ทำไมบางคนหยุดกัญชาไม่ได้? มอง 4 ประเทศที่มีการใช้แพร่หลาย

เมื่อพูดถึงกัญชา หลายคนมักนึกถึงสารที่บางประเทศอนุญาตให้ใช้เพื่อการแพทย์หรือสันทนาการ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ใช้บางคนอาจพัฒนาไปสู่ภาวะที่ควบคุมการใช้ไม่ได้ แม้เริ่มส่งผลกระทบต่องาน การเรียน สุขภาพ หรือความสัมพันธ์

ภาวะนี้เรียกว่า Cannabis Use Disorder (CUD) หรือความผิดปกติจากการใช้กัญชา ซึ่งไม่ได้วัดจากการใช้บ่อยเพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาว่าผู้ใช้ยังควบคุมตัวเองได้หรือไม่ และการใช้กำลังสร้างปัญหาในชีวิตหรือเปล่า

ประเทศไหนมีคน “ติดกัญชา” มากที่สุด?

คำถามนี้ยังตอบเป็นอันดับเดียวแบบตายตัวได้ยาก เพราะข้อมูลของแต่ละประเทศใช้ปีสำรวจ กลุ่มอายุ และเกณฑ์วินิจฉัยไม่เหมือนกัน อีกทั้งคำว่า “มีผู้ใช้กัญชามาก” ก็ไม่ได้หมายความว่าจะต้องมี “สัดส่วนผู้มีภาวะ CUD สูงที่สุด” เสมอไป

อย่างไรก็ตาม สหรัฐอเมริกา แคนาดา ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ เป็นประเทศที่มักถูกพูดถึงเมื่อกล่าวถึงการใช้กัญชาอย่างแพร่หลาย รวมถึงผลกระทบจากการใช้เป็นประจำ

🇺🇸 สหรัฐอเมริกา: ตลาดใหญ่และมีผู้ใช้จำนวนมาก

สหรัฐอเมริกาเป็นหนึ่งในประเทศที่มีตลาดกัญชาขนาดใหญ่ หลังจากหลายรัฐทยอยอนุญาตให้ใช้กัญชาเพื่อการแพทย์และสันทนาการ ทำให้ประชาชนบางพื้นที่เข้าถึงผลิตภัณฑ์กัญชาได้ง่ายขึ้น

แม้ว่าผู้ใช้ส่วนใหญ่จะไม่ได้มีภาวะติดกัญชา แต่ผู้ใช้บางส่วนอาจพัฒนาไปสู่ Cannabis Use Disorder โดยเฉพาะผู้ที่เริ่มใช้ตั้งแต่อายุน้อย ใช้บ่อย หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่มี THC เข้มข้นสูง

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ ระบุว่า ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในผู้ที่เริ่มใช้ช่วงวัยรุ่นและผู้ที่ใช้กัญชาบ่อย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลในบริบทของสหรัฐฯ ไม่ควรนำไปใช้สรุปแทนประชากรทุกประเทศโดยตรง (CDC)

กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

• ผู้ที่เริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่น
• ผู้ที่ใช้กัญชาเพื่อหลีกหนีความเครียดหรือปัญหาชีวิต
• ผู้ที่ใช้ทุกวันหรือเกือบทุกวัน
• ผู้ที่เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีสาร THC สูง
• ผู้ที่เคยพยายามลดหรือหยุดแล้วทำไม่สำเร็จ

🇨🇦 แคนาดา: หลังเปิดให้ใช้ได้อย่างถูกกฎหมาย

แคนาดาอนุญาตและควบคุมการใช้กัญชานอกวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ทั่วประเทศภายใต้ Cannabis Act ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2018

การมีกฎหมายรองรับไม่ได้หมายความว่ากัญชาปราศจากความเสี่ยง แต่เป็นการนำการผลิต การจำหน่าย และการเข้าถึงเข้าสู่ระบบควบคุม โดยยังมีมาตรการจำกัดอายุและคุ้มครองเด็กและเยาวชน (Health Canada)

ผู้ที่ใช้กัญชาบ่อย โดยเฉพาะคนหนุ่มสาว อาจมีความเสี่ยงต่อการพึ่งพากัญชามากขึ้น ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่ากัญชาถูกกฎหมายหรือไม่ แต่คือความถี่ ปริมาณ ความเข้มข้นของ THC และผลกระทบที่เกิดขึ้นกับชีวิตของผู้ใช้

🇦🇺 ออสเตรเลีย: การใช้เพื่อความบันเทิงอาจกลายเป็นกิจวัตร

ในออสเตรเลีย กัญชายังคงอยู่ภายใต้การควบคุมทางกฎหมาย แต่เป็นสารที่มีการใช้ค่อนข้างแพร่หลาย

ผู้ใช้บางรายอาจเริ่มจากการใช้เป็นครั้งคราวเพื่อความบันเทิง ก่อนจะกลายเป็นการใช้ประจำจนรบกวนกิจวัตร เช่น ไปทำงานหรือเรียนสาย ขาดสมาธิ ประสิทธิภาพลดลง หรือใช้เวลากับกิจกรรมและคนรอบข้างน้อยลง

อาการเหล่านี้ไม่ควรถูกใช้วินิจฉัยภาวะ CUD ด้วยตัวเอง แต่เป็นสัญญาณว่าควรประเมินรูปแบบการใช้และผลกระทบอย่างจริงจัง

🇳🇿 นิวซีแลนด์: ต้องระวังการเริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่น

นิวซีแลนด์เป็นอีกประเทศที่มีการใช้กัญชาในกลุ่มวัยรุ่นและวัยผู้ใหญ่ตอนต้น ประเด็นที่ต้องระวังคือการเริ่มใช้ตั้งแต่อายุน้อย เพราะสมองของวัยรุ่นยังอยู่ในช่วงพัฒนา

ผลกระทบของกัญชาต่อแต่ละคนแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับอายุที่เริ่มใช้ ความถี่ ปริมาณ ความเข้มข้นของ THC และการใช้ร่วมกับสารชนิดอื่น องค์การอนามัยโลกระบุว่า THC เป็นสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทสำคัญในกัญชา (WHO)

ทำไมบางคนถึงหยุดกัญชาไม่ได้?

ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้กัญชาจะเกิดภาวะ CUD แต่ความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นเมื่อการใช้เริ่มกลายเป็นกิจวัตร หรือถูกนำมาใช้เป็นวิธีหลักในการรับมือกับความเครียด ความเหงา และปัญหาชีวิต

เมื่อใช้ต่อเนื่อง บางคนอาจต้องเพิ่มปริมาณหรือเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีความเข้มข้นมากขึ้นเพื่อให้รู้สึกเหมือนเดิม ขณะที่ความอยากใช้และความเคยชินก็อาจทำให้การลดหรือหยุดยากขึ้น

พันธุกรรม สุขภาพจิต สภาพแวดล้อม และรูปแบบการใช้ของแต่ละคนก็อาจมีส่วนเกี่ยวข้อง จึงไม่ควรมองว่าผู้ที่หยุดไม่ได้เป็นเพียงคนที่ “ไม่มีวินัย”

เช็กสัญญาณว่าการใช้เริ่มควบคุมไม่ได้

ควรเริ่มทบทวนพฤติกรรมของตัวเอง หากพบว่า

• ใช้มากหรือนานกว่าที่ตั้งใจ
• เคยพยายามลดหรือหยุด แต่ทำไม่สำเร็จ
• รู้สึกอยากใช้จนรบกวนกิจวัตร
• ต้องเพิ่มปริมาณเพื่อให้ได้ผลใกล้เคียงเดิม
• ใช้ต่อแม้เริ่มเกิดปัญหาที่บ้าน ที่เรียน หรือที่ทำงาน
• ความสัมพันธ์หรือกิจกรรมสำคัญลดลงเพราะการใช้กัญชา
• ใช้ในสถานการณ์เสี่ยง เช่น ก่อนขับรถหรือควบคุมเครื่องจักร
• รู้ว่ากระทบสุขภาพกายหรือสุขภาพจิต แต่ยังหยุดไม่ได้

การมีสัญญาณเพียงข้อเดียวไม่ได้ยืนยันว่ามีภาวะ CUD แต่หากเกิดหลายข้อ ต่อเนื่อง หรือเริ่มกระทบชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตและการใช้สารเสพติด

กัญชามีประโยชน์ทางการแพทย์ แต่ไม่ใช่ว่าจะปลอดภัยสำหรับทุกคน

กัญชาหรือสารจากกัญชาบางรูปแบบอาจถูกนำมาใช้ทางการแพทย์ภายใต้ข้อบ่งชี้และการดูแลที่เหมาะสม แต่การใช้เพื่อการแพทย์กับการใช้ด้วยตัวเองไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

ผู้ใช้ควรระวังการขับรถ การทำงานกับเครื่องจักร และการใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์หรือสารอื่น หากใช้เพื่อรักษาอาการเจ็บป่วย ไม่ควรเพิ่มปริมาณหรือหยุดยาที่แพทย์สั่งเองโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

กัญชาอาจไม่ได้ทำให้ทุกคนติด แต่บางคนหยุดไม่ได้จริง

ประเทศที่มีผู้ประสบปัญหาจากกัญชาจำนวนมาก อาจไม่ได้เป็นเพราะกัญชาในประเทศนั้นมีฤทธิ์รุนแรงที่สุดเสมอไป แต่อาจเกี่ยวข้องกับจำนวนประชากร จำนวนผู้ใช้ การเข้าถึง ความถี่ในการใช้ และระบบที่สามารถสำรวจหรือวินิจฉัยภาวะ CUD ได้

ดังนั้น คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียง “กัญชาอันตรายหรือไม่” แต่คือ “เราใช้มันอย่างไร ยังควบคุมได้หรือไม่ และมันกำลังแลกมาด้วยปัญหาอะไรในชีวิต”

หากเริ่มรู้สึกว่ากัญชากำลังควบคุมชีวิตแทนที่จะเป็นเราควบคุมการใช้ การขอความช่วยเหลือตั้งแต่เนิ่น ๆ ย่อมดีกว่ารอให้กระทบงาน สุขภาพ และความสัมพันธ์รุนแรงขึ้น