ทำไมเศษกระดาษของ Banksy กลับมีค่าเพิ่มมากกว่า 800ล้าน ?

ทันทีที่เสียงค้อนประมูลสิ้นสุดลง ภาพราคาเกือบ 50 ล้านบาทกลับเลื่อนลงจากกรอบและถูกเครื่องย่อยกระดาษตัดเป็นเส้นต่อหน้าผู้เข้าร่วมงาน

หลายคนคิดว่าภาพคงหมดมูลค่าในพริบตา

แต่เหตุการณ์กลับตรงกันข้าม เพราะเพียงสามปีต่อมา ผลงานที่ถูกทำลายชิ้นนี้ถูกประมูลอีกครั้งในราคาสูงกว่าเดิมเกือบ 18 เท่า

วินาทีที่งานศิลปะทำลายตัวเอง

เหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2018 ที่สถาบันประมูล Sotheby’s กรุงลอนดอน เมื่อภาพ Girl with Balloon ของศิลปินปริศนาชาวอังกฤษนามว่า Banksy ถูกประมูลไปในราคา 1.042 ล้านปอนด์ หรือประมาณ 40–50 ล้านบาทในขณะนั้น

ภาพแสดงเด็กหญิงกำลังเอื้อมมือไปหาลูกโป่งรูปหัวใจสีแดง ซึ่งเป็นหนึ่งในผลงานที่มีชื่อเสียงที่สุดของ Banksy

แต่หลังจากผู้ประมูลเคาะขายสำเร็จเพียงไม่กี่วินาที สัญญาณเตือนก็ดังขึ้น ก่อนที่ภาพจะค่อย ๆ เลื่อนผ่านเครื่องย่อยซึ่งซ่อนอยู่ภายในกรอบ และถูกตัดเป็นริ้วยาวลงมาด้านล่าง

ผู้คนในห้องประมูลต่างตกตะลึง เพราะไม่เคยมีใครเห็นงานศิลปะทำลายตัวเองทันทีหลังขายได้มาก่อน

เครื่องย่อยถูกซ่อนไว้ในกรอบตั้งแต่แรก

หลังเกิดเหตุ Banksy เผยแพร่วิดีโอแสดงให้เห็นว่า เขาเคยติดตั้งเครื่องย่อยกระดาษเอาไว้ภายในกรอบ โดยตั้งใจให้มันทำงานหากภาพถูกนำออกประมูล

เครื่องย่อยกลับหยุดทำงานเมื่อภาพถูกตัดไปเพียงประมาณครึ่งหนึ่ง แม้ Banksy จะระบุภายหลังว่า เดิมทีเขาตั้งใจให้ภาพถูกย่อยจนหมดทั้งชิ้นก็ตาม

เหตุการณ์นี้จึงไม่ได้ถูกมองว่าเป็นอุบัติเหตุ แต่เป็นการแสดงสดที่ศิลปินเตรียมเอาไว้ เพื่อท้าทายและเสียดสีตลาดศิลปะที่นำผลงานของเขาไปซื้อขายด้วยราคามหาศาล 

ผู้ซื้อยอมจ่ายเงินทั้งที่ภาพถูกทำลาย?

หลังเกิดเหตุ หลายคนสงสัยว่าผู้ชนะการประมูลจะยกเลิกการซื้อหรือไม่ เพราะผลงานที่เธอเพิ่งประมูลได้ถูกตัดจนเสียหายต่อหน้าต่อตา

ผู้ซื้อซึ่งเป็นนักสะสมหญิงชาวยุโรปตัดสินใจรับผลงานไว้ และชำระเงินตามราคาประมูลเดิม

ต่อมา หน่วยงาน Pest Control ซึ่งทำหน้าที่รับรองผลงานของ Banksy ได้ยืนยันว่าภาพที่ถูกย่อยยังเป็นผลงานของแท้

พร้อมเปลี่ยนชื่อจาก Girl with Balloon เป็น Love Is in the Bin หรือ “ความรักอยู่ในถังขยะ”

Sotheby’s อธิบายว่า Banksy ไม่ได้ทำลายงานศิลปะ แต่ได้สร้างผลงานชิ้นใหม่ขึ้นกลางห้องประมูล และอาจนับเป็นงานศิลปะชิ้นแรกที่ถือกำเนิดขึ้นระหว่างการประมูลสด 

สามปีต่อมา ราคาพุ่งเกือบ 18 เท่า

วันที่ 14 ตุลาคม 2021 ผลงาน Love Is in the Bin ถูกนำกลับมาประมูลที่ Sotheby’s อีกครั้ง โดยประเมินราคาไว้ประมาณ 4 – 6 ล้านปอนด์

หลังจากการแข่งขันเสนอราคานานกว่าสิบนาที ราคาค้อนเพิ่มขึ้นถึง 16 ล้านปอนด์ และเมื่อรวมค่าธรรมเนียมแล้ว ผู้ซื้อรายใหม่ต้องจ่ายทั้งหมด 18.582 ล้านปอนด์ หรือมากกว่า 800 ล้านบาท

เมื่อเทียบกับราคาครั้งแรกที่ 1.042 ล้านปอนด์ ผลงานชิ้นนี้มีราคาเพิ่มขึ้นเกือบ 18 เท่า และสร้างสถิติราคาประมูลสูงสุดของ Banksy ในเวลานั้น 

ทำไมภาพที่ถูกทำลายจึงแพงกว่าเดิม?

เหตุผลสำคัญคือ ภาพชิ้นนี้ไม่ได้เป็นเพียงภาพเด็กหญิงกับลูกโป่งอีกต่อไป แต่กลายเป็นหลักฐานของเหตุการณ์ที่โด่งดังไปทั่วโลก

ก่อนถูกย่อย Girl with Balloon เป็นงานที่มีชื่อเสียงอยู่แล้ว แต่หลังเหตุการณ์ในห้องประมูล ผลงานชิ้นนี้มีเรื่องราวเฉพาะตัวที่ไม่สามารถสร้างซ้ำได้ง่าย ๆ

ริ้วกระดาษที่ห้อยลงมาจากกรอบจึงไม่ได้ถูกมองว่าเป็นความเสียหาย แต่เป็นส่วนหนึ่งของผลงานใหม่ที่ Banksy รับรองอย่างเป็นทางการ

นอกจากนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวยังสอดคล้องกับตัวตนของ Banksy ซึ่งมักใช้ผลงานตั้งคำถามกับอำนาจ เงิน และระบบตลาดศิลปะ การทำลายภาพในสถานที่ที่กำลังขายภาพด้วยราคามหาศาล จึงถูกมองว่าเป็นงานศิลปะเชิงเสียดสีในตัวเอง

จากความเสียหายกลายเป็นประวัติศาสตร์

โดยทั่วไป งานศิลปะที่ฉีกขาดหรือชำรุดมักมีราคาลดลง แต่ Love Is in the Bin แตกต่างออกไป เพราะความเสียหายเกิดจากความตั้งใจของศิลปิน และเกิดขึ้นต่อหน้าผู้คนในช่วงเวลาสำคัญ

สิ่งที่ทำให้ภาพมีราคาแพงขึ้นจึงไม่ใช่เศษกระดาษเพียงอย่างเดียว แต่เป็นชื่อเสียงของ Banksy ความหายาก ใบรับรองของแท้ และเรื่องราวระดับประวัติศาสตร์ที่ติดอยู่กับผลงาน

จากภาพราคา 1.042 ล้านปอนด์ มันกลายเป็นงานศิลปะราคา 18.582 ล้านปอนด์ภายในสามปี

เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า ในโลกศิลปะ บางครั้งการทำลายไม่ได้หมายถึงจุดจบ แต่อาจเป็นวินาทีที่ทำให้ผลงานชิ้นหนึ่งถือกำเนิดขึ้นใหม่ และมีมูลค่ามากกว่าเดิมอย่างคาดไม่ถึง