Broken Heart Syndrome เมื่อความเครียดทำให้หัวใจล้มเหลวจริง

 

Broken Heart Syndrome เมื่อความเครียดรุนแรงทำให้หัวใจอ่อนแรงเฉียบพลันได้จริง

คำว่า “อกหักจนหัวใจสลาย” อาจฟังดูเหมือนคำเปรียบเทียบ แต่ในทางการแพทย์มีภาวะหนึ่งที่กล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงลงอย่างกะทันหันหลังเผชิญความเครียดรุนแรง เรียกว่า Broken Heart Syndrome, Takotsubo Syndrome หรือ Stress Cardiomyopathy

ภาวะนี้เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่อาการที่ผู้ป่วยคิดไปเอง ผู้ป่วยอาจมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก เหงื่อออก ใจสั่น หรือหน้ามืด คล้ายกับอาการกล้ามเนื้อหัวใจตายอย่างมาก ในช่วงแรกจึงต้องได้รับการตรวจและดูแลเป็นเหตุฉุกเฉินทางหัวใจ จนกว่าแพทย์จะแยกสาเหตุได้ชัดเจน

ทำไมจึงเรียกว่า “ทาโกะสึโบ”

คำว่า Takotsubo มาจากภาษาญี่ปุ่น หมายถึงภาชนะดักปลาหมึกที่มีลักษณะก้นป่องและคอแคบ

ผู้ป่วยบางรายจะมีหัวใจห้องล่างซ้ายส่วนปลายโป่งออก ขณะที่กล้ามเนื้อบริเวณนั้นบีบตัวได้ลดลง เมื่อดูจากภาพตรวจหัวใจจึงมีรูปร่างคล้ายภาชนะดักปลาหมึก อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยไม่ได้มีรูปแบบการบีบตัวผิดปกติเหมือนกันทุกคน และปัจจุบันพบลักษณะของโรคได้หลายรูปแบบ

ความเครียดส่งผลต่อหัวใจอย่างไร

กลไกที่แน่ชัดของโรคยังอยู่ระหว่างการศึกษา แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับการตอบสนองของร่างกายต่อฮอร์โมนความเครียดที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะสารในกลุ่มอะดรีนาลีน

เมื่อร่างกายเผชิญเหตุการณ์สะเทือนใจ ความกลัวอย่างรุนแรง การเจ็บป่วยหนัก หรือภัยคุกคาม ระบบประสาทจะเข้าสู่ภาวะเตรียม “สู้หรือหนี” ทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตและการไหลเวียนเลือดเปลี่ยนแปลง

ในผู้ป่วยบางราย การตอบสนองที่รุนแรงนี้อาจทำให้กล้ามเนื้อหัวใจบางส่วนบีบตัวได้ลดลงชั่วคราว ส่งผลให้หัวใจห้องล่างซ้ายสูบฉีดเลือดออกไปเลี้ยงร่างกายได้ไม่เต็มที่

แตกต่างจากกล้ามเนื้อหัวใจตายอย่างไร

กล้ามเนื้อหัวใจตายที่พบทั่วไปมักเกิดจากคราบไขมันในหลอดเลือดหัวใจแตกและเกิดลิ่มเลือดอุดตัน ทำให้เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่เพียงพอ

ส่วนผู้ป่วยทาโกะสึโบมักไม่พบหลอดเลือดหัวใจเส้นใหญ่ตีบหรืออุดตันในลักษณะที่อธิบายความผิดปกติของกล้ามเนื้อหัวใจได้ทั้งหมด แต่ผลคลื่นไฟฟ้าหัวใจและผลตรวจเลือดบางรายการอาจผิดปกติคล้ายกล้ามเนื้อหัวใจตายได้

ด้วยเหตุนี้ ผู้ป่วยจึงไม่สามารถแยกสองภาวะนี้จากอาการด้วยตนเอง แพทย์ต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตรวจเลือด อัลตราซาวนด์หัวใจ และในบางรายอาจต้องตรวจหลอดเลือดหัวใจหรือทำ MRI หัวใจเพิ่มเติม

ไม่ได้เกิดจากการอกหักเท่านั้น

ชื่อ Broken Heart Syndrome ทำให้หลายคนเข้าใจว่าต้องเกิดจากการเลิกราหรือสูญเสียคนรักเท่านั้น แต่ความจริงแล้ว ตัวกระตุ้นอาจเป็นได้ทั้งความเครียดทางอารมณ์และความเครียดทางร่างกาย เช่น

• การเสียชีวิตของคนใกล้ชิด การเลิกรา หรือได้รับข่าวร้าย

• ความกลัว ความโกรธ การทะเลาะ หรือความตกใจอย่างฉับพลัน

• อุบัติเหตุ ภัยพิบัติ หรือความเสียหายทางการเงิน

• การผ่าตัด การติดเชื้อรุนแรง หรือการเจ็บป่วยหนัก

• อาการหอบหืดกำเริบหรือความเจ็บปวดทางกายอย่างมาก

• ความเครียดจากงานหรือการดูแลผู้ป่วยที่สะสมเป็นเวลานาน

บางรายอาจเกิดอาการหลังเหตุการณ์ที่น่ายินดีแต่กระตุ้นอารมณ์อย่างรุนแรง เช่น งานฉลอง ข่าวดีครั้งใหญ่ หรือความประหลาดใจ จนมีผู้เรียกเหตุการณ์ลักษณะนี้ว่า Happy Heart Syndrome

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางคนไม่พบเหตุการณ์กระตุ้นที่ชัดเจน การไม่มีเรื่องสะเทือนใจก่อนเกิดอาการจึงไม่ได้หมายความว่าจะตัดภาวะนี้ออกได้

ใครมีโอกาสพบมากกว่า

ภาวะทาโกะสึโบเกิดได้กับทุกเพศและหลายช่วงอายุ แต่พบมากในผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือน สาเหตุที่พบมากในกลุ่มนี้ยังอธิบายไม่ได้ทั้งหมด แต่อาจเกี่ยวข้องกับฮอร์โมน การทำงานของหลอดเลือด และการตอบสนองของหัวใจต่อฮอร์โมนความเครียด

อย่างไรก็ตาม ผู้ชายและคนอายุน้อยก็สามารถเกิดโรคนี้ได้ โดยเฉพาะหลังเผชิญความเครียดทางร่างกายหรือการเจ็บป่วยรุนแรง จึงไม่ควรใช้เพศหรืออายุเป็นเกณฑ์ตัดสินว่าใครเป็นหรือไม่เป็นโรค

อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

อาการสำคัญที่พบได้ ได้แก่

• เจ็บ แน่น บีบ หรือรู้สึกกดทับบริเวณหน้าอก

• หายใจไม่อิ่มหรือหายใจลำบาก

• ใจสั่นหรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ

• เหงื่อออกมาก หน้ามืด หรือเป็นลม

• อ่อนแรงอย่างกะทันหัน

อาการเหล่านี้ไม่สามารถแยกจากกล้ามเนื้อหัวใจตายได้ด้วยความรู้สึก แม้จะเกิดขึ้นหลังได้รับข่าวร้ายหรือเผชิญความเครียดก็ตาม

หากมีอาการเจ็บหน้าอกหรือหายใจลำบากอย่างฉับพลัน ควรโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือ ไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง และไม่ควรนอนรอดูว่าเมื่ออารมณ์ดีขึ้นแล้วอาการจะหายหรือไม่

หัวใจสามารถกลับมาแข็งแรงได้หรือไม่

จุดเด่นของภาวะทาโกะสึโบคือ ความผิดปกติของการบีบตัวของหัวใจมักเกิดขึ้นชั่วคราว ผู้ป่วยจำนวนมากมีการทำงานของหัวใจฟื้นกลับมาได้ภายในหลายวันถึงไม่กี่สัปดาห์ โดยสถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าหัวใจมักฟื้นตัวภายในประมาณ 3–4 สัปดาห์เมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ชั่วคราว” ไม่ได้แปลว่าไม่อันตราย ในระยะเฉียบพลัน ผู้ป่วยอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น

• หัวใจล้มเหลวเฉียบพลันหรือน้ำท่วมปอด

• ความดันโลหิตต่ำ

• หัวใจเต้นผิดจังหวะ

• ลิ่มเลือดภายในห้องหัวใจ

• ภาวะช็อกจากหัวใจสูบฉีดเลือดไม่เพียงพอ

• ภาวะหัวใจหยุดเต้น

ในบางกรณีภาวะนี้อาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ จึงจำเป็นต้องได้รับการประเมินและเฝ้าระวังในโรงพยาบาลตามระดับความรุนแรง

รักษาอย่างไร

ยังไม่มีสูตรการรักษาแบบเดียวที่ใช้กับผู้ป่วยทุกคน การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ความดันโลหิต การบีบตัวของหัวใจ จังหวะการเต้นของหัวใจ และภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้น

ในช่วงแรก แพทย์อาจต้องรักษาผู้ป่วยเสมือนเป็นกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันก่อน เพราะยังไม่สามารถแยกโรคได้ทันที หลังผลตรวจชัดเจนจึงปรับแผนการรักษาให้เหมาะกับสภาพหัวใจของผู้ป่วยแต่ละราย

ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับยาเพื่อลดภาระของหัวใจ ควบคุมความดัน ขับน้ำ หรือป้องกันลิ่มเลือด แต่ไม่ควรซื้อยา รับประทานยาเพิ่ม หรือหยุดยาด้วยตนเอง

การพักผ่อนและจัดการความเครียดมีประโยชน์ต่อการฟื้นตัว แต่ไม่สามารถใช้แทนการรักษาทางการแพทย์ในระยะเฉียบพลันได้ หลังพ้นช่วงอันตราย การพูดคุยกับนักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตอาจช่วยจัดการความโศกเศร้า ความวิตกกังวล และความกลัวว่าจะเกิดโรคซ้ำได้

ความเครียดทั่วไปทำให้เป็นโรคนี้ทุกคนหรือไม่

คนส่วนใหญ่เผชิญความเครียด ความเสียใจ หรือการสูญเสียโดยไม่เกิดภาวะทาโกะสึโบ โรคนี้ถือว่าไม่พบบ่อย และยังไม่สามารถคาดการณ์ได้ง่ายว่าใครจะเกิดอาการ

การรู้สึกเศร้า ร้องไห้ ใจสั่น หรือนอนไม่หลับหลังพบเหตุการณ์สะเทือนใจ จึงไม่ได้หมายความว่าหัวใจกำลังล้มเหลวเสมอไป

สิ่งที่ไม่ควรทำคือสรุปว่าอาการเจ็บหน้าอกเกิดจาก “ความเครียด” โดยยังไม่ได้รับการตรวจ เพราะกล้ามเนื้อหัวใจตาย ทาโกะสึโบ ลิ่มเลือดอุดตันในปอด และโรคหลอดเลือดแดงใหญ่ อาจเริ่มต้นด้วยอาการที่คล้ายกันได้

สิ่งสำคัญที่ควรจำ

Broken Heart Syndrome แสดงให้เห็นว่าอารมณ์และร่างกายเชื่อมโยงกัน ความเครียดรุนแรงสามารถทำให้กล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงลงอย่างกะทันหันได้จริง แม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะฟื้นตัวได้ แต่ระยะเริ่มต้นอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

เมื่อมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก เหงื่อออกมาก หน้ามืด หรือเป็นลม อย่ารีบสรุปว่าเป็นเพียงอาการเครียดหรืออกหัก สิ่งที่ช่วยชีวิตได้ไม่ใช่การเดาว่าเป็นโรคใด แต่คือการได้รับการตรวจรักษาอย่างรวดเร็ว