ตำนาน "โยนกนคร" เมืองล้านนาใต้บาดาล

ตำนานเก่าแก่ที่สุดเรื่องหนึ่งของแผ่นดินล้านนาเริ่มต้นที่ริมฝั่งแม่น้ำโขง เมื่อกว่าพันปีก่อน...พงศาวดารและตำนานหลายฉบับเล่าตรงกันว่าเจ้าชายสิงหนวัติ นำผู้คนอพยพมาหาที่ตั้งเมืองใหม่เมื่อมาถึงที่ราบลุ่มริมโขง ได้พบชายลึกลับผู้หนึ่งที่แท้คือ "พญานาค" จำแลงกายมาชี้ทำเลมงคลสำหรับสร้างบ้านแปงเมืองเมืองนั้นจึงได้นามว่า "โยนกนาคพันสิงหนวัติ"เมืองที่มนุษย์กับนาคร่วมกันสถาปนารุ่งเรืองสืบต่อกันมาหลายชั่วกษัตริย์จนถึงรัชสมัยพระเจ้ามหาไชยชนะ...วันหนึ่ง ชาวเมืองจับปลาไหลเผือกขนาดมหึมาได้จากแม่น้ำกก มันใหญ่โตผิดปลาไหลทั่วไปผิวขาวเผือกประหลาดตาแทนที่จะเอะใจ ชาวเมืองกลับยินดีปรีดาช่วยกันชำแหละแบ่งเนื้อปลาไหลเผือกแจกจ่ายกันกินทั่วทั้งเมืองอย่างรื่นเริงทุกครัวเรือนได้ลิ้มรส...เว้นเพียงครัวเรือนเดียวหญิงม่ายชราคนหนึ่ง อาศัยอยู่ลำพัง ไร้ลูกหลานในสังคมยุคนั้น แม่ม่ายถูกมองเป็นคนต่ำต้อยไม่มีใครคบหา...จึงไม่มีใครแบ่งเนื้อปลาให้นางคืนนั้นเอง ขณะทั้งเมืองหลับใหลด้วยความอิ่มหนำเสียงกัมปนาทดังขึ้นราวฟ้าถล่มดินทลายแผ่นดินสั่นสะเทือนเลื่อนลั่น บ้านเรือนโยกคลอนแล้วเมืองโยนกทั้งเมือง...ก็ทรุดถล่มจมหายลงไปปราสาทราชวัง วัดวาอาราม ผู้คนนับหมื่นจมดิ่งสู่ใต้พิภพในคืนเดียวผืนดินที่เคยเป็นเมืองกลายเป็นหนองน้ำกว้างใหญ่รุ่งเช้า สิ่งเดียวที่ยังเหลืออยู่เหนือผืนน้ำคือแผ่นดินผืนน้อยตรงที่ตั้งบ้านของหญิงม่ายผู้ไม่ได้กินเนื้อปลาไหลเผือกแม้แต่คำเดียวผู้คนจึงเรียกที่แห่งนั้นว่า "เกาะแม่ม่าย"และเรียกเมืองที่จมหายว่า "เวียงหนองหล่ม" สืบมาว่ากันว่าปลาไหลเผือกตัวนั้นแท้จริงคือพญานาคผู้พิทักษ์เมืองเมืองที่นาคช่วยสร้าง...ก็ถึงกาลอวสานด้วยมือชาวเมืองเองที่กินเนื้อผู้พิทักษ์ของตนเข้าไป

⭐ แล้วความจริงล่ะ?

นี่คือจุดที่ตำนานเรื่องนี้พิเศษกว่าตำนานเมืองล่มทั่วโลก"เวียงหนองหล่ม" มีอยู่จริงครับเป็นพื้นที่หนองน้ำขนาดใหญ่ รอยต่อระหว่างตำบลโยนก อำเภอเชียงแสน กับตำบลจันจว้า อำเภอแม่จันจังหวัดเชียงราย มีเกาะกลางน้ำที่ชาวบ้านยังเรียกว่า "เกาะแม่ม่าย" มาจนทุกวันนี้การสำรวจพบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์ในพื้นที่ย้อนไปได้ถึงยุคก่อนประวัติศาสตร์และที่สำคัญที่สุด — เชียงรายคือดินแดนแห่งรอยเลื่อนรอยเลื่อนแม่จันพาดผ่านพื้นที่นี้พอดีแผ่นดินไหวใหญ่เกิดขึ้นจริงซ้ำแล้วซ้ำเล่าในแถบนี้(อย่างที่คนเชียงรายเพิ่งประสบเมื่อปี 2557)นักธรณีวิทยาจึงมองตำนานเมืองล่มด้วยสายตาใหม่ —เรื่องเล่าเมืองถล่มกลางคืนเดียวอาจคือ "ความทรงจำ" ของแผ่นดินไหวครั้งมโหฬารที่บรรพชนบันทึกไว้ในรูปแบบเดียวที่พวกเขามี...คือตำนานแม้แต่ปลาไหลเผือกก็อาจไม่ใช่เรื่องบังเอิญภูมิปัญญาโบราณสังเกตว่าก่อนแผ่นดินไหวสัตว์ใต้ดินใต้น้ำมักแตกตื่นโผล่ขึ้นมาผิดปกติการเห็นปลาไหลเผือกจึงเป็นสัญญาณเตือนภัยให้รีบหนีขึ้นที่ดอน — ถูกถักทอเข้าไปในนิทานสอนใจปัจจุบันพื้นที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานธรณีเชียงรายที่ตำนานกับธรณีวิทยาเดินเคียงกันอย่างน่าทึ่ง

ส่วนคำสอนที่ซ่อนในตำนาน ยังคมกริบข้ามพันปี:

เมืองที่ทอดทิ้งคนตัวเล็กที่สุดเพียงคนเดียวคือเมืองที่ไม่สมควรอยู่รอด...และคนที่ถูกทั้งเมืองลืม กลับเป็นคนเดียวที่พ้นภัย