ทำไมเครื่องบินทิ้งเส้นขาวบนฟ้า

ถ้าเงยหน้ามองท้องฟ้าในวันที่อากาศแจ่มใส บางครั้งจะเห็นเครื่องบินบินผ่านพร้อมทิ้งเส้นสีขาวยาวเป็นทาง หลายเส้นค้างอยู่บนท้องฟ้าเป็นเวลานาน แต่บางวันกลับไม่เห็นเลย ทั้งที่มีเครื่องบินบินผ่านเหมือนกัน

หลายคนเคยสงสัยว่า เส้นสีขาวนั้นคือควันจากเครื่องยนต์หรือเปล่า

ความจริงแล้ว ส่วนใหญ่ไม่ใช่ควัน แต่เป็นสิ่งที่เรียกว่า "คอนเทรล" หรือรอยไอน้ำที่เกิดขึ้นด้านหลังเครื่องบิน

เครื่องบินโดยสารส่วนใหญ่บินที่ระดับความสูงประมาณ 9–12 กิโลเมตร บริเวณนี้อากาศเบาบางและหนาวจัด อุณหภูมิอาจต่ำกว่า -40 องศาเซลเซียส หรือบางครั้งต่ำกว่านั้น

เมื่อเครื่องยนต์เผาไหม้เชื้อเพลิง จะเกิดไอน้ำและก๊าซต่าง ๆ ออกมาพร้อมกับไอเสีย

ทันทีที่ไอน้ำร้อนเหล่านี้ออกมาสัมผัสกับอากาศที่เย็นจัด ก็จะควบแน่นและกลายเป็นผลึกน้ำแข็งขนาดเล็กจำนวนมหาศาล ผลึกน้ำแข็งเหล่านี้สะท้อนแสงอาทิตย์ จึงมองเห็นเป็นเส้นสีขาวพาดยาวอยู่ด้านหลังเครื่องบิน

หลักการคล้ายกับเวลาที่เราหายใจออกในวันที่อากาศหนาวจัด จนเห็นเป็นไอสีขาว เพียงแต่บนท้องฟ้ามีอุณหภูมิต่ำกว่ามาก และเกิดขึ้นในระดับความสูงหลายกิโลเมตร

แล้วทำไมบางวันถึงเห็น แต่บางวันกลับไม่เห็นเลย

คำตอบอยู่ที่สภาพอากาศบนท้องฟ้า ไม่ใช่สภาพอากาศที่พื้นดิน

แม้ด้านล่างจะแดดออกเหมือนกัน แต่ชั้นบรรยากาศที่เครื่องบินกำลังบินผ่านอาจมีอุณหภูมิและความชื้นแตกต่างกัน

หากอากาศบริเวณนั้นแห้งมาก ผลึกน้ำแข็งที่เพิ่งเกิดขึ้นจะระเหิดกลับเป็นไอน้ำอย่างรวดเร็ว เส้นสีขาวจึงหายไปแทบจะทันที

แต่ถ้าชั้นบรรยากาศมีความชื้นสูง ผลึกน้ำแข็งจะคงอยู่ได้นาน บางครั้งลอยอยู่เป็นสิบนาที หรือค่อย ๆ กระจายตัวจนดูคล้ายเมฆเส้นยาว

นี่จึงเป็นเหตุผลที่บางวันเห็นเส้นสีขาวเต็มท้องฟ้า ขณะที่บางวันแทบไม่มีเลย แม้จำนวนเที่ยวบินจะใกล้เคียงกัน

หลายคนอาจเคยเห็นเส้นสีขาวขาดเป็นช่วง ๆ

สาเหตุคือ เครื่องบินกำลังบินผ่านชั้นอากาศที่มีความชื้นไม่สม่ำเสมอ บางช่วงเหมาะต่อการเกิดคอนเทรล แต่บางช่วงแห้งเกินไป เส้นสีขาวจึงเกิดสลับกับช่วงที่หายไป

อีกเรื่องที่มักถูกพูดถึงคือ เส้นสีขาวเหล่านี้ไม่ใช่การปล่อยสารเคมีลึกลับอย่างที่มีการกล่าวอ้างในโลกออนไลน์

จากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เส้นสีขาวที่พบโดยทั่วไปอธิบายได้ด้วยกระบวนการควบแน่นของไอน้ำและการเกิดผลึกน้ำแข็ง ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่ศึกษาและสังเกตได้มานานหลายสิบปี

อย่างไรก็ตาม คอนเทรลไม่ได้มีผลแค่ความสวยงามบนท้องฟ้า

นักวิทยาศาสตร์กำลังศึกษาว่า หากคอนเทรลคงอยู่นานและกระจายตัวเป็นเมฆบาง ๆ อาจส่งผลต่อการสะท้อนและกักเก็บความร้อนของโลกในบางพื้นที่ได้ แม้ผลกระทบจะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ช่วงเวลา สภาพอากาศ และตำแหน่งของชั้นบรรยากาศ

สายการบินและนักวิจัยบางส่วนจึงกำลังทดลองหาเส้นทางบินหรือระดับความสูงที่ช่วยลดการเกิดคอนเทรลในบางสถานการณ์ โดยไม่กระทบต่อความปลอดภัยของการบิน

สรุปแล้ว เส้นสีขาวที่เห็นหลังเครื่องบินไม่ใช่ควัน แต่เป็นผลึกน้ำแข็งที่เกิดจากไอน้ำในไอเสียของเครื่องยนต์ไปเจอกับอากาศที่หนาวจัดบนที่สูง ส่วนจะเห็นหรือไม่ เห็นนานหรือหายเร็ว ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิและความชื้นของชั้นบรรยากาศที่เครื่องบินกำลังบินผ่านในขณะนั้น ไม่ใช่เพราะเครื่องบินแต่ละลำทำงานแตกต่างกัน