ทำไมแมลงชอบบินวนรอบหลอดไฟ
ถ้าเคยเปิดไฟหน้าบ้านในตอนกลางคืน คงเคยเห็นภาพคุ้นตา แมลงตัวเล็กตัวน้อยบินวนอยู่รอบหลอดไฟ บางตัวบินเป็นวงไม่ยอมหยุด บางตัวพุ่งชนหลอดไฟซ้ำแล้วซ้ำอีก จนหลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่าพวกมันชอบแสงจริง ๆ หรือแค่บังเอิญผ่านมา
ความจริงแล้ว นักวิทยาศาสตร์พบว่าคำตอบไม่ได้ง่ายว่า "แมลงรักแสง" อย่างที่หลายคนเข้าใจ
แมลงจำนวนมากออกหากินในเวลากลางคืน และตลอดช่วงวิวัฒนาการ พวกมันใช้แสงจากธรรมชาติเป็นตัวช่วยนำทาง ไม่ว่าจะเป็นแสงจันทร์หรือแสงจากดวงดาว ซึ่งอยู่ไกลมากจนเมื่อมองจากโลก แสงจะตกลงมาเกือบเป็นเส้นตรง
แมลงหลายชนิดจึงรักษามุมระหว่างทิศทางการบินกับแสงเอาไว้ให้คงที่ วิธีนี้ช่วยให้มันบินเป็นเส้นตรงได้เป็นระยะทางไกล
ปัญหาเริ่มขึ้นเมื่อมนุษย์สร้างหลอดไฟขึ้นมา
หลอดไฟอยู่ใกล้กว่าดวงจันทร์มหาศาล ถ้าแมลงยังพยายามรักษามุมเดิมกับแหล่งกำเนิดแสงที่อยู่ใกล้ มันจะไม่สามารถบินเป็นเส้นตรงได้อีก แต่จะค่อย ๆ โค้งเข้าหาหลอดไฟแทน จนกลายเป็นการบินวนเป็นวงหรือหมุนรอบแสงที่เราเห็นกันเป็นประจำ
ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา งานวิจัยยังเสนอคำอธิบายเพิ่มเติมว่า แมลงบางชนิดไม่ได้ตั้งใจบินเข้าหาแสงโดยตรง แต่ตอบสนองต่อแสงในลักษณะที่ช่วยให้รู้ว่า "ด้านบน" อยู่ตรงไหน
ในธรรมชาติ แสงจากท้องฟ้ามักมาจากด้านบน การหันหลังเข้าหาแสงจึงช่วยให้แมลงรักษาทิศทางการบินได้ แต่เมื่อเจอหลอดไฟที่อยู่ด้านข้างหรืออยู่ต่ำกว่าปกติ ระบบรับรู้ทิศทางของมันก็เกิดความสับสน ทำให้เสียการทรงตัวและบินวนอยู่รอบแหล่งกำเนิดแสงแทน
แมลงทุกชนิดไม่ได้มีพฤติกรรมแบบนี้
ผีเสื้อกลางคืนเป็นตัวอย่างที่พบได้บ่อย แต่แมลงบางชนิดแทบไม่สนใจหลอดไฟเลย เพราะวิธีนำทาง การมองเห็น และพฤติกรรมการหากินแตกต่างกัน
สีของแสงก็มีผลเช่นกัน
แมลงจำนวนมากไวต่อแสงในช่วงรังสีอัลตราไวโอเลต รวมถึงแสงโทนฟ้าและขาวเย็น จึงมักพบว่าหลอดไฟบางประเภทดึงดูดแมลงได้มากกว่า ขณะที่หลอดไฟโทนเหลืองหรือแสงสีอุ่นมักดึงดูดแมลงน้อยกว่า แม้จะไม่ได้ป้องกันได้ทั้งหมด
เหตุผลนี้เองที่หลายพื้นที่เลือกใช้ไฟสีอุ่นสำหรับสวน ทางเดิน หรือพื้นที่กลางแจ้ง เพื่อลดจำนวนแมลงที่บินเข้ามารบกวน
หลายคนอาจเคยเห็นแมลงบินชนหลอดไฟจนตกลงพื้น แล้วสงสัยว่าพวกมันไม่เรียนรู้เลยหรือ
ความจริงคือแมลงส่วนใหญ่มีระบบประสาทที่เรียบง่ายกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม การตอบสนองต่อสิ่งเร้าหลายอย่างเป็นไปตามสัญชาตญาณมากกว่าการเรียนรู้จากความผิดพลาด อีกทั้งอายุของแมลงหลายชนิดก็สั้นมาก จึงไม่มีโอกาสปรับพฤติกรรมได้มากนัก
แสงไฟในเมืองยังส่งผลต่อธรรมชาติในวงกว้างกว่าที่คิด
แมลงที่เสียเวลาอยู่กับแสงไฟอาจใช้เวลาหากินน้อยลง มีโอกาสผสมพันธุ์ลดลง หรือกลายเป็นเหยื่อของสัตว์ที่รอจับอยู่ใกล้หลอดไฟ เช่น จิ้งจก ค้างคาว หรือแมงมุม เมื่อนานวันเข้า แสงจากเมืองจำนวนมากก็อาจส่งผลต่อระบบนิเวศของแมลงบางชนิดได้
นั่นเป็นเหตุผลที่หลายประเทศเริ่มให้ความสำคัญกับการออกแบบแสงสว่างในเวลากลางคืน ทั้งการเลือกสีของหลอดไฟ ลดแสงที่ส่องขึ้นฟ้า และเปิดไฟเท่าที่จำเป็น เพื่อช่วยลดผลกระทบต่อสัตว์ที่ออกหากินยามค่ำคืน
ครั้งหน้าที่เห็นแมลงบินวนอยู่รอบหลอดไฟ ลองนึกภาพว่าพวกมันไม่ได้กำลังเล่นกับแสง แต่กำลังสับสนกับระบบนำทางที่เคยใช้ได้ผลมาตลอดหลายล้านปี ก่อนที่แสงไฟจากมนุษย์จะเข้ามาเปลี่ยนสภาพแวดล้อมในยามค่ำคืนไปอย่างสิ้นเชิง
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
แม่จำเนียร งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นบน-ล่าง จับตาชุดสองตัวแนวทางงวดนี้
ประวัติชิ้นกรอบ ๆ ในก๋วยเตี๋ยวเย็นตาโฟ คือแมงกะพรุนหรือปลาหมึกกันแน่?
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
จับตา "พุทธอภิวรรณ" จ่อซบช่อง 3 หรือไม่ ? หลังประกาศอำลาช่อง 8
เครดิตบูโรไม่ใช่บัญชีดำ และเช็กประวัติตัวเองฟรีได้ ธปท. เตรียมให้ฟรีปีละ 2 ครั้ง
นกตาทิพย์ งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขวงกลมเด่น 3 จัดชุดสองตัวบน 31-33-35-37
เปิด 5 จังหวัดที่มีพื้นที่ป่าไม้มากที่สุดในประเทศไทย จังหวัดไหนยังคงมีผืนป่าอุดมสมบูรณ์?
เลขชนสำนักพิมพ์ งวด 1 ธ.ค. 69 เทียบโพยเดลินิวส์ ไทยราษฎร์ บางกอกทูเดย์ ได้ชุดเด่น 6 คู่
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
เช็กดวงประจำวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ราศีที่ดาวศรีสถิต “พิจิก” ราศีที่ดาวกาลีสถิต “มีน”
50 ชั่วโมงถึงจะเป็นเพื่อนกัน 200 ชั่วโมงถึงจะสนิท งานวิจัยวัดเวลาสร้างเพื่อนไว้แบบนี้
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
เครดิตบูโรไม่ใช่บัญชีดำ และเช็กประวัติตัวเองฟรีได้ ธปท. เตรียมให้ฟรีปีละ 2 ครั้ง
50 ชั่วโมงถึงจะเป็นเพื่อนกัน 200 ชั่วโมงถึงจะสนิท งานวิจัยวัดเวลาสร้างเพื่อนไว้แบบนี้
เปิด 5 จังหวัดที่มีพื้นที่ป่าไม้มากที่สุดในประเทศไทย จังหวัดไหนยังคงมีผืนป่าอุดมสมบูรณ์?