ในภูมิประเทศที่อากาศร้อนสุด ๆ ผู้คนเขาใช้ชีวิตกันอย่างไร?

ในที่ร้อนสุดๆ แบบ 45-50 องศา คนไม่ได้สู้กับแดดตรงๆ แต่เขาออกแบบชีวิตให้หลบแดด

1. บ้านและเมือง

บ้านหนา เย็น ลมผ่าน: บ้านดิน บ้านอิฐหนาๆ หลังคาสูง ช่องลมเล็กๆ กลางวันข้างนอกระอุ แต่ข้างในยังเย็นอยู่ 7-10 องศา แบบบ้านที่ตะวันออกกลางหรือทะเลทรายซาฮารา

ชีวิตอยู่ในร่ม: เมืองเก่าๆ จะมีตรอกแคบๆ มีหลังคาผ้าใบคลุม มีต้นไม้กลางบ้านเรียกคอร์ทยาร์ด ทุกคนจะมารวมตัวกันตรงนั้นเพราะลมเย็นสุด

เมืองใต้ดินก็มี: อย่างที่อิหร่านเขามีระบบ Qanat คืออุโมงค์ส่งน้ำเย็นใต้ดิน หรือที่ตูนิเซียมีบ้านขุดลงไปในดินเลย กลางวันนอนข้างล่างเย็นสบาย

2. เสื้อผ้า

ยิ่งร้อน ยิ่งใส่เยอะ แต่เป็นผ้าโปร่งๆ สีอ่อนๆ หลวมๆ อย่างชุดโธบของอาหรับ หรือผ้าคลุมทูอาเรก ผ้าจะกันแดดไม่ให้เผาผิวโดยตรง และกักลมไว้ให้เหงื่อระเหยช้าๆ ตัวจะไม่ขาดน้ำเร็ว

ผ้าโพกหัวไม่ใช่แค่แฟชั่น แต่กันแดด กันทราย กันลมร้อนเข้าหูเข้าจมูก

3. น้ำคือทุกอย่าง

เขาจะไม่ดื่มน้ำเยอะๆ ทีเดียว แต่จิบทีละน้อยตลอดวัน เก็บน้ำในไหดินเผา น้ำจะเย็นเองจากการระเหย

อาหารก็จะเน้นเค็ม เปรี้ยว เผ็ดนิดๆ เพื่อเรียกเหงื่อและชดเชยเกลือที่เสียไป เช่น อินทผลัม โยเกิร์ต ซุปมะเขือเทศ ชาเขียวร้อนๆ คนทะเลทรายเชื่อว่าดื่มชาร้อนทำให้ร่างกายปรับอุณหภูมิได้ดีกว่าน้ำเย็นจัด

4. เวลาใช้ชีวิตกลับด้าน

ตื่นเช้ามืด นอนกลางวัน: ทำงานหนักตั้งแต่ตี 4 - 9 โมงเช้า พอ 10 โมงถึงบ่าย 4 คือเวลานอนหรือพักในร่มที่เรียกว่า Siesta แล้วค่อยกลับมาทำงานอีกทีตอนเย็นถึงดึก ตลาดนัดกลางคืนเลยคึกคักมา เด็กๆ ก็ไปโรงเรียนเช้ามาก เลิกเที่ยง

5. การเดินทาง แต่ก่อนจะเดินทางด้วยอูฐตอนกลางคืนโดยดูดาวนำทาง สมัยนี้ก็รถยนต์แต่ต้องมีผ้าคลุมรถ ต้องเช็คน้ำมันเครื่องและยางตลอดเพราะถนนร้อนจนยางละลายได้

สัตว์เลี้ยงก็ต้องทนร้อนได้ เช่น แพะ อูฐ ไก่พันธุ์พื้นเมือง

จริงๆ วิธีคิดหลักคืออันเดียวเลย: อย่าพยายามเอาชนะความร้อน แต่ไหลไปกับมัน สร้างร่ม สร้างลม เก็บน้ำ และพักเมื่อแดดแรง

ผู้คนที่อาศัยในภูมิภาคที่มีอากาศร้อนสุดๆ เช่น

ชาวเบดูอิน แห่งทะเลทรายอาหรับ (เบดูอิน Bedouin เป็นกลุ่ม ชนเผ่าเร่ร่อนชาวอาหรับ ที่มีประวัติศาสตร์การดำรงชีวิตและปรับตัวในเขตพื้นที่แห้งแล้งและทะเลทรายของภูมิภาคตะวันออกกลาง แอฟริกาเหนือ คาบสมุทรอาหรับ เมโสโปเตเมียตอนบน และลิแวนต์ คำว่า "เบดูอิน" มาจากภาษาอาหรับคำว่า บะดะวี Badawi ซึ่งแปลว่า "ผู้อยู่อาศัยในทะเลทราย" หรือผู้ที่อาศัยอยู่ในที่โล่ง ชีวิตคือการเคลื่อนที่)

เบดูอินแปลตรงๆ ว่า คนเร่ร่อน เขาไม่มีบ้านถาวร มีเต็นท์ที่ทำจากขนแพะสีดำเรียกว่า Bayt al Sha'ar ตอนกลางวันขนจะขยายตัวบังแดด ตอนกลางคืนหดตัวกักความอบอุ่น พับเก็บแล้วย้ายตามน้ำตามหญ้าได้ใน 2 ชั่วโมง

กติกาเรื่องน้ำและร่ม

1. น้ำเป็นของส่วนรวม บ่อน้ำใครเจอต้องแบ่งกันใช้ กินน้ำจากภาชนะที่ทำจากหนังแพะทำให้น้ำเย็นเอง 

2. เสื้อผ้าต้องยาว หลวม สีเข้มข้างนอกสีอ่อนข้างใน ชุดดำของเขาดูดความร้อนข้างนอก แต่ข้างในลมพัดโกรกเลยเย็นกว่าชุดขาวรัดรูปอีก 

3. ทำงานกลางคืน คุยธุรกิจ ต้อนรับแขก เล่านิทานตอนกลางคืนทั้งหมด กลางวันคือเวลานอนในเต็นท์ 

อาหารต้องเก็บไว้ได้นาน

อินทผลัมแห้ง นมแพะหมัก โยเกิร์ตแห้งที่เรียกว่า Jameed ขนมปังแผ่นบางๆ อบบนหินร้อนๆ ทุกอย่างไม่ต้องแช่ตู้เย็น เน้นให้พลังงานสูง กินน้อยแต่อยู่ได้นาน

สิ่งสำคัญของเขาคือ ความอดทนและการแบ่งปัน แขกมาถึงต้องได้กินก่อนเสมอ แม้ตัวเองจะมีน้ำเหลือแก้วเดียว

เช่นเดียวกับคนอีสาน แห่งทุ่งที่ราบสูงในประเทศไทย

ชีวิตคือการอยู่กับที่ แต่ปรับบ้านให้เย็น บ้านอีสานเก่าๆ จะยกใต้ถุนสูง ลมลอดได้ ฝาไม้ไผ่สาน หลังคาหญ้าคาหรือสังกะสีแต่ซ้อนด้วยฝ้าใบตอง พื้นบ้านเย็นเพราะดินคายความร้อนตอนกลางคืน ตอนกลางวันร้อนจัดก็ลงไปอยู่ใต้ถุน ไปอยู่เถียงนา

แตกต่างจากชาวเบดูอินที่หนีแดดด้วยการย้าย แต่คนอีสานหนีแดดด้วยการ สร้างร่ม ปลูกมะม่วง มะขาม ตะขบ ไว้รอบบ้าน ทิศตะวันตกต้องมีต้นไม้ใหญ่บัง

กติกาเรื่องน้ำและข้าว

1. น้ำฝนคือชีวิต ทุกบ้านมีโอ่งแดงหลายใบรองน้ำฝนไว้กินตลอดปี มีหนอง มีบวก มีสระกลางนา 

2. เสื้อผ้าบาง โปร่ง หมวกกุบ ผ้าขาวม้า ผ้าขาวม้านี่คือสุดยอดนวัตกรรม เป็นผ้าเช็ดตัว เป็นผ้าห่ม เป็นเปล เป็นที่กรองน้ำ เป็นร่มบังแดดได้หมด 

3. ตื่นแต่เช้ามืดไปนา 9-10 โมงแดดเริ่มแรงก็กลับบ้านมานอน เลี้ยงควายไว้ใต้ร่มไม้ บ่าย 3 แดดร่มค่อยออกไปทำงานอีกครั้ง

อาหารสู้ร้อน เน้นของเปรี้ยว ขม เย็น เช่น แกงหน่อไม้ส้ม ต้มส้ม แจ่วบองกับผักลวกเยอะๆ ข้าวเหนียวให้พลังงานนาน ไม่บูดง่ายเหมือนข้าวเจ้า ของหมักอย่างปลาร้า ปลาส้ม คือวิธีเก็บโปรตีนไว้กินหน้าแล้งโดยไม่ต้องมีตู้เย็น เหมือน Jameed ของเบดูอิน

และมีวัฒนธรรม ลงแขก เหมือนเบดูอินที่ต้องช่วยกันเลี้ยงแพะ คนอีสานหน้าเกี่ยวข้าว หน้าร้อนที่ต้องขุดสระ ก็ต้องเรียกพี่น้องและเพื่อนบ้านมาช่วยกัน