แช่แปรงสีฟันในน้ำยาบ้วนปากช่วยลดเชื้อได้ แต่ทำไมยังแทนแปรงใหม่ไม่ได้

เวลาพวกเราแปรงฟันกันทุกเช้าเย็น บางทีก็อาจไม่ได้เอะใจเลยว่าแปรงสีฟันที่ใช้มาสักพักนั้นมีคราบและจุลินทรีย์สะสมอยู่มากแค่ไหน หลายคนพอเห็นแปรงเริ่มดูไม่ค่อยสะอาดหรือขนแปรงบาน ก็มักหาวิธีทำความสะอาดเพื่อเรียกความมั่นใจกลับมา

หนึ่งในทริคที่เห็นแชร์กันบ่อยคือ การเอาแปรงสีฟันไปแช่น้ำยาบ้วนปากทิ้งไว้สักพัก ด้วยความเชื่อว่าน้ำยาบ้วนปากมีส่วนช่วยควบคุมเชื้อในช่องปาก ก็น่าจะช่วยจัดการแบคทีเรียที่ติดอยู่บนขนแปรงได้เหมือนกัน

คำถามคือ วิธีนี้ทำให้แปรงสะอาดขึ้นจริง หรือเป็นเพียงความรู้สึกสะอาดจากกลิ่นหอมเย็นของน้ำยากันแน่

แช่น้ำยาบ้วนปากช่วยลดแบคทีเรียได้จริงไหม

คำตอบคือ “อาจช่วยลดปริมาณแบคทีเรียได้” แต่ไม่ได้หมายความว่าแปรงจะผ่านการฆ่าเชื้ออย่างสมบูรณ์

สมาคมทันตแพทย์อเมริกันระบุว่า แปรงสีฟันสามารถมีแบคทีเรียสะสมอยู่ได้ แต่ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานว่าแบคทีเรียบนแปรงสีฟันทั่วไปเหล่านี้ก่อให้เกิดผลเสียต่อสุขภาพโดยตรง ขณะเดียวกัน มีการทดลองในห้องปฏิบัติการชิ้นหนึ่งพบว่า การแช่แปรงในน้ำยาบ้วนปากชนิดที่ใช้ในการทดลองสามารถลดปริมาณแบคทีเรียบนแปรงลงได้ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเรื่องการฆ่าเชื้อแปรงสีฟันยังมีค่อนข้างจำกัด American Dental Association

ดังนั้น การแช่น้ำยาบ้วนปากจึงพอช่วยเพิ่มความมั่นใจหรือช่วยลดเชื้อบางส่วนได้ แต่ไม่ควรมองว่าเป็นวิธีทำให้แปรงเก่ากลับมาสะอาดเหมือนใหม่

กลิ่นหอมไม่ได้แปลว่าสะอาดหมดจด

สาเหตุที่หลายคนรู้สึกว่าแปรงสะอาดขึ้นมากหลังแช่น้ำยา ส่วนหนึ่งอาจมาจากกลิ่นหอมและความเย็นของน้ำยาบ้วนปาก ซึ่งช่วยลดกลิ่นไม่พึงประสงค์ได้ทันที

แต่กลิ่นเป็นเพียงสิ่งที่เรารับรู้ ไม่ใช่ตัวชี้วัดว่าเศษยาสีฟัน คราบน้ำลาย หรือสิ่งสกปรกตามโคนขนแปรงถูกกำจัดออกหมดแล้วหรือไม่ หากไม่ได้ล้างแปรงให้ทั่วถึง คราบบางส่วนก็อาจยังติดอยู่เหมือนเดิม

หากเลือกใช้วิธีแช่ ควรปฏิบัติตามคำแนะนำบนฉลากของน้ำยาบ้วนปาก ไม่ใช้ร่วมกับผู้อื่น และไม่ควรนำน้ำยาที่ผ่านการแช่แล้วกลับมาใช้ซ้ำ

น้ำยาบ้วนปากซ่อมขนแปรงที่บานไม่ได้

อีกเรื่องที่สำคัญกว่ากลิ่นหรือจำนวนแบคทีเรียคือ “สภาพขนแปรง”

เมื่อขนแปรงเริ่มบาน งอ หรือเสียรูป ประสิทธิภาพในการทำความสะอาดฟันและแนวเหงือกจะลดลง ต่อให้แช่น้ำยาจนมีกลิ่นหอม ขนแปรงก็ไม่ได้กลับมาตั้งตรงหรือทำงานได้เหมือนของใหม่

สมาคมทันตแพทย์อเมริกันแนะนำให้เปลี่ยนแปรงสีฟันหรือหัวแปรงประมาณทุก 3–4 เดือน และควรเปลี่ยนเร็วกว่านั้นหากขนแปรงเริ่มบานหรือพันกัน เพราะแปรงที่สึกแล้วจะทำความสะอาดได้ไม่ดีเท่าเดิม American Dental Association

เพราะฉะนั้น หากแปรงเพิ่งใช้ไม่นาน ขนยังอยู่ในสภาพดี แต่ต้องการล้างคราบและลดกลิ่น การดูแลเพิ่มเติมอาจพอช่วยได้ แต่ถ้าขนแปรงบานแล้ว การซื้อใหม่ยังเป็นคำตอบที่เหมาะสมกว่า

วิธีดูแลแปรงสีฟันแบบง่าย ๆ ทุกวัน

แทนที่จะรอให้แปรงดูสกปรกแล้วค่อยนำไปแช่น้ำยา เราสามารถลดการสะสมของคราบและความชื้นได้ตั้งแต่หลังแปรงฟัน โดยทำตามเช็กลิสต์สั้น ๆ ดังนี้

• ล้างแปรงด้วยน้ำไหลให้ทั่วหลังใช้งาน เพื่อกำจัดยาสีฟันและเศษสิ่งสกปรก
• สะบัดน้ำส่วนเกินออก แล้วตั้งแปรงในแนวตรงเพื่อให้แห้ง
• วางไว้ในบริเวณที่มีอากาศถ่ายเท
• ไม่เก็บแปรงที่ยังเปียกไว้ในกล่องปิดสนิทเป็นเวลานาน เพราะความชื้นเอื้อต่อการเติบโตของจุลินทรีย์
• ไม่ใช้แปรงสีฟันร่วมกับคนอื่น
• หากวางหลายด้ามในภาชนะเดียวกัน ควรจัดไม่ให้หัวแปรงสัมผัสกัน
• เปลี่ยนแปรงเมื่อขนเริ่มบาน แม้จะยังใช้ไม่ถึงรอบที่ตั้งใจไว้

นอกจากนี้ ไม่ควรนำแปรงสีฟันเข้าไมโครเวฟหรือล้างในเครื่องล้างจานเพื่อหวังฆ่าเชื้อ เพราะความร้อนสูงอาจทำให้ขนแปรงและตัวแปรงเสียหายได้

สรุปแล้ว แช่น้ำยาหรือซื้อใหม่ดีกว่า

เรื่องนี้ไม่ได้มีคำตอบแบบถูกหรือผิดเพียงด้านเดียวครับ หากมองในมุมของความสะดวก การแช่น้ำยาบ้วนปากอาจช่วยลดแบคทีเรียบางส่วนและทำให้รู้สึกสดชื่นขึ้นได้ แต่ไม่ได้ทำให้แปรงสะอาดหมดจด และไม่สามารถคืนประสิทธิภาพให้ขนแปรงที่บานหรือสึกแล้ว

สิ่งที่ควรจำง่าย ๆ คือ ถ้าแปรงยังอยู่ในสภาพดี ให้ล้างด้วยน้ำไหลและผึ่งให้แห้งหลังใช้ทุกครั้ง แต่ถ้าขนแปรงเริ่มบาน เสียรูป หรือใช้งานมาราว 3–4 เดือนแล้ว การเปลี่ยนแปรงใหม่ย่อมตรงจุดและคุ้มค่ากว่าการพยายามยืดอายุด้วยน้ำยาบ้วนปากครับ