ทำไมสหรัฐฯ จึงเป็นตัวละครสำคัญในความขัดแย้งระหว่างอิหร่านกับอิสราเอล

เมื่อพูดถึงความตึงเครียดระหว่าง อิหร่าน กับ อิสราเอล เรามักจะได้ยินชื่อของ สหรัฐอเมริกา ปรากฏขึ้นมาด้วยแทบทุกครั้ง ทั้งที่สหรัฐฯ อยู่ห่างออกไปอีกฝั่งของโลก แต่กลับมีบทบาททั้งด้านการทหาร การทูต และการเจรจาที่อาจเปลี่ยนทิศทางของตะวันออกกลางได้

ถ้าเรามองย้อนกลับไปดูแผนที่ตะวันออกกลาง จะเห็นว่าความตึงเครียดนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน แต่มันสะสมกันมานานหลายสิบปี

อิหร่านกับอิสราเอลอาจเรียกได้ว่าเป็นคู่ปรับสำคัญในยุคปัจจุบัน ทั้งสองฝ่ายมีมุมมองด้านความมั่นคง อำนาจในภูมิภาค และความชอบธรรมของอีกฝ่ายที่ขัดแย้งกันอย่างรุนแรง แต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ ทำไมพอมองไปทางไหน เราแทบจะเห็นเงาของสหรัฐฯ ตามไปทุกที่

ทำไมอิหร่านกับอิสราเอลจึงมองกันเป็นภัยคุกคาม

ฝั่งอิสราเอลมองอิหร่านว่าเป็นภัยคุกคามโดยตรงต่อความมั่นคงของประเทศ เนื่องจากรัฐบาลอิหร่านไม่ยอมรับรัฐอิสราเอล มีความขัดแย้งกันเรื่องโครงการนิวเคลียร์ และยังสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธบางกลุ่มในภูมิภาคที่เป็นศัตรูกับอิสราเอล

สำหรับอิสราเอล สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่เฉพาะกองกำลังของอิหร่านโดยตรง แต่ยังรวมถึงเครือข่ายพันธมิตรและกลุ่มติดอาวุธที่สามารถกดดันอิสราเอลจากหลายพื้นที่พร้อมกันได้

ส่วนอิหร่านเองก็มองว่าอิสราเอลเป็นฐานที่มั่นสำคัญของอิทธิพลตะวันตก และเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างอำนาจที่พยายามเข้ามาแทรกแซงทิศทางทางการเมืองและความมั่นคงในตะวันออกกลาง

ความขัดแย้งจึงไม่ได้มีเพียงเรื่องศาสนาหรือความไม่ลงรอยระหว่างสองประเทศเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการแข่งขันด้านอำนาจ ความมั่นคง การครอบครองเทคโนโลยีทางทหาร และการสร้างพันธมิตรในภูมิภาคด้วย

แล้วสหรัฐฯ เข้ามาเกี่ยวข้องได้อย่างไร

สหรัฐฯ เป็นพันธมิตรที่แน่นแฟ้นที่สุดประเทศหนึ่งของอิสราเอลมาอย่างยาวนาน ความสัมพันธ์นี้ไม่ได้มีเฉพาะด้านการทูต แต่ครอบคลุมถึงความร่วมมือด้านการป้องกันประเทศ งบประมาณทางทหาร ระบบป้องกันขีปนาวุธ การแลกเปลี่ยนข่าวกรอง และการสนับสนุนในเวทีระหว่างประเทศ

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เคยระบุว่าความมั่นคงของอิสราเอลเป็นองค์ประกอบสำคัญของนโยบายต่างประเทศสหรัฐฯ พร้อมกับมีกรอบความช่วยเหลือและความร่วมมือด้านกลาโหมระยะยาวระหว่างสองประเทศ

เวลาอิสราเอลต้องเผชิญหน้ากับอิหร่าน สหรัฐฯ จึงมักเข้ามามีบทบาท ไม่ว่าจะเป็นการช่วยป้องกันภัยทางอากาศ การแสดงจุดยืนทางการทูต การคว่ำบาตรอิหร่าน หรือการเคลื่อนกำลังทหารเพื่อป้องปรามไม่ให้ความขัดแย้งขยายวงกว้าง

นั่นทำให้อิหร่านมองว่าสิ่งที่ตนต้องรับมือไม่ใช่แค่อิสราเอลเพียงประเทศเดียว แต่ยังรวมถึงมหาอำนาจที่มีทั้งกองกำลัง ฐานทัพ และพันธมิตรกระจายอยู่ทั่วภูมิภาคด้วย

สหรัฐฯ ไม่ได้มีบทบาทเพียงด้านเดียว

สถานะของสหรัฐฯ ในเกมนี้จึงคล้ายกับเป็นพี่ใหญ่ที่อิสราเอลไว้ใจ ขณะที่อิหร่านกลับมองว่าเป็นฝ่ายที่คอยหนุนหลังคู่แข่ง การขยับตัวของสหรัฐฯ แต่ละครั้งจึงละเอียดอ่อนมาก

เมื่อสหรัฐฯ พยายามเปิดการเจรจากับอิหร่าน หารือเรื่องโครงการนิวเคลียร์ หรือผ่อนคลายมาตรการกดดันบางอย่าง อิสราเอลก็มักกังวลว่าข้อตกลงดังกล่าวอาจไม่สามารถหยุดยั้งภัยคุกคามในระยะยาวได้

ในทางกลับกัน เมื่อสหรัฐฯ เลือกสนับสนุนอิสราเอลอย่างชัดเจน เพิ่มกำลังทหาร หรือใช้มาตรการกดดันอิหร่าน การเจรจาก็ยิ่งทำได้ยากขึ้น เพราะอิหร่านอาจมองว่าสหรัฐฯ ไม่ได้อยู่ในสถานะคนกลาง แต่เป็นคู่ขัดแย้งโดยตรง

บทบาทของสหรัฐฯ จึงเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ บางช่วงอาจทำหน้าที่ผลักดันการเจรจา แต่บางช่วงก็อาจเข้าไปมีส่วนร่วมด้านการทหารอย่างชัดเจน จนเส้นแบ่งระหว่างผู้ไกล่เกลี่ย ผู้สนับสนุนพันธมิตร และคู่ขัดแย้งเริ่มซ้อนทับกัน

องค์การสหประชาชาติเคยเตือนว่าการใช้กำลังในภูมิภาคนี้เสี่ยงทำให้เกิดเหตุการณ์ต่อเนื่องที่ไม่มีฝ่ายใดควบคุมได้ พร้อมเรียกร้องให้ทุกฝ่ายกลับไปใช้การเจรจาและแนวทางทางการทูต

ทำไมตะวันออกกลางจึงเหมือนอยู่บนปากเหว

ความสัมพันธ์แบบนี้ทำให้บรรยากาศในตะวันออกกลางเหมือนอยู่บนปากเหวตลอดเวลา เพราะมันไม่ใช่เรื่องระหว่างคนสองประเทศเท่านั้น แต่เป็นเรื่องของการรักษาสมดุลอำนาจระหว่างหลายฝ่าย

ในภูมิภาคนี้ยังมีทั้งประเทศพันธมิตรของสหรัฐฯ ฐานทัพต่างชาติ กลุ่มติดอาวุธ เส้นทางขนส่งพลังงาน และช่องแคบสำคัญต่อการค้าของโลก หากเกิดการโจมตีหรือการคำนวณผิดพลาดเพียงครั้งเดียว ประเทศอื่นก็อาจถูกดึงเข้ามาเกี่ยวข้องตามไปด้วย

สิ่งที่หลายคนอาจเข้าใจผิดคือ สหรัฐฯ สามารถสั่งให้อิสราเอลหยุดหรือควบคุมสถานการณ์ได้ทุกอย่าง แต่ในความเป็นจริง แม้สหรัฐฯ จะมีอิทธิพลสูง แต่ทั้งอิสราเอลและอิหร่านต่างก็มีผลประโยชน์ด้านความมั่นคงและการเมืองภายในของตัวเอง

แต่ละฝ่ายจึงอาจตัดสินใจเดินหน้า แม้พันธมิตรหรือประชาคมระหว่างประเทศจะเรียกร้องให้ยับยั้งชั่งใจก็ตาม

คนไทยและชีวิตประจำวันเกี่ยวข้องอย่างไร

เมื่อมองจากชีวิตประจำวัน เราอาจยังไม่เห็นผลกระทบทันที แต่ถ้าความขัดแย้งลุกลาม ผลสะเทือนสามารถเดินทางมาถึงไทยได้หลายทาง เช่น

• ราคาน้ำมันและต้นทุนการขนส่งอาจสูงขึ้น

• ค่าครองชีพและราคาสินค้านำเข้าอาจได้รับแรงกดดัน

• ตลาดหุ้น ค่าเงิน และการลงทุนอาจผันผวน

• สายการบินอาจต้องเปลี่ยนเส้นทางหรือหลีกเลี่ยงน่านฟ้าเสี่ยง

• คนไทยที่ทำงานหรือเดินทางอยู่ในตะวันออกกลางอาจต้องติดตามคำเตือนด้านความปลอดภัยอย่างใกล้ชิด

ดังนั้น เวลาติดตามข่าวควรแยกให้ออกว่าเหตุการณ์นั้นเป็นเพียงการแสดงท่าทีทางการเมือง การโจมตีแบบจำกัดวง หรือเริ่มมีสัญญาณลุกลามไปยังเส้นทางพลังงานและประเทศรอบข้างแล้ว เพราะระดับผลกระทบต่อคนทั่วไปแตกต่างกันมาก

ท้ายที่สุด ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่าน อิสราเอล และสหรัฐฯ จึงเปรียบเสมือนปมสามเส้าที่แต่ละฝ่ายต่างมีความกลัว ผลประโยชน์ และเงื่อนไขของตัวเอง

ทุกก้าวย่างของสหรัฐฯ ยังคงเป็นเข็มทิศสำคัญว่าทิศทางของตะวันออกกลางจะสงบลงหรือดุเดือดกว่าเดิม แต่สหรัฐฯ ก็ไม่ใช่ผู้กำหนดเกมเพียงฝ่ายเดียว เพราะการตัดสินใจของอิหร่าน อิสราเอล และประเทศรอบข้างสามารถเปลี่ยนสถานการณ์ได้ตลอดเวลา

สิ่งที่คนอ่านควรจำไว้คือ ความขัดแย้งนี้ไม่ได้อยู่ไกลตัวอย่างที่คิด เพราะเมื่อใดที่สมดุลในตะวันออกกลางสั่นคลอน ผลกระทบอาจไหลผ่านราคาพลังงาน การเดินทาง การลงทุน และเศรษฐกิจโลกมาถึงชีวิตประจำวันของเราได้เช่นกัน