ทำไมกลิ่นสนิมถึงเหมือนกลิ่นเลือด?

เคยสังเกตไหมว่า เวลาจับรั้วเหล็ก เหรียญ หรือเครื่องมือโลหะ แล้วเอามือขึ้นมาดม จะได้กลิ่นที่คล้ายกับ "กลิ่นเลือด" อย่างน่าประหลาด หลายคนจึงเข้าใจว่าคงเป็นเพราะทั้งเลือดและสนิมต่างก็มีธาตุเหล็กเหมือนกัน

แต่ความจริงแล้ว นั่นเป็นความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องทั้งหมด

สนิมแทบไม่มีกลิ่น

นักวิทยาศาสตร์พบว่า "สนิม" หรือเหล็กออกไซด์นั้น แทบไม่มีกลิ่นในตัวเองเลย

กลิ่นที่เรารับรู้หลังจากจับเหล็ก ไม่ได้มาจากตัวโลหะโดยตรง แต่เกิดจากปฏิกิริยาทางเคมีระหว่างผิวโลหะกับไขมันและน้ำมันธรรมชาติบนผิวหนังของเรา ทำให้เกิดสารประกอบระเหยหลายชนิด ซึ่งเป็นสารที่จมูกมนุษย์ไวต่อการรับรู้มาก

แล้วทำไมเลือดถึงมีกลิ่นคล้ายกัน?

แม้เลือดจะมีธาตุเหล็กอยู่ในฮีโมโกลบิน แต่กลิ่นเลือดก็ไม่ได้มาจากธาตุเหล็กโดยตรงเช่นกัน

เมื่อเลือดสัมผัสอากาศ ธาตุเหล็กในเลือดจะช่วยเร่งให้เกิดปฏิกิริยาออกซิเดชันกับไขมัน จนเกิดสารระเหยชนิดเดียวกับที่เกิดหลังเราจับโลหะ

นั่นหมายความว่า กลิ่นเลือดและกลิ่นที่ติดมือหลังจับเหล็ก มีต้นกำเนิดจากสารเคมีที่คล้ายกัน จึงทำให้สมองของเรารับรู้ว่าทั้งสองกลิ่น "เหมือนกัน"

จมูกมนุษย์ไวต่อกลิ่นนี้มาก

มนุษย์สามารถรับรู้สารระเหยเหล่านี้ได้ในปริมาณเพียงเล็กน้อย ทำให้แม้จะมีเลือดเพียงไม่กี่หยด หรือเพียงจับเหล็กไม่นาน ก็ยังรู้สึกได้ถึงกลิ่นเฉพาะตัว

นักวิจัยเชื่อว่าความสามารถนี้อาจเป็นผลมาจากวิวัฒนาการ เพราะการตรวจจับกลิ่นเลือดได้รวดเร็ว เคยเป็นประโยชน์ต่อการเอาชีวิตรอดของบรรพบุรุษมนุษย์ ไม่ว่าจะเพื่อหลีกเลี่ยงอันตรายหรือค้นหาแหล่งอาหาร

ครั้งหน้าที่คุณจับรั้วเหล็กแล้วรู้สึกว่ากลิ่นเหมือนเลือด อย่าเพิ่งคิดว่าตัวสนิมมีกลิ่น

ความจริงคือ ทั้งเลือดและโลหะต่างกระตุ้นให้เกิดสารระเหยชนิดคล้ายกัน ซึ่งเป็นกลิ่นที่จมูกของเราจดจำได้เป็นอย่างดี นับเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า สิ่งที่เราได้กลิ่นนั้น ไม่ได้มาจากวัตถุเสมอไป แต่อาจเกิดจาก "ปฏิกิริยาทางเคมี" ที่เกิดขึ้นบนผิวหนังของเรานั่นเอง