เปิดประวัติ “ตู้เอทีเอ็มเครื่องแรกของโลก” จากคูปองกัมมันตรังสี สู่รหัสลับที่เกือบยาวถึง 6 หลัก

ทุกวันนี้เราเพียงเสียบบัตร กดรหัส แล้วรอรับธนบัตรจากตู้เอทีเอ็ม

แต่เมื่อเครื่องจ่ายเงินสดรุ่นบุกเบิกเปิดใช้งานครั้งแรก มันยังไม่มีบัตรพลาสติก ไม่มีแถบแม่เหล็ก และยังเชื่อมต่อบัญชีแบบเรียลไทม์ไม่ได้ด้วยซ้ำ

เครื่องดังกล่าวเปิดให้บริการที่ธนาคาร Barclays สาขาเอนฟิลด์ ทางตอนเหนือของกรุงลอนดอน เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1967 โดยมีนักแสดงตลกชื่อดังชาวอังกฤษ เรจ วาร์นีย์ เป็นผู้ถอนเงินคนแรกต่อหน้าฝูงชนที่มารอดู “นายธนาคารหุ่นยนต์” เครื่องใหม่ 

ไอเดียที่เกิดจากการไปธนาคารไม่ทัน

ผู้ที่อยู่เบื้องหลังเครื่องนี้คือ จอห์น เชพเพิร์ด บาร์รอน ผู้บริหารบริษัทผลิตธนบัตร De La Rue

เรื่องเล่าที่โด่งดังระบุว่า วันหนึ่งเขาไปถึงธนาคารหลังเวลาปิดเพียงเล็กน้อย ทำให้ถอนเงินไม่ได้ ระหว่างนอนแช่อ่างอาบน้ำ เขาจึงนึกถึงเครื่องขายช็อกโกแลตอัตโนมัติ และตั้งคำถามว่า หากเครื่องจักรจ่ายช็อกโกแลตได้ เหตุใดมันจึงจ่ายเงินสดไม่ได้บ้าง

เขานำแนวคิดไปเสนอกับ Barclays ก่อนที่ธนาคารจะสั่งสร้างเครื่องทดลองหลายเครื่อง โดยเครื่องแรกติดตั้งอยู่ภายนอกสาขา เพื่อให้ลูกค้าถอนเงินได้แม้ธนาคารปิดแล้ว 

ไม่มีบัตรเอทีเอ็ม แล้วเครื่องรู้ได้อย่างไรว่าใครมาถอน?

ลูกค้าต้องขอซื้อคูปองกระดาษพิเศษที่เรียกว่า Barclaycash จากธนาคารไว้ล่วงหน้า เมื่อต้องการเงินสดจึงนำคูปองมาใส่ในเครื่อง แล้วกดรหัสประจำตัวบนแป้นตัวเลข

ภายในคูปองฝังสาร คาร์บอน14 ในปริมาณเล็กน้อย เพื่อให้เครื่องตรวจจับและตรวจสอบคูปองได้ เมื่อข้อมูลตรงกับรหัสที่กำหนด เครื่องจะกลืนคูปองนั้นไว้และจ่ายเงินสดออกมา ครั้งหนึ่งถอนได้สูงสุดเพียง 10 ปอนด์ ซึ่งในเวลานั้นถือว่าเพียงพอสำหรับค่าใช้จ่ายช่วงสุดสัปดาห์แล้ว 

คูปองจึงใช้ได้เพียงครั้งเดียว ต่างจากบัตรเอทีเอ็มสมัยใหม่ที่นำกลับมาใช้ซ้ำได้

รหัส 6 หลักที่ไม่เคยได้เป็นมาตรฐาน

เรื่องที่มักเล่ากันว่าเอทีเอ็มเครื่องแรก “ใช้รหัส 6 หลัก” จำเป็นต้องแก้ให้แม่นเล็กน้อย

เพราะเชพเพิร์ด บาร์รอนเพียง เสนอให้ใช้รหัส 6 หลักในช่วงออกแบบ แต่ท้ายที่สุดระบบที่เปิดใช้งานเลือกใช้รหัส 4 หลัก

ตามคำบอกเล่าของเขา เขาทดลองแนวคิดนี้กับ แคโรไลน์ ภรรยาของเขา แต่เธอบอกว่าสามารถจำตัวเลขได้สะดวกเพียงสี่หลัก เขาจึงลดความยาวของรหัสลง และรหัสสี่หลักก็แพร่หลายเป็นมาตรฐานของตู้เอทีเอ็มในหลายประเทศภายหลัง

ประวัติของรหัส PIN มีอีกบุคคลสำคัญคือ เจมส์ กูดเฟลโลว์ วิศวกรชาวสกอต ผู้จดสิทธิบัตรระบบตรวจสอบรหัสที่บันทึกข้อมูลไว้บนบัตร และมีลักษณะใกล้เคียงกับระบบเอทีเอ็มสมัยใหม่มากกว่า เครื่องของเขาถูกติดตั้งหลังเครื่อง Barclays ไม่นาน จึงทำให้คำว่า “ผู้ประดิษฐ์เอทีเอ็ม” ยังมีรายละเอียดที่ถกเถียงกันอยู่ 

ทำไมต้องใช้สารกัมมันตรังสี?

ในปี 1967 บัตรธนาคารที่มีแถบแม่เหล็กยังไม่แพร่หลาย การใส่คาร์บอน14 ลงในคูปองจึงเป็นวิธีสร้างเครื่องหมายที่ตรวจจับได้ แต่ลอกเลียนแบบได้ยาก

สารที่ใช้มีปริมาณน้อยมากและอยู่ภายในกระดาษ เชพเพิร์ด บาร์รอนเคยกล่าวเชิงขำขันว่า ผู้ใช้ต้องกินคูปองเหล่านั้นเป็นจำนวนมหาศาลจึงจะได้รับผลกระทบ

แต่ไม่ว่าอย่างไร แนวทางนี้ก็เป็นเพียงเทคโนโลยีช่วงเปลี่ยนผ่าน ก่อนถูกแทนที่ด้วยบัตรที่เก็บข้อมูลและใช้ซ้ำได้

เครื่องแรกทำได้เพียงจ่ายเงิน

ตู้รุ่นบุกเบิกยังตรวจยอดเงิน โอนเงิน ชำระบิล หรือพิมพ์รายการไม่ได้ หน้าที่ของมันมีเพียงรับคูปอง ตรวจรหัส และจ่ายเงินจำนวนที่กำหนด

แต่สิ่งสำคัญคือ มันเปลี่ยนความคิดเดิมที่ว่า การถอนเงินต้องเกิดขึ้นต่อหน้าเจ้าหน้าที่ธนาคารในเวลาทำการเท่านั้น หลังจากนั้นธนาคารต่าง ๆ จึงเร่งพัฒนาเครื่องของตนเอง เพิ่มบัตรพลาสติก ระบบเครือข่าย และการเชื่อมต่อกับบัญชี จนกลายเป็นเอทีเอ็มที่ใช้งานได้ตลอด 24 ชั่วโมงอย่างที่เราคุ้นเคย

อาคาร Barclays สาขาเอนฟิลด์ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอาคารสำคัญทางประวัติศาสตร์ในปี 2023 ส่วนหนึ่งเพราะเป็นสถานที่ติดตั้งเครื่องจ่ายเงินสดแห่งแรกของโลก 

จากคูปองกัมมันตรังสีและรหัสที่เกือบยาวหกหลัก สิ่งประดิษฐ์ซึ่งครั้งหนึ่งดูแปลกประหลาดได้เปลี่ยนวิธีที่ผู้คนนับพันล้านเข้าถึงเงินของตัวเอง

และบางที รายละเอียดเล็กที่สุดที่ส่งผลต่อโลกมากที่สุด อาจเป็นคำพูดของผู้หญิงคนหนึ่งที่บอกสามีว่า

“หกหลักจำยากเกินไป เอาแค่สี่หลักก็พอ”