ทำไมเราถึงจำเรื่องแย่ ๆ ได้ดีกว่าเรื่องดี ๆ ? วิทยาศาสตร์มีคำตอบ

เคยสังเกตไหม...

คำชมสิบครั้ง อาจทำให้เรายิ้มได้ไม่นาน

แต่คำพูดแรง ๆ เพียงประโยคเดียว กลับวนอยู่ในหัวได้เป็นสัปดาห์

ทั้งที่พยายามลืมแล้ว แต่พอถึงเวลานอน เรื่องนั้นก็กลับมาเล่นซ้ำเหมือนภาพยนตร์ที่ไม่มีปุ่มหยุด

เพราะอะไรและทำไมสมองถึงเลือกเก็บ "ความทรงจำแย่ ๆ" เอาไว้แน่นกว่าความทรงจำดี ๆ?

ไม่ใช่เพราะเราเป็นคนคิดมากเสมอไป แต่อยู่ที่วิธีการทำงานของสมองที่วิวัฒนาการมานานนับแสนปี

ในทางจิตวิทยามีแนวคิดที่เรียกว่า Negativity Bias หรือ "อคติที่ให้ความสำคัญกับเรื่องลบ"

สมองของมนุษย์ถูกออกแบบให้สนใจอันตรายมากกว่าสิ่งที่ปลอดภัย เพราะในอดีต คนที่จำได้ว่าป่าตรงไหนมีสัตว์ร้าย หรืออาหารชนิดไหนเคยทำให้ป่วย อะไรที่ทำให้มีโอกาสรอดชีวิตและส่งต่อยีนมากกว่า

พูดง่าย ๆ คือ...

การลืมคำชม ไม่ทำให้เสียชีวิต

แต่การลืมภัยอันตราย อาจหมายถึงไม่มีโอกาสได้จำอะไรอีกเลย

แม้ปัจจุบันเราไม่ต้องหนีเสือในป่าแล้ว แต่สมองยังใช้ระบบเดิม

เสือในวันนี้จึงอาจเปลี่ยนเป็นคำวิจารณ์จากหัวหน้า ความผิดหวังจากคนรัก หรือความคิดเห็นแย่ ๆ บนโลกออนไลน์

อีกเหตุผลหนึ่งคือ เมื่อเราเจอเหตุการณ์ที่กระทบอารมณ์ ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น อะดรีนาลีนและคอร์ติซอล ซึ่งส่งผลให้สมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ทำงานเข้มข้นขึ้น และช่วยให้เหตุการณ์นั้นถูกบันทึกไว้ชัดเจนกว่าปกติ

จึงไม่น่าแปลกใจที่หลายคนจำความอับอายในวัยเด็กได้ละเอียด แม้เวลาจะผ่านมาหลายสิบปี

แต่กลับจำไม่ได้ว่ามีใครบ้างที่เคยชมเราจากใจ

ข่าวดีคือ...

สมองไม่ได้ถูกกำหนดให้จมอยู่กับเรื่องร้ายตลอดไป

งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า หากเราตั้งใจใช้เวลากับประสบการณ์ดี ๆ มากขึ้น เช่น หยุดรับรู้ช่วงเวลาที่มีความสุขสัก 20 ถึง 30 วินาที เขียนบันทึกสิ่งดี ๆ ก่อนนอน หรือฝึกแสดงความขอบคุณเป็นประจำ สมองจะค่อย ๆ สร้างเส้นทางการจดจำใหม่ ทำให้ความทรงจำเชิงบวกมีน้ำหนักมากขึ้น

มันอาจไม่ทำให้เรื่องแย่หายไปทันที

แต่จะช่วยให้เรื่องดี ๆ ไม่ถูกกลบจนมองไม่เห็น

ครั้งหน้าที่คุณเผลอคิดถึงคำพูดแย่ ๆ ของใครบางคน ลองถามตัวเองอีกครั้งว่า

วันนี้...มีเรื่องดี ๆ เกิดขึ้นบ้างหรือเปล่า

บางที มันอาจมีอยู่แล้ว

เพียงแต่สมองของเรายังไม่ได้หยุดมองมันนานพอที่จะเก็บไว้ในความทรงจำ