อวสานความเชื่อ "ยาฆ่าพยาธิเม็ดเดียว ฆ่าเรียบกวาดล้างทั้งร่างกาย" มีจริงหรือแค่มโน?

อวสานความเชื่อ! "ยาฆ่าพยาธิเม็ดเดียว ฆ่าเรียบกวาดล้างทั้งร่างกาย" มีจริงหรือแค่มโน?

        เคยเป็นกันไหมครับ? เวลาถ่ายแล้วรู้สึกแปลกๆ คันยุบยิบ หรือจู่ๆ ก็นึกเฮี้ยนอยาก "ล้างลำไส้" ขึ้นมา สิ่งแรกที่หลายคนทำคือพุ่งตัวไปร้านขายยาแล้วบอกเภสัชกรว่า "ขอยาฆ่าพยาธิเม็ดเดียวจบๆ หน่อยครับ" หรือบางทีก็จัดยาสูตรเด็ดตามรีวิวในโซเชียล เพราะเชื่อว่ากินเม็ดเดียวปุ๊บ พยาธิทุกสายพันธุ์ในร่างกายตั้งแต่หัวจรดเท้าจะตายราบเป็นหน้ากลอง

        ถ้าคุณเคยคิดแบบนี้... หยุดก่อนครับ! เพราะความจริงที่หมอและอยากตะโกนบอกดังๆ คือ "ยาฆ่าพยาธิเม็ดเดียวที่ฆ่าพยาธิได้ทุกชนิด... ไม่มีอยู่จริงบนโลกใบนี้!"

        เรื่องนี้ไม่ได้ยกขึ้นมาพูดลอยๆ แต่มาจากข้อมูลของรายการ ชัวร์ก่อนแชร์ ทางช่อง MCOT ซึ่งได้สัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านปรสิตวิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มาไขข้อข้องใจให้ฟังกันแบบชัดเจน

ทำไม "ยาเม็ดเดียว" ถึงฆ่าพยาธิทุกตัวไม่ได้?

        ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับ พยาธิในร่างกายมนุษย์เราไม่ได้มีแค่ชนิดเดียว แต่มันมีหลากหลายสายพันธุ์ รูปร่างต่างกัน ถิ่นที่อยู่อาศัยต่างกัน และที่สำคัญคือ "จุดอ่อน" ของพวกมันก็ไม่เหมือนกันเลยพยาธิหลักๆ ที่เรามักเจอกันในชีวิตประจำวัน แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ:

1. พยาธิตัวกลม: เช่น พยาธิเข็มหมุด พยาธิไส้เดือน พยาธิแส้เม็ด พยาธิปากขอ

2. พยาธิตัวตืด (พยาธิตัวแบน): เช่น พยาธิตัวตืดหมู พยาธิตัวตืดวัว

3. พยาธิใบไม้: เช่น พยาธิใบไม้ตับ พยาธิใบไม้ปอด

        ยาลูกกลมๆ หรือยาเม็ดเดียวที่คุณเห็นโฆษณากันว่า "กินครั้งเดียวจบ" หรือยาที่เรามักจะหาซื้อกินเอง เช่น อัลเบนดาโซล (Albendazole) หรือ มีเบนดาโซล (Mebendazole) ส่วนใหญ่แล้วมีประสิทธิภาพดีเฉพาะกับ "พยาธิตัวกลมในลำไส้" เท่านั้นครับ

แต่ถ้าคุณเจอ พยาธิตัวตืด หรือ พยาธิใบไม้ตับ เข้าไป เอาตัวนี้ไปกิน? บอกเลยว่าพวกมันแทบจะไม่สะทกสะท้าน แถมยังนอนยิ้มกริ่มอยู่ในร่างกายเราเหมือนเดิม!

ตัวอย่างชีวิตจริง: กินยาผิดประเภท ผลลัพธ์อาจแย่กว่าเดิม

ลองมาดูตัวอย่างที่เจอกันบ่อยมากๆ ในสายชาบู ปิ้งย่าง หรือคออาหารดิบกันครับ

• สายก้อยเนื้อ น่องวัวดิบ ซอยจุ๊: กลุ่มนี้มักเสี่ยงต่อ พยาธิตัวตืดวัว ซึ่งตัวยาวเป็นเมตรๆ มีลักษณะเป็นข้อๆ ปล้องๆ ถ้ากินยาฆ่าพยาธิตัวกลมธรรมดาไป นอกจากจะไม่ตายแล้ว ยาบางชนิดอาจไปกระตุ้นให้ปล้องพยาธิหลุดออกมาแต่หัวยังเกาะแน่นอยู่ หรือถ้าใช้ยาผิดโดส อาจทำให้พยาธิตายแล้วปล่อยไข่ปริมาณมหาศาลออกมาในลำไส้ จนไข่ซึมเข้ากระแสเลือดกลายเป็นถุงน้ำพยาธิกระจายไปตามกล้ามเนื้อหรือสมองได้ ซึ่งอันตรายถึงชีวิต!

• สายปลาร้าดิบ กุ้งแช่น้ำปลา ปลาปลาร้าทรงเครื่องไม่สุก: เสี่ยงต่อ พยาธิใบไม้ตับ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดี ยาที่ใช้รักษาพยาธิใบไม้ตับคือ พราซิควอนเทล (Praziquantel) ซึ่งต้องคำนวณน้ำหนักตัวและกินตามปริมาณที่แพทย์กำหนดเท่านั้น ยาฆ่าพยาธิทั่วไปตามร้านสะดวกซื้อกินไปก็ไร้ประโยชน์

        นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมกินยาเม็ดเดียวแล้วรู้สึกเหมือน "ไม่เห็นมีอะไรออกมาเลย" หรือ "ทำไมยังคัน ยังแน่ท้องอยู่" เพราะคุณอาจกำลังใช้ยาไม่ตรงกับชนิดของพยาธิที่เป็นอยู่ก็ได้

แล้วถ้าอยากถ่ายพยาธิอย่างถูกต้อง ต้องทำยังไง?

        คุณหมอจากศิริราชให้คำแนะนำไว้อย่างน่าฟังและเข้าใจง่ายมากครับ การรักษาพยาธิให้ออกไปจากร่างกายแบบ 100% ต้องอาศัยปัจจัยสำคัญ 3 อย่าง:

1. เลือกชนิดยาให้ตรงกับพยาธิ

2. ใช้ขนาด (Dosage) ให้ถูกต้องตามน้ำหนักและชนิดพยาธิ

3. ระยะเวลาในการกินยาที่เหมาะสม (บางชนิดกินเม็ดเดียวจบ บางชนิดต้องกินติดต่อกัน 3-5 วัน หรือต้องกินซ้ำหลังจากผ่านไป 2 สัปดาห์เพื่อฆ่าตัวอ่อนที่เพิ่งฟัก)

"แล้วเราจะรู้ได้ยังไงว่าในท้องเรามีพยาธิอะไรอยู่?"

• สังเกตสิ่งที่ออกมา: ถ้าถ่ายออกมาแล้วเห็นเป็นตัวพยาธิชัดเจน หรือมีปล้องสีขาวๆ หลุดออกมาตามอุจจาระ ให้ถ่ายรูปไว้แล้วนำไปให้เภสัชกรที่ร้านขายยาดู เภสัชกรจะสามารถจัดยาที่ตรงกับพยาธิตัวนั้นๆ ให้ได้ถูกต้อง

• ตรวจที่โรงพยาบาล: วิธีนี้ชัวร์ที่สุด! หากเป็นพยาธิในลำไส้ แพทย์จะนำอุจจาระไปส่องกล้องจุลทรรศน์หาไข่พยาธิ แต่หากเป็นพยาธิที่อยู่ตามอวัยวะอื่น เช่น ตับ ปอด หรือกล้ามเนื้อ อาจต้องอาศัยการตรวจเลือด หรือตรวจภูมิคุ้มกันต่อพยาธิเฉพาะชนิด

สรุปให้ฟังง่ายๆ : เลิกซื้อยากินเองมั่วๆ ได้แล้ว!

        การคิดว่า "ซื้อยาฆ่าพยาธิมาทานกันไว้ก่อนปีละครั้ง" โดยซื้อยาสูตรครอบจักรวาลเม็ดเดียวมากิน นอกจากอาจจะไม่ตรงกับพยาธิที่เรามีแล้ว ยังเป็นการเพิ่มภาระให้ตับและไตในการขับยาโดยไม่จำเป็นอีกด้วย

        ถ้าคุณมีอาการสงสัย เช่น น้ำหนักลดผิดปกติทั้งที่กินเยอะ ท้องอืด ท้องเฟ้อ คันบริเวณรูตูดบ่อยๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืน หรือชอบทานอาหารดิบเป็นประจำ แนะนำว่าอย่าเดาเองครับ เดินเข้าไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เล่าพฤติกรรมการกินและอาการให้ฟังชัดเจน เพื่อที่จะได้รับยาที่ตรงจุด ปลอดภัย และกำจัดพยาธิออกไปได้จริงๆ

        เลิกเชื่อคำโฆษณาชวนเชื่อประเภท "เม็ดเดียวสยบทุกพยาธิ" ได้แล้วนะครับ เพราะในโลกของเวชศาสตร์ ปรสิตแต่ละตัวมันร้ายและเหนียวหนี้กว่าที่เราคิดเยอะ!

อ้างอิงข้อมูลจาก: รายการ ชัวร์ก่อนแชร์ โดย MCOT (สัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ ภาควิชาปรสิตวิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล)