10 อาชีพในอดีตที่หายไป เมื่อเทคโนโลยีเข้ามาแทนที่แรงงานคน

เมื่อกาลเวลาเปลี่ยนไป เทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ ก็เข้ามาแทนที่วิถีชีวิตแบบเดิม หลายอาชีพที่เคยรุ่งเรืองและมีความสำคัญในอดีตจึงค่อย ๆ เลือนหาย ถูกลดบทบาท หรือเปลี่ยนรูปแบบไปจนแทบไม่มีให้เห็นในปัจจุบัน

บางอาชีพหายไปเพราะเครื่องจักรทำงานได้รวดเร็วกว่า บางอาชีพถูกแทนที่ด้วยระบบสื่อสารสมัยใหม่ ขณะที่บางอาชีพยังไม่หายไปทั้งหมด แต่เหลืออยู่เพียงในบางพื้นที่หรือกลายเป็นงานเฉพาะทาง

นี่คือ 10 อาชีพในอดีตที่หายไปหรือใกล้จะหายไปอย่างสมบูรณ์ จากกระแสความเปลี่ยนแปลงของโลก

 

1. พนักงานตัดต่อคู่สายโทรศัพท์

Telephone Switchboard Operator

ในยุคที่ระบบโทรคมนาคมยังเป็นแบบแอนะล็อก การโทรศัพท์หาใครสักคน โดยเฉพาะการโทรข้ามจังหวัดหรือต่างประเทศ ไม่สามารถกดหมายเลขแล้วเชื่อมต่อได้ทันที

จะต้องมีพนักงานนั่งประจำแผงควบคุมขนาดใหญ่ คอยรับคำขอจากผู้ใช้ จากนั้นจึงเสียบปลั๊กและสลับสายเพื่อเชื่อมโยงคู่สนทนาเข้าหากัน

เมื่อระบบโทรศัพท์เปลี่ยนเป็นระบบดิจิทัลและมีชุมสายอัตโนมัติ หน้าที่ดังกล่าวจึงค่อย ๆ หมดความจำเป็น ผู้ใช้สามารถกดหมายเลขและติดต่อถึงกันได้โดยไม่ต้องผ่านพนักงานกลาง

 

2. คนจัดเรียงพินโบว์ลิ่ง

Bowling Alley Pinsetter

ก่อนที่ลานโบว์ลิ่งจะใช้เครื่องจัดพินอัตโนมัติ งานเก็บลูกและตั้งพินที่ล้มจะใช้แรงงานคน ซึ่งมักเป็นเด็กหรือวัยรุ่นที่ถูกเรียกว่า Pin Boys

พวกเขาต้องนั่งอยู่บริเวณด้านหลังเลน คอยเก็บลูกโบว์ลิ่งและจัดพินให้กลับมาตั้งตรงอย่างรวดเร็ว เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการโยนครั้งถัดไป

งานนี้ทั้งเหนื่อยและมีความเสี่ยงจากลูกโบว์ลิ่งที่พุ่งเข้ามาด้วยความเร็ว ก่อนจะถูกแทนที่ด้วยเครื่องจัดพินอัตโนมัติในช่วงกลางศตวรรษที่ 20

 

3. คนเคาะประตูปลุก

Knocker-upper

ในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมของอังกฤษและไอร์แลนด์ ก่อนที่นาฬิกาปลุกจะมีราคาถูกและแพร่หลายตามบ้าน มีคนประกอบอาชีพรับจ้างเดินปลุกผู้คนในช่วงเช้าตรู่

คนปลุกจะใช้ไม้ยาวเคาะหน้าต่างห้องนอน หรือบางรายใช้ท่อเป่าเมล็ดถั่วใส่กระจก เพื่อให้แน่ใจว่าลูกค้าตื่นทันเวลาไปทำงาน

จุดน่าสนใจคือคนทำอาชีพนี้จะไม่หยุดเคาะจนกว่าลูกค้าจะแสดงตัวว่าตื่นแล้ว เพราะหากปลุกไม่สำเร็จก็อาจทำให้คนงานไปทำงานสายได้

เมื่อมีนาฬิกาปลุกและโทรศัพท์มือถือ อาชีพนี้จึงหายไปจากชีวิตประจำวัน

 

4. คนตัดน้ำแข็ง

Ice Cutter

ก่อนที่จะมีตู้เย็นและเครื่องทำน้ำแข็งไฟฟ้า การได้น้ำแข็งมาใช้แช่อาหารหรือดื่มคลายร้อนไม่ใช่เรื่องง่าย

คนตัดน้ำแข็งจะเดินทางไปยังทะเลสาบหรือแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งในฤดูหนาว แล้วใช้เลื่อยขนาดใหญ่ตัดน้ำแข็งออกมาเป็นก้อน ๆ จากนั้นจึงขนส่งไปเก็บไว้ในคลังหรือห้องเก็บความเย็น

น้ำแข็งเหล่านี้จะถูกจำหน่ายให้ร้านค้า โรงแรม โรงพยาบาล และครัวเรือน งานดังกล่าวต้องใช้ทั้งแรงงาน ความชำนาญ และความระมัดระวัง เพราะต้องทำงานบนพื้นน้ำแข็งที่อาจแตกร้าวได้

เมื่อระบบทำความเย็นและโรงงานผลิตน้ำแข็งแพร่หลาย อาชีพคนตัดน้ำแข็งจึงแทบหมดไป

5. พนักงานส่งโทรเลข

Telegraph Messenger

โทรเลขเคยเป็นหนึ่งในระบบสื่อสารที่รวดเร็วที่สุด ผู้ส่งสามารถส่งข้อความสั้น ๆ ผ่านเครือข่ายไปยังสถานีปลายทางได้เร็วกว่าการส่งจดหมายทั่วไป

เมื่อข้อความมาถึงสถานี พนักงานส่งโทรเลขจะนำข้อความที่พิมพ์ลงบนกระดาษไปส่งถึงบ้านหรือสถานที่ทำงานของผู้รับ โดยมักเดินทางด้วยจักรยานหรือรถจักรยานยนต์

ในหลายกรณี โทรเลขถูกใช้ส่งข่าวสำคัญ ข่าวด่วน หรือข้อความที่ต้องการความรวดเร็ว จึงทำให้พนักงานส่งโทรเลขเป็นตัวกลางสำคัญของการสื่อสารในเวลานั้น

หลังโทรศัพท์มือถือ อีเมล และอินเทอร์เน็ตแพร่หลาย บริการโทรเลขในหลายประเทศจึงถูกยกเลิก และอาชีพนี้ก็หายไปตามระบบที่เคยรองรับมัน

6. มนุษย์เครื่องคิดเลข หรือนักคำนวณ

Human Computer

ก่อนที่คอมพิวเตอร์อิเล็กทรอนิกส์จะถูกพัฒนาขึ้น คำว่า Computer เคยหมายถึงคนที่มีหน้าที่คำนวณข้อมูลด้วยมือ

คนกลุ่มนี้มักมีความสามารถด้านคณิตศาสตร์สูง ทำหน้าที่คำนวณสมการ ตารางตัวเลข สูตรตรีโกณมิติ การวิเคราะห์ข้อมูล และวิถีโคจรของยานอวกาศให้กับหน่วยงานต่าง ๆ รวมถึงหน่วยงานด้านอวกาศอย่าง NASA

นักคำนวณจำนวนไม่น้อยเป็นผู้หญิง ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนงานวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม และการสำรวจอวกาศ

ต่อมาเมื่อคอมพิวเตอร์อิเล็กทรอนิกส์สามารถคำนวณข้อมูลได้รวดเร็วและแม่นยำกว่า ตำแหน่ง Human Computer จึงเปลี่ยนไปเป็นงานด้านโปรแกรมมิง วิเคราะห์ข้อมูล และวิศวกรรมคอมพิวเตอร์แทน

 

7. คนจับหนูRat Catcher

ในยุโรปยุคก่อน หนูเป็นทั้งสัตว์รบกวน พาหะนำโรค และสาเหตุของความเสียหายต่ออาหาร บ้านเรือน และสินค้าในโกดัง จึงเกิดอาชีพคนรับจ้างจับหนูขึ้นมา

คนจับหนูต้องเข้าไปตามตรอกซอกซอย ห้องใต้ดิน โรงงาน ท่าเรือ และท่อระบายน้ำ เพื่อติดกับดักหรือกำจัดหนูออกจากพื้นที่

งานนี้มีความเสี่ยงจากการถูกกัด การสัมผัสสิ่งสกปรก และการติดโรคจากสัตว์ แม้ว่าปัจจุบันยังมีงานกำจัดสัตว์รบกวนอยู่ แต่อาชีพคนจับหนูแบบเดินรับจ้างตามชุมชนถูกแทนที่ด้วยบริษัทควบคุมสัตว์รบกวน อุปกรณ์ดักจับ และวิธีการที่เป็นระบบมากขึ้น

8. เลคเตอร์ หรือคนอ่านหนังสือให้คนงานฟัง

Lector

เลคเตอร์เป็นอาชีพที่พบได้ในโรงงานยาสูบช่วงศตวรรษที่ 19-20 โดยเฉพาะสถานที่ที่คนงานต้องนั่งทำงานซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน

โรงงานหรือคนงานจะจ้างเลคเตอร์ให้นั่งบนแท่นสูง แล้วอ่านหนังสือพิมพ์ นิยาย หรือบทความการเมืองให้ทุกคนฟัง เพื่อช่วยลดความน่าเบื่อและทำให้คนงานได้รับรู้ข่าวสารไปพร้อมกัน

เลคเตอร์ที่อ่านหนังสือได้สนุก มีน้ำเสียงดี และเลือกเนื้อหาได้น่าสนใจ มักได้รับความนิยมจากคนงานอย่างมาก

เมื่อเครื่องจักร วิทยุ โทรทัศน์ และสื่อเสียงรูปแบบต่าง ๆ เข้ามา อาชีพนี้จึงค่อย ๆ หายไป แม้ในบางพื้นที่อาจยังคงรักษาธรรมเนียมดังกล่าวไว้ในเชิงวัฒนธรรม

 

9. พนักงานร้านเช่าวิดีโอ ซีดี และม้วนเทป

Video and Music Store Clerks

หากขยับมาในยุค 1990 ถึงช่วงต้นทศวรรษ 2000 ร้านเช่าวิดีโอ ม้วนเทปคาสเซ็ต แผ่นวีซีดี และแผ่นซีดี เคยเป็นแหล่งบันเทิงสำคัญของหลายชุมชน

พนักงานร้านมีหน้าที่จัดเรียงสินค้า แนะนำภาพยนตร์ ตรวจสอบแผ่น รับคืนสินค้า และในยุคของม้วนวิดีโออาจต้องคอยกรอเทปกลับก่อนนำไปให้ลูกค้ารายต่อไป

การไปเลือกภาพยนตร์ที่ร้านในช่วงเย็นหรือวันหยุดเคยเป็นกิจกรรมที่หลายคนคุ้นเคย แต่เมื่ออินเทอร์เน็ตความเร็วสูงและบริการสตรีมมิง เช่น Netflix และ Spotify เข้ามา ผู้คนสามารถเปิดดูหนังหรือฟังเพลงได้ทันทีจากที่บ้าน

ร้านเช่าวิดีโอและร้านขายแผ่นจึงปิดตัวลงจำนวนมาก ส่งผลให้งานพนักงานร้านในรูปแบบเดิมแทบหายไปด้วย

10. ช่างลับมีดเดินสายตามบ้าน

ในสังคมไทยยุคก่อน มักพบช่างลับมีดสะพายหินลับมีดและอุปกรณ์ เดินหรือขี่จักรยานไปตามชุมชน พร้อมตะโกนหรือเคาะแผ่นเหล็กเป็นสัญญาณว่าเปิดรับลับมีดแล้ว

ช่างจะรับลับมีดทำครัว กรรไกร ขวาน และเครื่องมือโลหะต่าง ๆ ให้กลับมาคมและใช้งานได้ดีอีกครั้ง

อาชีพนี้สะท้อนวิถีชีวิตในอดีตที่ผู้คนมักซ่อมแซมของเก่าให้ใช้งานต่อ แทนการซื้อใหม่ทันที

ปัจจุบันที่ลับมีดแบบพกพาหาซื้อได้ง่าย ขณะที่มีดและกรรไกรบางประเภทมีราคาถูกลง หลายคนจึงเลือกซื้อใหม่มากกว่าใช้บริการช่างลับมีดเดินสาย อย่างไรก็ตาม ช่างลับมีดมืออาชีพยังอาจพบได้ตามตลาด ร้านเครื่องครัว หรือแหล่งที่ต้องใช้เครื่องมือตัดเป็นประจำ

อาชีพไม่ได้หายไปในทันที แต่ค่อย ๆ เปลี่ยนรูปแบบ

สิ่งที่เกิดขึ้นกับอาชีพเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเทคโนโลยีเข้ามาแล้วงานจะหายไปทั้งหมดในชั่วข้ามคืน ส่วนใหญ่มักเกิดจากกระบวนการเปลี่ยนผ่านหลายขั้นตอน

ช่วงแรก เทคโนโลยีอาจเข้ามาช่วยลดแรงงาน ต่อมาจึงทำงานบางส่วนแทนมนุษย์ และสุดท้ายงานเดิมอาจเหลือเฉพาะในพื้นที่ที่ยังไม่มีระบบใหม่ หรือเปลี่ยนไปเป็นอาชีพที่ต้องใช้ทักษะสูงขึ้น

ตัวอย่างเช่น นักคำนวณด้วยมือไม่ได้หายไปโดยไร้ร่องรอย แต่ทักษะของพวกเขาถูกต่อยอดไปสู่งานวิเคราะห์ข้อมูล โปรแกรมมิง และวิศวกรรม ส่วนคนจับหนูก็เปลี่ยนเป็นผู้ให้บริการควบคุมสัตว์รบกวนที่มีอุปกรณ์และมาตรฐานมากขึ้น

แล้วอาชีพในปัจจุบันจะเป็นอย่างไรต่อไป?

น่าคิดว่าในอีก 10-20 ปีข้างหน้า งานใดที่เราคุ้นเคยอยู่ในวันนี้อาจกลายเป็นอาชีพในอดีต และถูกแทนที่ด้วย AI หุ่นยนต์ หรือระบบอัตโนมัติ

อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีอาจไม่ได้ทำให้อาชีพหนึ่งหายไปเสมอ แต่มีแนวโน้มเปลี่ยนหน้าที่ของคนทำงานให้เน้นทักษะที่เครื่องจักรทำแทนได้ยาก เช่น การตัดสินใจ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ความคิดสร้างสรรค์ และการสื่อสารกับผู้คน

บทเรียนจากอาชีพในอดีตจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของงานที่หายไป แต่ยังช่วยเตือนว่า ทักษะและรูปแบบการทำงานสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา คนที่พร้อมเรียนรู้และปรับตัวจึงมีโอกาสรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่า

คุณคิดว่าอาชีพใดในปัจจุบันมีโอกาสถูกลดบทบาทหรือเปลี่ยนแปลงเป็นรายต่อไป?