“โปเวเกลีย” เกาะที่คนป่วยถูกส่งไปแล้วแทบไม่ได้กลับมา

ท่ามกลางผืนน้ำอันงดงามของทะเลสาบเวนิส ประเทศอิตาลี มีเกาะเล็ก ๆ แห่งหนึ่งตั้งอยู่อย่างเงียบงัน ระหว่างเมืองเวนิสกับเกาะลิโด 

มองจากภายนอกอาจเป็นเพียงเกาะร้างที่เต็มไปด้วยต้นไม้และอาคารทรุดโทรม แต่เบื้องหลังกำแพงเก่าเหล่านั้น คือประวัติศาสตร์ที่ทำให้ “โปเวเกลีย” ถูกจดจำในฐานะเกาะแห่งโรคระบาด 

จากชุมชนธรรมดา สู่เกาะกักกัน

โปเวเกลียเคยเป็นชุมชนที่มีผู้คนอาศัย ทำประมงและผลิตเกลือ ก่อนประชากรจะลดลงจากสงคราม

ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 ต่อมาในปี ค.ศ. 1776 ทางการเวนิสเริ่มใช้เกาะนี้เป็นสถานีตรวจและกักกันเรือที่เดินทางเข้ามา เพื่อป้องกันโรคติดต่อแพร่เข้าสู่เมือง

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1793 เมื่อพบผู้ป่วยโรคระบาดบนเรือสองลำ ผู้โดยสารและลูกเรือจึงถูกส่งมากักตัวบนเกาะ หลังจากนั้นโปเวเกลียก็ถูกใช้เป็นสถานีกักกันโรคต่อเนื่องยาวนานกว่าหนึ่งศตวรรษ 

สำหรับคนที่ถูกส่งมายังเกาะแห่งนี้ การเดินทางข้ามน้ำอาจไม่ต่างจากการถูกตัดขาดจากโลกภายนอก ผู้ที่มีอาการป่วยต้องอยู่ห่างจากครอบครัวและบ้านเกิด โดยไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าจะได้กลับออกไปหรือไม่

เกาะที่เต็มไปด้วยผู้ป่วยและผู้ต้องสงสัย

ในยุคที่ยุโรปหวาดกลัวโรคระบาดอย่างหนัก ผู้ที่ถูกสงสัยว่าติดเชื้ออาจถูกแยกตัวออกจากสังคมทันที เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการรักษาผู้ป่วย แต่คือการหยุดโรคไม่ให้ข้ามน้ำเข้าสู่เมืองเวนิส

โปเวเกลียจึงกลายเป็นสถานที่รองรับทั้งผู้ป่วย ผู้สัมผัสโรค ลูกเรือ และสินค้าจากเรือที่อาจปนเปื้อน 

อาคารหลายหลังถูกใช้เป็นที่พักกักกัน โรงพยาบาล และสถานที่ดำเนินมาตรการควบคุมโรค ภาพของผู้คนที่ถูกพามาทิ้งไว้บนเกาะ จึงกลายเป็นรากฐานของคำเล่าว่า 

“คนที่เข้ามาแล้วแทบไม่ได้กลับออกไป”

ตัวเลขที่เผยแพร่กันว่ามีผู้เสียชีวิตมากถึง 160,000 คน หรือดินบนเกาะครึ่งหนึ่งเป็นเถ้ากระดูกมนุษย์ ยังไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนรองรับ นักประวัติศาสตร์บางคนประเมินว่าจำนวนผู้เสียชีวิตจริงบนโปเวเกลียอาจน้อยกว่าคำเล่าที่แพร่หลายในรายการโทรทัศน์และเว็บไซต์เรื่องลี้ลับมาก

จากสถานีกักกัน สู่สถานดูแลผู้ป่วย

ในปี ค.ศ. 1922 อาคารบนเกาะถูกดัดแปลงเป็นสถานดูแลผู้ป่วยระยะยาวและผู้สูงอายุ หลายแหล่งมักเรียกสถานที่แห่งนี้ว่าโรงพยาบาลจิตเวช แต่หลักฐานร่วมสมัยบางส่วนระบุว่าเป็นสถานสงเคราะห์และดูแลผู้สูงอายุยากไร้ ซึ่งผู้อาศัยที่ยังแข็งแรงสามารถทำสวนและผลิตไวน์บนเกาะได้

สถานพยาบาลดำเนินกิจการต่อมาจนปิดตัวในปี ค.ศ. 1968 หลังจากนั้นอาคารต่าง ๆ ก็ถูกปล่อยร้าง หน้าต่างแตก หลังคาพัง ทางเดินถูกต้นไม้และเถาวัลย์ปกคลุม จนบรรยากาศของเกาะยิ่งดูเหมือนสถานที่ซึ่งถูกหยุดเวลาเอาไว้

หมอโหดกับหอระฆัง เรื่องจริงหรือเรื่องแต่ง?

เรื่องเล่าที่โด่งดังที่สุดของโปเวเกลียกล่าวว่า เคยมีแพทย์คนหนึ่งทดลองผ่าตัดสมองและทรมานผู้ป่วย ก่อนจะเสียสติและกระโดดลงมาจากหอระฆัง บางเรื่องยังกล่าวว่าเสียงร้องของผู้ป่วยและเสียงระฆังดังขึ้นเองในยามค่ำคืน

แต่จนถึงปัจจุบัน ยังไม่พบหลักฐานที่น่าเชื่อถือพอจะยืนยันว่าแพทย์ผู้นี้มีตัวตนจริง หรือมีการทดลองอันโหดร้ายตามที่เล่ากัน เรื่องดังกล่าวจึงควรถูกมองว่าเป็นตำนานสยองขวัญที่ถูกแต่งเติมภายหลัง มากกว่าจะเป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

วันนี้โปเวเกลียจึงไม่ใช่เพียง “เกาะผีสิง” ตามรายการล่าท้าผี แต่เป็นอนุสรณ์เงียบ ๆ ของยุคที่ความหวาดกลัวโรคระบาด ทำให้มนุษย์ต้องเลือกปกป้องคนส่วนใหญ่ ด้วยการนำผู้ป่วยบางส่วนไปซ่อนไว้บนเกาะที่แทบไม่มีทางกลับออกมา