต่ำ หลังตาลีบันกลับมามีอำนาจ เด็กผู้หญิงจำนวนมากถูกจำกัดการเรียนต่อหลังระดับประถมศึกษา และผู้หญิงถูกกีดกันจากมหาวิทยาลัย รวมถึงงานหลายประเภท

ผลกระทบไม่ได้เกิดเฉพาะกับผู้หญิงที่อยากเรียนหรืออยากทำงาน แต่กระทบทั้งครอบครัว ผู้หญิงที่เคยเป็นครู แพทย์ เจ้าหน้าที่ หรือเสาหลักด้านรายได้อาจไม่สามารถทำงานได้เหมือนเดิม ครอบครัวจึงสูญเสียรายได้ ขณะที่ประเทศสูญเสียแรงงานที่ผ่านการศึกษาและมีทักษะจำนวนมาก

ข้อจำกัดในการเดินทาง การแต่งกาย การทำงาน และการเข้าสู่พื้นที่สาธารณะยังทำให้ผู้หญิงจำนวนมากรู้สึกว่าตนไม่สามารถกำหนดชีวิตของตัวเองได้ เสรีภาพในการตัดสินใจเป็นหนึ่งในปัจจัยที่สัมพันธ์กับการประเมินความสุข เมื่อคนคนหนึ่งมองไม่เห็นทางเลือกของอนาคต คะแนนความพึงพอใจต่อชีวิตย่อมลดลง

เด็กจำนวนไม่น้อยต้องออกจากโรงเรียนเพื่อช่วยหาเงิน เก็บของเก่า ขายสินค้า ทำงานก่อสร้าง หรือทำงานในไร่นา ครอบครัวบางแห่งต้องตัดสินใจให้ลูกคนใดคนหนึ่งเรียนต่อ ขณะที่อีกคนต้องทำงาน เด็กที่เติบโตท่ามกลางความขาดแคลนจึงไม่ได้เสียเพียงโอกาสทางการศึกษา แต่ยังแบกรับความเครียดแบบผู้ใหญ่ตั้งแต่อายุยังน้อย

อีกปัญหาที่มองไม่เห็นง่ายคือสุขภาพจิต ประชาชนจำนวนมากผ่านเหตุการณ์รุนแรง สูญเสียคนในครอบครัว ต้องอพยพ หรือเติบโตท่ามกลางเสียงระเบิดและความกลัว แต่ประเทศมีนักจิตวิทยาและบริการดูแลสุขภาพจิตไม่เพียงพอ หลายคนจึงต้องใช้ชีวิตกับอาการเศร้า วิตกกังวล หรือนอนไม่หลับโดยไม่ได้รับการรักษา

อย่างไรก็ตาม การเรียกอัฟกานิสถานว่าเป็นประเทศที่ประชาชนทุกข์ที่สุด ไม่ควรนำไปสู่ความเข้าใจว่าผู้คนที่นั่นใช้ชีวิตอย่างสิ้นหวังตลอดเวลา ในตลาดยังมีการค้าขาย เด็กยังเล่นตามตรอก ครอบครัวยังทำอาหารร่วมกัน และชุมชนยังช่วยเหลือกันในยามลำบาก มนุษย์สามารถสร้างความสุขเล็กๆ ได้แม้อยู่ในสถานการณ์ที่หนักหนา

ความสัมพันธ์ในครอบครัว ศาสนา ประเพณี และการพึ่งพากันในชุมชนยังเป็นสิ่งที่ช่วยให้ผู้คนดำเนินชีวิตต่อไปได้ แต่ความอบอุ่นระหว่างคนไม่สามารถชดเชยความหิว ความไม่ปลอดภัย การขาดการศึกษา หรือการไม่มีสิทธิเลือกอนาคตของตนเองได้ทั้งหมด

รายงานความสุขเองก็มีข้อจำกัด การเปรียบเทียบความรู้สึกระหว่างประเทศไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะคนแต่ละวัฒนธรรมอาจใช้ตัวเลขต่างกัน บางคนไม่กล้าแสดงความไม่พอใจ บางพื้นที่เข้าถึงผู้ตอบแบบสอบถามได้ยาก และประชาชนที่อพยพออกนอกประเทศอาจไม่ถูกรวมอยู่ในข้อมูล

อันดับจึงไม่ใช่คำตัดสินเด็ดขาดว่าคนชาติใดมีชีวิตแย่กว่ากันทุกด้าน แต่เป็นสัญญาณว่าประชาชนในประเทศนั้นกำลังประเมินชีวิตของตนต่ำมาก และปัญหาที่เกิดขึ้นมีขนาดใหญ่เกินกว่าจะอธิบายด้วยเรื่องรายได้เพียงอย่างเดียว

ประเทศยากจนบางแห่งยังมีคะแนนความสุขสูงกว่าอัฟกานิสถาน เพราะประชาชนอาจรู้สึกปลอดภัย มีครอบครัวคอยช่วยเหลือ มีสิทธิตัดสินใจ และเชื่อว่าวันข้างหน้าจะดีขึ้น ในทางกลับกัน ต่อให้มีอาหารประทังชีวิต หากมองไม่เห็นอนาคต ไม่มีเสรีภาพ และไม่รู้ว่าสถานการณ์จะเลวร้ายลงเมื่อใด ความทุกข์ก็สามารถกดคะแนนชีวิตลงได้มาก

อัฟกานิสถานจึงอยู่ท้ายตารางไม่ใช่เพราะประชาชนของประเทศนี้ไม่รู้จักความสุข แต่เพราะพวกเขาต้องรับมือพร้อมกันทั้งความยากจน ความขัดแย้ง ภัยธรรมชาติ ระบบบริการที่อ่อนแอ และข้อจำกัดต่อสิทธิในการใช้ชีวิต

สิ่งที่อันดับนี้สะท้อนชัดที่สุดคือ ความสุขของประชาชนไม่ได้ขึ้นอยู่กับเงินเพียงอย่างเดียว คนต้องการความปลอดภัย โอกาสเรียนหนังสือ งานที่เลี้ยงครอบครัวได้ การรักษาพยาบาลเมื่อเจ็บป่วย เสรีภาพในการตัดสินใจ และความรู้สึกว่าอนาคตยังมีทางให้เลือก

เมื่อสิ่งพื้นฐานเหล่านี้หายไปพร้อมกัน ความทุกข์ก็ไม่ได้เป็นเพียงความรู้สึกส่วนบุคคล แต่กลายเป็นสภาพของทั้งสังคม และนั่นคือเหตุผลที่อัฟกานิสถานถูกจัดให้เป็นประเทศที่ประชาชนประเมินชีวิตของตัวเองต่ำที่สุดในโลกในรายงานปี 2026