กลุ่มฮูตีคือใคร? ทำไมจึงมีอิทธิพลต่อความขัดแย้งในตะวันออกกลาง

ช่วงที่ผ่านมา เราคงเริ่มคุ้นหูกับชื่อของ กลุ่มฮูตี ผ่านข่าวหน้าหนังสือพิมพ์หรือโลกโซเชียลกันบ่อยขึ้น หลายคนอาจสงสัยว่ากลุ่มนี้คือใคร และทำไมเมื่อขยับตัวแต่ละครั้ง ความตึงเครียดในตะวันออกกลางจึงมักดีดตัวสูงขึ้นตามไปด้วย

คำตอบไม่ได้อยู่เพียงในสงครามภายในประเทศเยเมน แต่ยังเชื่อมโยงกับอิหร่าน ความขัดแย้งระหว่างประเทศ และเส้นทางเดินเรือสำคัญของโลกอย่างทะเลแดงด้วย

กลุ่มฮูตีมีจุดเริ่มต้นอย่างไร?

กลุ่มฮูตี หรือที่รู้จักในชื่อ อันซอรุลลอฮ์ มีจุดเริ่มต้นจากขบวนการทางการเมืองและศาสนาในภาคเหนือของเยเมน โดยมีรากฐานเชื่อมโยงกับชุมชนมุสลิมนิกายซัยดียะห์ ซึ่งมีฐานสำคัญอยู่ในพื้นที่ดังกล่าว

จากขบวนการที่เคลื่อนไหวอยู่ในระดับท้องถิ่น ฮูตีค่อย ๆ พัฒนาเป็นกองกำลังติดอาวุธ และกลายเป็นคู่ขัดแย้งสำคัญในสงครามกลางเมืองเยเมน โดยเข้าควบคุมกรุงซานา เมืองหลวงของประเทศ ตั้งแต่ช่วงที่ความขัดแย้งรุนแรงขึ้นในปี 2014

เมื่อวันเวลาผ่านไป บทบาทของพวกเขาจึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่การแก้ปัญหาหรือช่วงชิงอำนาจภายในเยเมนอีกต่อไป แต่กลายมาเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญที่เข้ามาคั่นจังหวะดุลอำนาจของภูมิภาคนี้อย่างเห็นได้ชัด

ความสัมพันธ์ระหว่างฮูตีกับอิหร่าน

การดำเนินงานของกลุ่มฮูตีมักถูกเชื่อมโยงกับ อิหร่าน ทั้งในด้านความสัมพันธ์ทางการเมือง อุดมการณ์ การฝึกอบรม และการสนับสนุนด้านอาวุธ ทำให้หลายประเทศมองว่ากลุ่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายพันธมิตรที่อิหร่านใช้ขยายอิทธิพลในตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ตาม การมองว่าฮูตีเป็นเพียง “ตัวหมาก” ที่รอรับคำสั่งจากอิหร่านอาจทำให้ภาพซับซ้อนน้อยกว่าความเป็นจริง เพราะกลุ่มฮูตีมีเป้าหมายทางการเมือง ฐานอำนาจ และผลประโยชน์ภายในเยเมนของตัวเองด้วย

ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายจึงอาจมองได้ว่าเป็นการพึ่งพากันในบางด้าน อิหร่านได้พันธมิตรที่สามารถกดดันคู่แข่งในคาบสมุทรอาหรับและทะเลแดง ส่วนฮูตีก็ได้รับความช่วยเหลือที่ทำให้ขีดความสามารถทางทหารของตนแข็งแกร่งขึ้น

ศักยภาพในการใช้โดรน ขีปนาวุธ และอาวุธโจมตีเรือ ทำให้กลุ่มนี้กลายเป็นภัยคุกคามที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่ปฏิบัติการอยู่ใกล้ ช่องแคบบับอัลมันเดบ ซึ่งเชื่อมทะเลแดงกับอ่าวเอเดนและเส้นทางไปยังคลองสุเอซ

ทำไมทะเลแดงจึงสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก?

สิ่งที่ทำให้สถานการณ์ซับซ้อนขึ้น คือการเลือกใช้ยุทธวิธีที่เน้นโจมตีจุดเปราะบางของเศรษฐกิจโลก แทนที่จะปะทะกันโดยตรงแบบสงครามเต็มรูปแบบ

นับตั้งแต่ปลายปี 2023 กลุ่มฮูตีได้โจมตีเรือพาณิชย์และเรือรบในพื้นที่ทะเลแดง โดยระบุว่าการเคลื่อนไหวของตนเชื่อมโยงกับสถานการณ์ความขัดแย้งในฉนวนกาซา การโจมตีเหล่านี้ทำให้บริษัทเดินเรือหลายแห่งต้องประเมินความเสี่ยงหรือเปลี่ยนไปใช้เส้นทางอ้อมทวีปแอฟริกา

แม้เรือที่ถูกโจมตีมักถูกกล่าวอ้างว่าเชื่อมโยงกับประเทศซึ่งเป็นคู่ขัดแย้ง แต่ในทางปฏิบัติ ความเป็นเจ้าของเรือ บริษัทผู้ดำเนินงาน ธงที่เรือใช้ และประเทศปลายทางอาจเกี่ยวข้องกันหลายทอด จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อเรือพาณิชย์ในวงกว้าง

เมื่อบริษัทเดินเรือต้องเปลี่ยนเส้นทาง ผลที่ตามมาอาจประกอบด้วย

• ระยะเวลาในการขนส่งสินค้าที่ยาวนานขึ้น

• ค่าเชื้อเพลิงและค่าประกันภัยทางทะเลที่สูงขึ้น

• ความล่าช้าของวัตถุดิบและชิ้นส่วนการผลิต

• ความเสี่ยงที่ต้นทุนบางส่วนจะถูกส่งต่อมายังราคาสินค้า

ผลกระทบจึงไม่ได้หยุดอยู่ที่กองทัพหรือรัฐบาล แต่สามารถเดินทางผ่านระบบขนส่งจนมาถึงผู้บริโภคทั่วไปได้

เหตุใดคนไทยจึงควรติดตาม?

แม้ประเทศไทยจะอยู่ห่างจากสมรภูมิหลายพันกิโลเมตร แต่เศรษฐกิจไทยยังต้องพึ่งพาการนำเข้าพลังงาน วัตถุดิบ และการส่งสินค้าทางเรือไปยังยุโรปกับภูมิภาคอื่น ๆ

หากเส้นทางในทะเลแดงมีความเสี่ยงต่อเนื่อง เรือบางส่วนอาจต้องเดินทางอ้อมแหลมกู๊ดโฮปทางตอนใต้ของแอฟริกา ทำให้ระยะทางและต้นทุนเพิ่มขึ้น ผลกระทบที่คนไทยอาจสัมผัสได้จึงไม่จำเป็นต้องมาในรูปของสงครามโดยตรง แต่อาจปรากฏผ่านค่าขนส่ง ระยะเวลารอสินค้า ราคาพลังงาน หรือราคาสินค้านำเข้าบางประเภท

อย่างไรก็ตาม ราคาสินค้าและราคาน้ำมันไม่ได้ขึ้นอยู่กับเหตุการณ์ในทะเลแดงเพียงปัจจัยเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับอุปสงค์โลก กำลังการผลิตพลังงาน ค่าเงิน และสถานการณ์ในเส้นทางเดินเรืออื่นด้วย จึงควรพิจารณาหลายปัจจัยประกอบกัน

มากกว่าสงครามภายในเยเมน

ความขัดแย้งในพื้นที่นี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของการยิงต่อสู้กันไปวัน ๆ แต่เป็นภาพสะท้อนของการต่อสู้อำนาจระหว่างหลายฝ่าย โดยมีกลุ่มฮูตีเป็นหนึ่งในตัวละครที่ทำให้พื้นที่แถบนี้เงียบเหงาไม่ได้เลย

ทุกครั้งที่มีการเคลื่อนไหว ประเทศที่เกี่ยวข้อง บริษัทเดินเรือ และกองกำลังนานาชาติต่างต้องรีบประเมินสถานการณ์ วางแผนตั้งรับ หรือหาทางเจรจา เพราะไม่มีใครอยากเห็นไฟสงครามลุกลามไปไกลกว่าเดิม

สิ่งสำคัญที่ควรจำคือ กลุ่มฮูตีไม่ได้มีบทบาทเพียงในฐานะกองกำลังติดอาวุธของเยเมน แต่ยังสามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนไปถึงการเมืองระดับภูมิภาค ความมั่นคงทางทะเล และต้นทุนการใช้ชีวิตของผู้คนที่อยู่ห่างจากตะวันออกกลางได้

การทำความเข้าใจรากเหง้า เป้าหมาย และเครือข่ายความสัมพันธ์ของกลุ่มนี้ จึงช่วยให้เรามองเห็นภาพรวมของตะวันออกกลางได้ชัดเจนขึ้น ว่าทำไมทุกจิ๊กซอว์บนกระดานจึงส่งผลถึงกันหมด และเหตุใดความขัดแย้งจึงยากที่จะคลี่คลายลงในเวลาอันรวดเร็ว