มะเร็งเกิดที่อวัยวะไหนมากที่สุด? เทียบข้อมูลทั่วโลกและประเทศไทย

เวลาพูดถึงโรคมะเร็ง หลายคนมักนึกถึง มะเร็งปอด มะเร็งตับ หรือมะเร็งเต้านม เป็นอันดับแรก จึงเกิดคำถามว่า แท้จริงแล้วมะเร็งเกิดที่อวัยวะไหนมากที่สุด และมะเร็งชนิดใดที่ควรระวังเป็นพิเศษ

คำตอบไม่ได้มีเพียงข้อเดียว เพราะขึ้นอยู่กับว่าเรากำลังพูดถึงประชากรกลุ่มไหน เพศอะไร อายุเท่าไร และอาศัยอยู่ในพื้นที่ใด เนื่องจากมะเร็งแต่ละชนิดมีปัจจัยเสี่ยงแตกต่างกัน

หากมองภาพรวมทั่วโลก ข้อมูลขององค์การอนามัยโลกและองค์การวิจัยมะเร็งระหว่างประเทศระบุว่า มะเร็งปอดเป็นมะเร็งที่ตรวจพบรายใหม่มากที่สุด รองลงมาคือมะเร็งเต้านม มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก มะเร็งต่อมลูกหมาก และมะเร็งกระเพาะอาหาร อย่างไรก็ตาม ลำดับดังกล่าวอาจเปลี่ยนไปเมื่อแยกตามเพศหรือประเทศ

มะเร็งไม่ได้เป็นโรคเพียงชนิดเดียว

คำว่า “มะเร็ง” ไม่ได้หมายถึงโรคเพียงโรคเดียว แต่เป็นชื่อรวมของโรคกลุ่มใหญ่ที่เกิดจากเซลล์ในร่างกายแบ่งตัวผิดปกติ เซลล์เหล่านี้เจริญเติบโตโดยไม่อยู่ภายใต้การควบคุมเหมือนเซลล์ทั่วไป

เซลล์มะเร็งบางชนิดสามารถลุกลามเข้าไปในเนื้อเยื่อข้างเคียง หรือแพร่กระจายผ่านกระแสเลือดและระบบน้ำเหลืองไปยังอวัยวะอื่น กระบวนการนี้เรียกว่า การแพร่กระจายของมะเร็ง หรือ metastasis

ในทางทฤษฎี มะเร็งสามารถเกิดขึ้นได้แทบทุกส่วนของร่างกาย เพราะเกือบทุกอวัยวะประกอบด้วยเซลล์ที่สามารถแบ่งตัวได้ ไม่ว่าจะเป็นผิวหนัง สมอง เลือด ไขกระดูก ปอด ตับ ไต ลำไส้ กระเพาะอาหาร ตับอ่อน ต่อมไทรอยด์ หรืออวัยวะสืบพันธุ์

มะเร็งเม็ดเลือดบางชนิดอาจไม่ได้เกิดเป็นก้อนชัดเจนเหมือนมะเร็งอวัยวะอื่น แต่เกิดจากความผิดปกติของเซลล์เม็ดเลือดหรือไขกระดูก

มะเร็งชนิดไหนพบมากที่สุดในโลก

เมื่อรวมประชากรทุกเพศทั่วโลก มะเร็งที่พบมากอยู่ในกลุ่มต่อไปนี้

1. มะเร็งปอด
2. มะเร็งเต้านม
3. มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก
4. มะเร็งต่อมลูกหมาก
5. มะเร็งกระเพาะอาหาร

สำหรับผู้ชาย มะเร็งปอดและมะเร็งต่อมลูกหมากเป็นกลุ่มที่พบได้บ่อย ขณะที่ผู้หญิงพบมะเร็งเต้านมมากที่สุด ตามด้วยมะเร็งปอดและมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ทั้งนี้ ลำดับอาจไม่เหมือนกันในทุกประเทศ เพราะโครงสร้างประชากร พฤติกรรม และสิ่งแวดล้อมแตกต่างกัน

นอกจากนี้ ต้องแยกให้ออกระหว่างคำว่า “มะเร็งที่พบมากที่สุด” กับ “มะเร็งที่ทำให้เสียชีวิตมากที่สุด” เพราะมะเร็งบางชนิดตรวจพบได้บ่อย แต่มีโอกาสรักษาได้ดีหากพบเร็ว ขณะที่มะเร็งบางชนิดอาจพบไม่มากเท่า แต่มีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่า

ทำไมมะเร็งปอดจึงพบได้บ่อย

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมปอดจึงเป็นอวัยวะที่พบมะเร็งบ่อย สาเหตุสำคัญประการหนึ่งคือการสัมผัสสารก่อมะเร็งโดยตรงและต่อเนื่อง โดยเฉพาะควันบุหรี่

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งปอดอาจรวมถึง

• การสูบบุหรี่
• การได้รับควันบุหรี่มือสอง
• มลพิษทางอากาศ
• ฝุ่นละอองขนาดเล็ก
• การสัมผัสสารเคมีหรือสารก่อมะเร็งบางชนิดจากการทำงาน

เมื่อปอดได้รับสารเหล่านี้เป็นเวลานาน ความเสียหายต่อสารพันธุกรรมภายในเซลล์อาจสะสมมากขึ้น จนเพิ่มโอกาสเกิดความผิดปกติของเซลล์

อย่างไรก็ตาม ผู้ที่ไม่เคยสูบบุหรี่ก็สามารถเป็นมะเร็งปอดได้ จึงไม่ควรสรุปว่ามะเร็งปอดเกิดเฉพาะกับผู้สูบบุหรี่เท่านั้น

มะเร็งเต้านมพบมากในผู้หญิง

สำหรับผู้หญิง มะเร็งเต้านม เป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยที่สุดในหลายประเทศ ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องมีทั้งอายุ ฮอร์โมน พันธุกรรม ภาวะน้ำหนักเกิน การดื่มแอลกอฮอล์ และปัจจัยด้านการใช้ชีวิต

อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงจำนวนหนึ่งที่เป็นมะเร็งเต้านมอาจไม่มีปัจจัยเสี่ยงเฉพาะที่เห็นได้ชัด นอกเหนือจากเพศและอายุ จึงไม่ควรรอจนมีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งแล้วจึงเริ่มใส่ใจสุขภาพ

หากพบก้อนที่เต้านม รูปร่างเต้านมเปลี่ยนแปลง หัวนมบุ๋ม มีของเหลวผิดปกติออกจากหัวนม หรือผิวหนังบริเวณเต้านมเปลี่ยนไป ควรพบแพทย์เพื่อตรวจประเมิน แม้ก้อนที่เต้านมจำนวนมากจะไม่ใช่มะเร็งก็ตาม

มะเร็งลำไส้พบเพิ่มขึ้นในหลายประเทศ

มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักพบได้มากในหลายประเทศ และมีแนวโน้มเป็นปัญหาในคนอายุน้อยลงในบางพื้นที่ ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่

• การรับประทานเนื้อแดงหรือเนื้อแปรรูปในปริมาณมาก
• การได้รับใยอาหารไม่เพียงพอ
• การไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย
• ภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
• การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์
• อายุที่เพิ่มขึ้น
• ประวัติครอบครัวหรือโรคทางพันธุกรรมบางชนิด

อาการอย่างอุจจาระมีเลือด ลักษณะการขับถ่ายเปลี่ยนไป ท้องผูกหรือท้องเสียต่อเนื่อง ปวดท้องเรื้อรัง หรือมีภาวะซีดโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรได้รับการประเมินจากแพทย์

อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณที่ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้นาน

ผู้ชายสูงวัยควรระวังมะเร็งต่อมลูกหมาก

สำหรับผู้ชาย มะเร็งต่อมลูกหมาก เป็นอีกชนิดที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น ผู้ป่วยบางรายอาจไม่มีอาการและตรวจพบจากการตรวจสุขภาพ ขณะที่บางรายอาจมีปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะไม่พุ่ง หรือปัสสาวะบ่อย

อย่างไรก็ตาม อาการเกี่ยวกับการปัสสาวะในผู้สูงอายุไม่ได้เกิดจากมะเร็งต่อมลูกหมากเสมอไป แต่อาจเกิดจากภาวะต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้ายแรงหรือโรคอื่น จึงควรให้แพทย์ประเมินแทนการวินิจฉัยด้วยตนเอง

สำหรับประเทศไทย มะเร็งตับยังเป็นปัญหาสำคัญ

เมื่อมองเฉพาะประเทศไทย รูปแบบของมะเร็งที่พบอาจแตกต่างจากภาพรวมทั่วโลก โดย มะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดี ยังคงเป็นปัญหาสำคัญ โดยเฉพาะในผู้ชายและประชากรบางภูมิภาค

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งตับอาจรวมถึง

• การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี
• การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี
• การดื่มแอลกอฮอล์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• ภาวะตับแข็ง
• ภาวะไขมันพอกตับบางกรณี
• การได้รับสารอะฟลาทอกซินจากอาหารที่ปนเปื้อน

ส่วนมะเร็งท่อน้ำดีในบางพื้นที่ของประเทศไทยมีความสัมพันธ์กับการติดพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งอาจเกิดจากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก

ข้อมูลทะเบียนมะเร็งของไทยยังแสดงให้เห็นว่า ชนิดของมะเร็งที่พบบ่อยแตกต่างกันตามเพศและภูมิภาค จึงไม่ควรนำลำดับจากระดับโลกมาใช้แทนสถานการณ์ในประเทศไทยทั้งหมด

ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับมะเร็งที่พบบ่อย

คนอายุน้อยไม่เป็นมะเร็ง

ความเสี่ยงมะเร็งโดยรวมมักเพิ่มขึ้นตามอายุ เพราะร่างกายสะสมความเสียหายของเซลล์และการสัมผัสปัจจัยเสี่ยงมานานขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าเด็ก วัยรุ่น หรือวัยทำงานจะไม่สามารถเป็นมะเร็งได้

ชนิดของมะเร็งที่พบในคนอายุน้อยอาจแตกต่างจากมะเร็งที่พบในผู้สูงอายุ อาการผิดปกติที่เป็นต่อเนื่องจึงควรได้รับการตรวจ ไม่ควรใช้เพียงอายุเป็นเหตุผลในการตัดความเป็นไปได้ของโรค

ไม่มีประวัติครอบครัวก็ไม่เป็นมะเร็ง

มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากยีนที่ถ่ายทอดโดยตรงจากพ่อแม่ แต่เกิดจากความเปลี่ยนแปลงของเซลล์ที่สะสมขึ้นตลอดชีวิต ร่วมกับอายุ สิ่งแวดล้อม การติดเชื้อ และพฤติกรรมการใช้ชีวิต

ประวัติครอบครัวอาจเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งบางชนิด แต่การไม่มีญาติเป็นมะเร็งไม่ได้แปลว่าจะไม่มีความเสี่ยง

ถูกกระแทกแล้วทำให้เป็นมะเร็ง

การกระแทกหรือหกล้มเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงของมะเร็ง บางครั้งอุบัติเหตุทำให้คนสังเกตพบก้อนที่มีอยู่ก่อนแล้ว จึงเกิดความเข้าใจผิดว่าก้อนนั้นเกิดจากแรงกระแทก

หากมีก้อน บวม หรืออาการเจ็บที่ไม่หายตามระยะเวลาปกติ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ลดความเสี่ยงมะเร็งได้อย่างไร

การป้องกันมะเร็งไม่สามารถรับประกันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่สามารถลดโอกาสเกิดโรคบางชนิดได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและลดการสัมผัสปัจจัยเสี่ยง

แนวทางที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน ได้แก่

• ไม่สูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่
• จำกัดหรือหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• รับประทานผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหารให้เพียงพอ
• ลดเนื้อแปรรูปและอาหารที่มีพลังงานสูง
• หลีกเลี่ยงอาหารขึ้นราและอาหารดิบที่เสี่ยงต่อการติดพยาธิ
• ป้องกันผิวหนังจากแสงแดดจัด
• รับวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบีและเชื้อเอชพีวีตามคำแนะนำ
• เข้ารับการตรวจคัดกรองตามอายุ เพศ และระดับความเสี่ยง

องค์การอนามัยโลกระบุว่า ปัจจัยอย่างบุหรี่ แอลกอฮอล์ น้ำหนักตัวสูง การรับประทานผักผลไม้น้อย การไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย มลพิษทางอากาศ และการติดเชื้อบางชนิด ล้วนเกี่ยวข้องกับภาระโรคมะเร็ง

การตรวจคัดกรองไม่ได้เหมือนการตรวจสุขภาพทั่วไป

การตรวจคัดกรองมีเป้าหมายเพื่อค้นหาความผิดปกติในคนที่ยังไม่มีอาการ โดยเลือกตรวจเฉพาะมะเร็งที่มีหลักฐานว่าการตรวจพบเร็วช่วยลดผลกระทบของโรคได้

ตัวอย่างการตรวจคัดกรองที่แพทย์อาจแนะนำตามความเหมาะสม ได้แก่

• การตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านม
• การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก
• การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก
• การตรวจมะเร็งปอดในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงบางกลุ่ม

ไม่จำเป็นต้องตรวจหามะเร็งทุกชนิดพร้อมกัน และการตรวจสารบ่งชี้มะเร็งจากเลือดบางรายการก็ไม่สามารถใช้ยืนยันว่ามีหรือไม่มีมะเร็งได้ด้วยตัวมันเอง ควรเลือกวิธีตรวจตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

อาการแบบไหนไม่ควรปล่อยไว้นาน

อาการต่อไปนี้อาจเกิดจากโรคทั่วไปได้เช่นกัน แต่หากเป็นต่อเนื่อง รุนแรงขึ้น หรือไม่หายตามปกติ ควรพบแพทย์

• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีก้อนที่โตขึ้นเรื่อย ๆ
• ไอเรื้อรังหรือไอเป็นเลือด
• อุจจาระหรือปัสสาวะมีเลือด
• ลักษณะการขับถ่ายเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง
• กลืนอาหารลำบาก
• เสียงแหบเป็นเวลานาน
• มีแผลที่ไม่หาย
• เลือดออกผิดปกติ
• อ่อนเพลียหรือซีดโดยไม่ทราบสาเหตุ

อาการเหล่านี้ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นมะเร็ง แต่การตรวจหาสาเหตุเร็วช่วยให้ได้รับการดูแลที่เหมาะสม และหากตรวจพบมะเร็งจริง การพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นมักเพิ่มทางเลือกในการรักษา

สรุปแล้วมะเร็งเกิดที่ไหนมากที่สุด

คำถามว่ามะเร็งเกิดที่อวัยวะไหนมากที่สุด ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกประเทศและทุกคน แต่เมื่อมองภาพรวมทั่วโลก มะเร็งปอดพบมากที่สุด ตามด้วยมะเร็งเต้านมและมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ส่วนในประเทศไทย มะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดียังเป็นปัญหาที่ควรให้ความสำคัญ

สิ่งที่สำคัญกว่าการจำลำดับของมะเร็งแต่ละชนิด คือการเข้าใจว่ามะเร็งสามารถเกิดได้กับหลายอวัยวะ ควรลดปัจจัยเสี่ยงที่ควบคุมได้ สังเกตความผิดปกติของร่างกาย และเข้ารับการตรวจคัดกรองตามคำแนะนำ

หากมีอาการผิดปกติ ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นหรือไม่เป็นมะเร็ง การพบแพทย์เพื่อซักประวัติ ตรวจร่างกาย และพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เป็นวิธีที่เหมาะสมและปลอดภัยกว่า

หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์