ควันไฟน่ากลัวกว่าเปลวเพลิง! วิธีเอาตัวรอดจากการสำลักควันในพื้นที่ปิด สาเหตุสำคัญที่ทำให้คนหนีไม่ทัน

เวลาเกิดไฟไหม้ในร้านเหล้าหรือสถานบันเทิง หลายคนมองหาเปลวไฟก่อน จึงคิดว่า หากไฟยังอยู่ไกลก็คงมีเวลาหนี

แต่ภัยที่เคลื่อนมาถึงตัวก่อนมักเป็น ควันร้อนและก๊าซพิษ

ควันสามารถบดบังป้ายทางออก ทำให้แสบตา ไอ หายใจลำบาก เวียนศีรษะ และสับสน จนผู้ประสบเหตุเดินต่อไม่ไหวหรือหาทางออกไม่พบ

ทำไมสถานบันเทิงจึงเสี่ยงเป็นพิเศษ?

ร้านเหล้าและสถานที่จัดคอนเสิร์ตมักมีพื้นที่ปิด แสงน้อย เสียงดัง คนหนาแน่น และมีวัสดุตกแต่งจำนวนมาก

วัสดุซับเสียงบางชนิดทำจากโฟมโพลียูรีเทน เมื่อไม่ได้ออกแบบหรือรับรองสำหรับการป้องกันไฟ อาจติดไฟและลามได้รวดเร็ว พร้อมปล่อยควันและก๊าซพิษออกมา

งานทบทวนของสถาบันมาตรฐานและเทคโนโลยีแห่งชาติสหรัฐฯ หรือ NIST พบว่า ผลิตภัณฑ์จากการเผาไหม้โฟมโพลียูรีเทนอาจมีก๊าซพิษหลายชนิด โดยคาร์บอนมอนอกไซด์และไฮโดรเจนไซยาไนด์เป็นสารสำคัญที่พบ

กรณีศึกษาที่แสดงว่าควันมาเร็วแค่ไหน

ในการจำลองเหตุไฟไหม้ The Station Nightclub เมื่อปี 2003 NIST พบว่า ไฟลามไปตามโฟมบนผนังและเพดานอย่างรวดเร็ว ควันเริ่มออกจากประตูภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งนาที และชั้นควันลดต่ำลงใกล้ระดับฟลอร์เต้นรำอย่างรวดเร็ว

เหตุการณ์ลักษณะนี้อธิบายว่า ทำไมคนที่อยู่ห่างจากต้นเพลิงเพียงเล็กน้อยจึงอาจไม่มีเวลายืนดู หยิบของ หรือรอเพื่อนครบทั้งกลุ่ม

ในควันไฟมีอะไร?

ควันไฟไม่ใช่เพียงฝุ่นสีดำ แต่เป็นส่วนผสมของก๊าซ ไอร้อน และอนุภาคจากวัสดุที่กำลังเผาไหม้

คาร์บอนมอนอกไซด์

คาร์บอนมอนอกไซด์หรือ CO เป็นก๊าซไม่มีสีและไม่มีกลิ่น ทำให้ร่างกายรับและลำเลียงออกซิเจนได้ไม่เพียงพอ

อาการอาจเริ่มจากปวดศีรษะ เวียนศีรษะ อ่อนแรง คลื่นไส้ เจ็บหน้าอก และสับสน หากได้รับมากอาจหมดสติหรือเสียชีวิต โดยผู้ที่มึนเมาอาจไม่ทันสังเกตอาการเตือน

ไฮโดรเจนไซยาไนด์

วัสดุที่มีไนโตรเจน เช่น โฟมและพลาสติกบางชนิด อาจปล่อยไฮโดรเจนไซยาไนด์เมื่อถูกเผาไหม้ ก๊าซนี้ขัดขวางการใช้ออกซิเจนของเซลล์

ทั้งคาร์บอนมอนอกไซด์และไซยาไนด์ถูกจัดเป็นสารที่ทำให้เนื้อเยื่อขาดออกซิเจนทางเคมี แม้อากาศรอบตัวจะยังมีออกซิเจนอยู่ก็ตาม

ความร้อนและอนุภาคระคายเคือง

ควันร้อนและสารระคายเคืองทำให้แสบตา ไอ เสียงแหบ หายใจติดขัด หรือทางเดินหายใจบวมได้ อาการจากการสัมผัสควันอาจรวมถึงปวดศีรษะ ไอ หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด เจ็บหน้าอก ใจสั่น และอ่อนเพลีย

5 วิธีเอาตัวรอดเมื่อควันเริ่มมา

1. ออกทันที อย่ายืนถ่ายคลิป

เมื่อเห็นควัน ได้กลิ่นไหม้ หรือมีคนตะโกนเตือนไฟไหม้ ให้มุ่งหน้าไปทางออกทันที

อย่ารอให้เห็นเปลวไฟ อย่ากลับไปเก็บกระเป๋า และอย่าคิดว่าอาจเป็นเพียงเอฟเฟกต์ของร้าน เพราะไฟและควันในพื้นที่ปิดสามารถเปลี่ยนสถานการณ์ภายในเวลาอันสั้น

เมื่อออกมาแล้วต้องอยู่ด้านนอก ไม่ย้อนกลับเข้าไปหาเพื่อนหรือทรัพย์สิน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ามีใครอาจยังติดอยู่แทน

2. ก้มต่ำและเคลื่อนที่ใต้ชั้นควัน

ควันร้อนและก๊าซจะสะสมบริเวณด้านบนก่อน หากต้องผ่านพื้นที่ที่มีควัน ให้ก้มตัวต่ำหรือคลานไปทางทางออก เพราะอากาศใกล้พื้นอาจมองเห็นและหายใจได้ดีกว่าในช่วงแรก

หน่วยงานด้านอัคคีภัยแนะนำให้ลดตัวลงต่ำและเคลื่อนที่ใต้ควันไปยังทางออก

แต่ต้องจำว่า พื้นที่ใกล้พื้น ไม่ได้ปลอดภัยตลอดเวลา เมื่อควันเต็มห้อง ชั้นอากาศที่หายใจได้ก็อาจหายไป จึงต้องรีบออก ไม่ใช่หมอบรออยู่กับที่

3. ใช้ทางออกสำรอง หากทางหลักแน่นหรือมีควัน

อย่าวิ่งตามฝูงชนโดยอัตโนมัติ หากประตูทางเข้าหลักเต็มไปด้วยคน ควรมองหาทางออกฉุกเฉินที่ตรวจไว้ก่อนเริ่มดื่ม

หากเส้นทางแรกมีไฟ ความร้อน หรือควันหนา ให้ใช้ทางออกที่สอง อย่าพยายามฝ่าพื้นที่ที่มองไม่เห็นทางและมีความร้อนสูง

4. ตรวจประตูก่อนเปิด

หากต้องเปิดประตูที่ปิดอยู่ ให้ใช้หลังมือสัมผัสประตูหรือบริเวณใกล้มือจับก่อน

หากร้อนจัด ไม่ควรเปิด เพราะด้านหลังอาจมีไฟหรือความร้อนสะสม ให้หาทางออกอื่น หากเปิดได้ให้เปิดอย่างระมัดระวังและปิดประตูตามหลังเมื่อไม่ขัดขวางการอพยพ เพื่อลดการไหลของควันและไฟ

5. หากหนีไม่ได้ ให้ปิดกั้นควันและส่งสัญญาณ

หากทางออกทุกทางถูกควัน ไฟ หรือความร้อนปิดกั้น ให้เข้าไปในห้องที่มีประตูปิดได้ ปิดประตู อุดช่องใต้ประตูเท่าที่ทำได้ โทรขอความช่วยเหลือ และส่งสัญญาณจากหน้าต่างด้วยผ้าสีสว่างหรือแสงไฟ

อย่าหลบในห้องน้ำ ตู้ หรือบริเวณที่เจ้าหน้าที่มองหาได้ยาก หากยังมีเส้นทางออกที่ปลอดภัย ควรออกจากอาคารก่อนเสมอ

ผ้าชุบน้ำปิดจมูกช่วยได้แค่ไหน?

ผ้าชุบน้ำอาจช่วยลดความร้อนหรือกรองเขม่าขนาดใหญ่ได้เล็กน้อย แต่ ไม่สามารถกรองคาร์บอนมอนอกไซด์หรือไฮโดรเจนไซยาไนด์ได้

ดังนั้นอย่าเสียเวลาหาน้ำหรือทำผ้าปิดหน้า หากทางออกยังอยู่ใกล้ ควรก้มต่ำและออกทันที

หน้ากากอนามัยทั่วไปและหน้ากากผ้าก็ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อป้องกันก๊าซพิษจากไฟไหม้

เหตุใดบางคนจึงหนีไม่ทัน ทั้งที่ยังเดินได้ในตอนแรก?

พิษจากควันอาจทำให้ความสามารถลดลงเป็นลำดับ

เริ่มจากแสบตาและมองไม่ชัด
ตามด้วยไอ หายใจเร็ว และปวดศีรษะ
จากนั้นเวียนศีรษะ สับสน และหลงทิศ
สุดท้ายอาจทรุด หมดสติ และไม่สามารถหนีต่อได้

แอลกอฮอล์ยิ่งเพิ่มความเสี่ยง เพราะผู้ดื่มอาจตอบสนองช้า ทรงตัวไม่ดี หรือไม่รู้ตัวว่ากำลังได้รับคาร์บอนมอนอกไซด์

ออกมาแล้วดูปกติ ยังต้องไปโรงพยาบาลไหม?

ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์ หากอยู่ในพื้นที่ปิดที่มีควันหนา หรือมีอาการต่อไปนี้

• ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ หรือสับสน
• ไอมาก หายใจลำบาก หรือเสียงแหบ
• เจ็บหน้าอก ใจสั่น หรืออ่อนแรงผิดปกติ
• มีเขม่ารอบจมูกหรือปาก
• หมดสติแม้เพียงชั่วครู่
• ตั้งครรภ์ หรือมีโรคหัวใจและโรคปอด

อาการบางอย่างอาจรุนแรงขึ้นหลังออกจากพื้นที่แล้ว จึงไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเองหากมึนงง หายใจลำบาก หรือสับสน

เช็กลิสต์จำง่ายก่อนเข้าร้าน

• ก่อนนั่งให้มองหาทางออกอย่างน้อยสองทาง
• อย่านั่งในมุมอับที่ต้องผ่านฝูงชนจำนวนมาก
• สังเกตว่าประตูหนีไฟไม่ถูกล็อก
• หลีกเลี่ยงร้านที่ใช้พลุหรือเปลวไฟใกล้วัสดุตกแต่ง
• เมื่อได้กลิ่นไหม้ ให้เชื่อสัญญาณนั้นและออกทันที

สรุปได้ว่า ควันไฟในสถานบันเทิงอันตราย เพราะมันทำร้ายหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งดวงตา ปอด สมอง และความสามารถในการหาทางออก

วัสดุซับเสียงหรือโฟมบางชนิดอาจทำให้ไฟลามเร็วและปล่อยคาร์บอนมอนอกไซด์กับไฮโดรเจนไซยาไนด์ จนคนหมดแรงหรือหมดสติก่อนเปลวไฟจะมาถึง

วิธีรอดที่สำคัญที่สุดคือ

เห็นควันแล้วออกทันที ก้มต่ำ ใช้ทางออกที่ใกล้ที่สุด และเมื่อออกมาแล้วห้ามย้อนกลับเข้าไป

อย่ารอให้ไฟลุกใหญ่ เพราะเมื่อควันลดต่ำถึงระดับศีรษะ เวลาที่เหลืออยู่อาจน้อยกว่าที่คิด

NIST: การจำลองเหตุ The Station Nightclub พบว่าไฟลามบนโฟมอย่างรวดเร็ว และควันออกถึงประตูภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งนาที. (NIST)

NIST: การเผาไหม้โฟมโพลียูรีเทนสามารถก่อคาร์บอนมอนอกไซด์และไฮโดรเจนไซยาไนด์ ซึ่งเป็นก๊าซพิษสำคัญ. (NIST)

CDC: พิษคาร์บอนมอนอกไซด์ทำให้ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ อ่อนแรง สับสน หมดสติ และเสียชีวิตได้. (CDC)

Ready.gov และ American Red Cross: เมื่อหนีผ่านควันให้ก้มต่ำ ใช้ทางออกสำรอง และเมื่อออกมาแล้วอย่ากลับเข้าไป. (Ready)