5 พฤติกรรม “อกหักและตรอมใจ” ของสัตว์โลกเมื่อสมาชิกที่ผูกพันจากไป พวกมันเสียใจเหมือนมนุษย์หรือไม่?

สัตว์พูดไม่ได้ว่า “คิดถึง” หรือ “เสียใจ”

แต่นักวิจัยพบว่า สัตว์สังคมหลายชนิดมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปหลังสูญเสียคู่ ลูก หรือสมาชิกที่ผูกพัน

บางตัวเฝ้าร่างไม่ยอมจาก บางตัวออกตามหา กินอาหารน้อยลง หรือแยกตัวเงียบ ๆ จนดูคล้ายคนกำลังไว้ทุกข์

1. ช้างกลับมาเยี่ยมกระดูกของสมาชิกในฝูง

ช้างมักยืนอยู่ใกล้ร่างของช้างที่ตาย ใช้งวงแตะ ดม หรือพยายามยกร่างขึ้น บางฝูงยังกลับมาเยี่ยมจุดเดิมภายหลัง และให้ความสนใจกับกระดูกของช้างมากกว่ากระดูกสัตว์ชนิดอื่น

มีรายงานแม่ช้างเดินแบกซากลูกหรือยืนเฝ้าอยู่เป็นเวลานาน พฤติกรรมเหล่านี้ถูกมองว่าเป็นการตอบสนองต่อความตายที่ซับซ้อน แม้เรายังบอกไม่ได้ว่าความรู้สึกภายในเหมือนความเศร้าของมนุษย์เพียงใด

2. วาฬและโลมาไม่ยอมปล่อยร่างลูก

มีการบันทึกว่า วาฬและโลมาบางตัวดัน พยุง หรือว่ายน้ำพาร่างลูกที่ตายไปด้วยเป็นเวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวัน

นักวิจัยพบพฤติกรรมต่อร่างผู้ตายในสัตว์จำพวกวาฬหลายชนิด โดยเกิดกับแม่ที่สูญเสียลูกบ่อยเป็นพิเศษ การไม่ยอมทิ้งร่างอาจเกี่ยวข้องกับสายสัมพันธ์ระหว่างแม่ลูกและการตอบสนองต่อการสูญเสีย 

3. แม่ลิงอุ้มซากลูกติดตัวไปด้วย

ลิงและเอปหลายชนิดมีรายงานว่า แม่ยังคงอุ้ม ทำความสะอาด หรือปกป้องร่างลูกหลังเสียชีวิต บางตัวพาซากติดฝูงไปเป็นเวลาหลายวัน

งานศึกษาลิงแสมพบว่า ระยะเวลาที่แม่อุ้มร่างแตกต่างกันตามอายุของลูก สภาพอากาศ และความสัมพันธ์ระหว่างแม่กับลูก พฤติกรรมนี้อาจสะท้อนความผูกพันที่ยังไม่สิ้นสุดทันทีเมื่อลูกตาย

4. แมวตามหาคู่ กินน้อย และหลบอยู่เงียบ ๆ

หลังสัตว์ที่อาศัยร่วมบ้านตาย เจ้าของแมวบางรายสังเกตว่าแมวที่เหลือเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น กินและเล่นน้อยลง เดินตามหา ส่งเสียงมากขึ้น ต้องการความสนใจ หรือหลบอยู่ตามลำพัง

งานวิจัยปี 2024 พบการเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้ในแมวหลังสูญเสียสัตว์ที่อยู่ร่วมกัน แต่ข้อมูลส่วนหนึ่งมาจากการรายงานของเจ้าของ จึงต้องระวังการตีความอารมณ์แบบมนุษย์มากเกินไป

5. ม้าเครียดและเปลี่ยนนิสัยหลังเพื่อนจากไป

ม้าเป็นสัตว์สังคมที่สร้างความผูกพันกับสมาชิกตัวอื่นได้ เมื่อม้าที่อยู่ด้วยกันตาย ตัวที่เหลืออาจร้องเรียก เดินตามหา กระวนกระวาย กินอาหารเปลี่ยนไป หรือเกาะติดมนุษย์และม้าตัวอื่นมากขึ้น

งานศึกษาล่าสุดเรียกอาการเหล่านี้ว่า “พฤติกรรมคล้ายความทุกข์จากการสูญเสีย” เพราะไม่สามารถยืนยันได้โดยตรงว่า ม้ารับรู้ความตายและโศกเศร้าแบบเดียวกับมนุษย์

สัตว์ตายตามเพราะตรอมใจได้จริง?

สัตว์ที่สูญเสียคู่หรือสมาชิกในกลุ่มอาจกินน้อย เครียด นอนผิดปกติ หรือแยกตัว ซึ่งทำให้สุขภาพทรุดลงได้ โดยเฉพาะสัตว์ที่แก่ ป่วย หรือพึ่งพาคู่เดิมมาก

แต่การพบว่าสัตว์ตายหลังคู่ของมันไม่นาน ยังไม่เพียงพอจะสรุปว่า “ตายตามเพราะหัวใจสลาย” เพราะอาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น โรค อายุ ความเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม หรือการขาดอาหาร

ช้างแตะกระดูกสมาชิกในฝูง วาฬพาร่างลูกไปด้วย แม่ลิงไม่ยอมวางซากลูก แมวออกตามหาเพื่อน
และม้าเปลี่ยนพฤติกรรมหลังสูญเสียคู่

ทั้งหมดแสดงให้เห็นว่า ความผูกพันในโลกสัตว์อาจลึกซึ้งกว่าที่เราคิด

เราอาจไม่มีวันรู้ว่าพวกมันรู้สึกเหมือนมนุษย์ทุกอย่างไหม แต่พฤติกรรมเหล่านี้บอกได้อย่างหนึ่งว่า

เมื่อสมาชิกที่สำคัญหายไป โลกของสัตว์ตัวหนึ่งก็เปลี่ยนไปเหมือนกัน