ทําไมศาลถึงยกฟ้องทั้งที่มีตัวผู้ต้องสงสัยอยู่ตรงหน้า

เคยสงสัยกันบ้างไหมว่า ทําไมบางคดีที่ดูเหมือนจะชัดเจนอยู่แล้วว่าใครทํา แต่พอมือถือเข้าสู่ศาลกลับจบลงด้วยการยกฟ้อง

คําถามนี้เป็นประเด็นที่สร้างความงุนงงให้คนทั่วไปมานักต่อนัก หลายคนมักเข้าใจไปว่าเมื่อตํารวจจับคนร้ายได้แล้ว เรื่องก็น่าจะจบลงที่การรับโทษ แต่จริงๆ

แล้วกระบวนการยุติธรรมไม่ง่ายขนาดนั้นและมันมีเหตุผลสําคัญที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการตัดสินใจของศาล

หัวใจสําคัญที่คนส่วนใหญ่พลาดไปคือหลักการที่ว่า สงสัยให้ยกประโยชน์ให้จําเลย ซึ่งฟังดูเหมือนเป็นการปกป้องคนทําผิด แต่จริงๆ แล้วนี่คือเกราะป้องกันให้กับทุกคนในสังคม

เราต้องเข้าใจว่าศาลไม่ได้ทํางานด้วยสัญชาตญาณหรือความเชื่อว่าใครคือคนร้าย แต่ตัดสินบนฐานของ พยานหลักฐาน ที่ต้องแน่นหนาพอจะพิสูจน์ได้จนปราศจากข้อสงสัย

หากอัยการส่งฟ้องโดยมีหลักฐานอ่อนหรือขาดความเชื่อมโยง ศาลย่อมไม่สามารถลงโทษใครเพียงเพราะเชื่อว่าเขาน่าจะเป็นคนทําได้

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือเรื่อง ขั้นตอนการได้มาซึ่งหลักฐาน บางครั้งหลักฐานอาจจะดูมัดตัวคนร้ายได้จริง แต่ถ้ากระบวนการเก็บรวบรวมไม่เป็นไปตามกฎหมาย เช่น

การค้นบ้านโดยไม่มีหมาย หรือการสอบปากคําโดยไม่มีทนาย หรือการทําลายห่วงโซ่การเก็บวัตถุพยาน ทําให้หลักฐานเหล่านั้นกลายเป็นสิ่งที่ใช้ไม่ได้ในชั้นศาล

เรียกว่าเป็นหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ เมื่อศาลต้องตัดหลักฐานสําคัญเหล่านี้ออกไป ความผิดที่เคยดูแน่นหนาจึงเหลือแค่ความว่างเปล่า เหมือนต่อจิ๊กซอว์แล้วชิ้นส่วนหลักหายไป

ภาพสุดท้ายจึงไม่สมบูรณ์และไม่อาจเอาผิดได้

อีกปัจจัยคือเรื่อง ดุลยพินิจและน้ําหนักพยาน หลายคดีพยานมักเป็นบุคคลที่ใกล้ชิดหรือมีความขัดแย้งกับจําเลย

ซึ่งศาลต้องตั้งคําถามเสมอว่าสิ่งที่พูดมานั้นเป็นความจริงแท้หรือมีความโกรธแค้นส่วนตัวเข้ามาเกี่ยวข้อง

คําให้การที่ขาดหลักฐานอื่นมายืนยันสนับสนุนมักถูกตีความว่ายังไม่น่าเชื่อถือเพียงพอ หากจําเลยนําเสนอข้อต่อสู้ที่ฟังดูมีน้ําหนักมากกว่า

หรือแสดงให้เห็นถึงเหตุผลอื่นที่อาจเกิดขึ้นได้ในขณะเกิดเหตุ ศาลก็มีหน้าที่ต้องระมัดระวังไม่ให้ลงโทษผู้บริสุทธิ์นั่นเอง

เรามักเห็นภาพความยุติธรรมผ่านละครที่คนร้ายต้องแพ้พ่ายเสมอ แต่ในชีวิตจริง ความยุติธรรมตั้งอยู่บนความละเอียดรอบคอบ การยกฟ้องไม่ใช่การที่ศาลปล่อยคนผิด

แต่คือการรักษามาตรฐานว่ารัฐต้องพิสูจน์ความผิดให้ได้ตามกฎหมายร้อยเปอร์เซ็นต์ ก่อนจะพรากอิสรภาพของใครไปสักคน นี่คือหลักประกันที่ทําให้สังคมยังคงตั้งอยู่บนความถูกต้อง

ไม่ไหลไปตามกระแสความโกรธแค้นหรืออคติส่วนตัว ดังนั้นเมื่อเห็นคําพิพากษายกฟ้อง อย่าเพิ่งด่วนสรุปว่าระบบล้มเหลว

แต่ให้มองไปที่กระบวนการรวบรวมหลักฐานและสํานวนฟ้องว่ามันหนักแน่นพอตั้งแต่วันแรกหรือไม่ เพราะนั่นคือจุดชี้ขาดที่แท้จริงของทุกคดีความในศาลไทย