มองไม่เห็น จับต้องไม่ได้ แต่ขายได้เกือบ 6 แสนบาท! ใครยอมซื้อ?

หากงานศิลปะชิ้นหนึ่งไม่มีรูปทรง ไม่มีวัสดุ และมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น คุณจะยอมจ่ายเงินซื้อหรือไม่?

เมื่อศิลปินชาวอิตาลีนำ “ประติมากรรมล่องหน” ออกประมูล ทั้งที่บริเวณจัดแสดงไม่มีวัตถุใดวางอยู่เลย แต่กลับขายได้ถึง 15,000 ยูโร หรือประมาณ 18,300 ดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นเงินไทยราวครึ่งล้านบาท

ประติมากรรมที่มองเห็นไม่เห็น

ผลงานชิ้นนี้มีชื่อว่า Io Sono แปลว่า “ฉันคือ” สร้างโดย ซัลวาตอเร กาเรา (Salvatore Garau) ศิลปินชาวอิตาลี และถูกนำออกประมูลในปี 2021 ที่เมืองมิลาน ประเทศอิตาลี

จุดประหลาดคือ ผลงานไม่มีวัตถุอยู่จริง ไม่มีหิน โลหะ หรือรูปปั้นตั้งอยู่ในพื้นที่ ผู้ชมจะเห็นเพียงบริเวณว่างเปล่าที่ศิลปินกำหนดให้เป็นตำแหน่งของประติมากรรมเท่านั้น 

ก่อนการประมูล ผลงานถูกประเมินราคาไว้ประมาณ 6,000–9,000 ยูโร แต่เมื่อมีผู้สนใจแข่งขันเสนอราคา ราคากลับเพิ่มขึ้นจนจบที่ 15,000 ยูโร หรือราว 18,300 ดอลลาร์สหรัฐ 

เขาซื้ออะไรกลับบ้าน?

ผู้ชนะการประมูลไม่ได้รับรูปปั้น กล่องบรรจุ หรือวัตถุศิลปะใด ๆ สิ่งที่ได้รับคือ ใบรับรองความเป็นเจ้าของ ซึ่งลงนามโดยศิลปิน พร้อมคำแนะนำสำหรับการจัดแสดงผลงาน

ตามข้อกำหนด เจ้าของต้องเว้นพื้นที่ว่างประมาณ 150 × 150 เซนติเมตร โดยไม่มีสิ่งของกีดขวาง เพื่อใช้เป็นตำแหน่งจัดแสดงประติมากรรมที่มองไม่เห็น ส่วนแสงและการควบคุมอุณหภูมิไม่ใช่สิ่งจำเป็น เพราะไม่มีวัตถุจริงที่ต้องดูแล 

เงินเกือบ 6 แสนบาทไม่ได้ใช้ซื้อสิ่งของ แต่ใช้ซื้อ แนวคิด สิทธิ์ในการครอบครอง และใบรับรองว่าเป็นผลงานของแท้

ศิลปินบอกว่าเขาไม่ได้ขาย “ความไม่มีอะไร”

กาเราอธิบายว่า สิ่งที่เขาสร้างไม่ใช่ความว่างเปล่าแบบไม่มีความหมาย แต่เป็นพื้นที่ซึ่งเต็มไปด้วยพลังงาน ความคิด และจินตนาการของผู้ชม

เมื่อศิลปินกำหนดว่าบริเวณหนึ่งคือที่ตั้งของประติมากรรม ผู้ชมแต่ละคนสามารถจินตนาการรูปร่างของมันได้แตกต่างกัน งานจึงไม่ได้มีรูปร่างตายตัว อาจเปลี่ยนไปตามความคิดของคนที่ยืนมองพื้นที่นั้น 

เขายังเชื่อว่า แม้บริเวณดังกล่าวจะดูว่างเปล่า แต่พื้นที่ว่างก็ยังมีพลังงานอยู่ 

ทำไมของที่มองไม่เห็นจึงขายได้?

ศิลปะแนวความคิด หรือ Conceptual Art ซึ่งให้ความสำคัญกับความคิดและคำถามที่ผลงานสร้างขึ้น มากกว่าความสวยงามหรือราคาของวัสดุ

Io Sono ชวนให้คนตั้งคำถามว่า งานศิลปะจำเป็นต้องมองเห็นและจับต้องได้หรือไม่ หากศิลปินกำหนดแนวคิด มีใบรับรอง และมีนักสะสมยอมรับ สิ่งที่ไม่มีวัตถุจริงสามารถมีมูลค่าขึ้นมาได้หรือเปล่า

ชื่อเสียงของศิลปิน ความหายากของผลงาน และการแข่งขันระหว่างผู้ประมูลก็มีส่วนทำให้ราคาสูงขึ้นเช่นเดียวกับงานศิลปะประเภทอื่น

ศิลปะล้ำลึก?

หลังข่าวการประมูลเผยแพร่ออกไป ผู้คนแบ่งออกเป็นสองฝ่าย สุดท้ายแล้ว ผู้ซื้ออาจไม่ได้ซื้อประติมากรรมที่มองไม่เห็น แต่กำลังซื้อ เรื่องราว แนวคิด และสิทธิ์ในการบอกว่าตนเป็นเจ้าของ “ความว่างเปล่า” ที่มีเพียงชิ้นเดียวในโลก