ทำไมเวลาพระอาทิตย์ขึ้นของไทยจึงมักอ้างอิงผาชะนะได จังหวัดอุบลราชธานี

เวลาเราดูข่าวพยากรณ์อากาศหรือเปิดตารางเวลาพระอาทิตย์ขึ้นและตก หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อ ผาชะนะได อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี จนเกิดข้อสงสัยว่า ทำไมต้องใช้อุบลราชธานีเป็นเกณฑ์ ทั้งที่ประเทศไทยยังมีจังหวัดอื่นซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกเช่นกัน

คำตอบที่ควรรู้ก่อนก็คือ อุบลราชธานีไม่ได้ถูกใช้เป็น “เวลามาตรฐานประเทศไทย” และไม่ได้เป็นจุดอ้างอิงเพียงแห่งเดียวสำหรับคำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นทั่วประเทศ แต่ผาชะนะไดมักถูกหยิบมารายงานหรือกล่าวถึง เพราะตั้งอยู่ในพื้นที่ด้านตะวันออกของประเทศไทย และเป็นสถานที่ชมพระอาทิตย์ขึ้นที่คนไทยรู้จักกันดี

ทำไมผาชะนะไดจึงถูกพูดถึงบ่อย

หากลองดูแผนที่ประเทศไทย จะเห็นว่าอำเภอโขงเจียมตั้งอยู่ทางตะวันออกของจังหวัดอุบลราชธานี ใกล้ชายแดนประเทศลาว ทำให้พื้นที่แถบนี้มีค่าลองจิจูดอยู่ทางตะวันออกมากกว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ

ตามหลักทั่วไป พื้นที่ซึ่งอยู่ทางตะวันออกมักเข้าสู่ช่วงกลางวันก่อนพื้นที่ทางตะวันตก เพราะโลกหมุนจากทิศตะวันตกไปทางทิศตะวันออก เมื่อมองจากพื้นโลก เราจึงเห็นดวงอาทิตย์ปรากฏขึ้นจากขอบฟ้าทางตะวันออกก่อน

ด้วยตำแหน่งดังกล่าว ผาชะนะไดในอุทยานแห่งชาติผาแต้ม จึงกลายเป็นสถานที่ซึ่งมักถูกเรียกว่าเป็นจุดชมแสงแรกของประเทศไทย และชื่อของสถานที่แห่งนี้ก็ถูกนำไปใช้ในตารางคำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นและตกของกรมอุตุนิยมวิทยาด้วย

อย่างไรก็ตาม หน้าแสดงเวลาพระอาทิตย์ขึ้นและตกของกรมอุตุนิยมวิทยาไม่ได้มีเฉพาะผาชะนะได แต่ยังมีตำแหน่งตัวอย่างอื่น เช่น คลองเตย กรุงเทพมหานคร แหลมงอบ จังหวัดตราด แหลมพรหมเทพ จังหวัดภูเก็ต และอุทยานแห่งชาติดอยภูคา จังหวัดน่าน โดยเวลาทั้งหมดคำนวณตามวันที่และพิกัดของแต่ละสถานที่ ไม่ใช่เวลาเดียวที่ใช้แทนประเทศไทยทั้งประเทศ

เวลาพระอาทิตย์ขึ้นไม่เหมือนกันทุกจังหวัด

แม้ประเทศไทยจะใช้เขตเวลาเดียวกัน แต่เวลาที่ดวงอาทิตย์ขึ้นจริงในแต่ละพื้นที่อาจต่างกันหลายนาที เนื่องจากขึ้นอยู่กับตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ของผู้สังเกต โดยเฉพาะลองจิจูด ละติจูด และช่วงเวลาของปี

นั่นหมายความว่า เวลา 06.00 น. ในอุบลราชธานีกับเวลา 06.00 น. ในกรุงเทพฯ เป็นเวลาในนาฬิกาเดียวกัน แต่สภาพแสงบนท้องฟ้าอาจไม่เหมือนกัน พื้นที่ทางตะวันออกอาจสว่างก่อน ขณะที่พื้นที่ทางตะวันตกยังมืดกว่าเล็กน้อย

กรมอุตุนิยมวิทยาจึงระบุว่า เวลาพระอาทิตย์ขึ้นและตกในตารางเป็นผลจากการคำนวณตามพิกัดและวันที่ที่เลือก และไม่สามารถนำไปใช้อ้างอิงทางกฎหมายได้

กรมอุทกศาสตร์ กองทัพเรือ ก็เผยแพร่ตารางเวลาดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้นและตกแยกตามพื้นที่หลายแห่ง รวมถึงอุบลราชธานีบริเวณโขงเจียม สะท้อนว่าเวลาทางดาราศาสตร์ต้องคำนวณตามตำแหน่ง ไม่ได้มีจังหวัดใดจังหวัดหนึ่งเป็นตัวแทนของทุกพื้นที่

ไม่ควรสับสนกับเวลามาตรฐานประเทศไทย

คำว่า “เวลาพระอาทิตย์ขึ้น” กับ “เวลามาตรฐานประเทศไทย” เป็นคนละเรื่องกัน

เวลามาตรฐานประเทศไทยคือเวลาที่ใช้ร่วมกันทั่วประเทศ หรือเขตเวลา UTC+7 ไม่ได้เปลี่ยนตามว่าพระอาทิตย์ขึ้นที่จังหวัดใด ส่วนเวลาพระอาทิตย์ขึ้นเป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่คำนวณตามสถานที่และวันเดือนปี

ดังนั้น การกล่าวว่าอุบลราชธานีเป็น “เกณฑ์เวลามาตรฐาน” อาจทำให้เข้าใจผิดได้ ควรอธิบายให้ชัดกว่าว่า ผาชะนะไดเป็นหนึ่งในตำแหน่งสำคัญที่ถูกใช้แสดงเวลาพระอาทิตย์ขึ้น และเป็นจุดชมแสงแรกที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย ขณะที่เวลามาตรฐานของประเทศดูแลโดยระบบมาตรวิทยาด้านเวลา ไม่ได้ยึดตามการขึ้นของดวงอาทิตย์ในจังหวัดใดจังหวัดหนึ่ง

อยู่ตะวันออกสุด แปลว่าพระอาทิตย์ขึ้นก่อนเสมอหรือไม่

หลายคนมักเข้าใจว่า จุดซึ่งอยู่ทางตะวันออกที่สุดต้องเห็นพระอาทิตย์ก่อนทุกวัน แต่ในทางปฏิบัติ เวลาพระอาทิตย์ขึ้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับลองจิจูดเพียงอย่างเดียว ยังมีละติจูด ฤดูกาล ตำแหน่งของดวงอาทิตย์ และลักษณะขอบฟ้าเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

ภูเขา อาคาร เมฆ หรือพื้นที่สูงต่ำสามารถทำให้เวลาที่คนมองเห็นดวงอาทิตย์จริงแตกต่างจากเวลาคำนวณได้เล็กน้อย เพราะตารางดาราศาสตร์คำนวณจากพิกัดและหลักการทางดาราศาสตร์ ขณะที่การเห็นด้วยตาเปล่ายังขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมในวันนั้น

เพราะฉะนั้น คำว่า “เห็นพระอาทิตย์ก่อนใครในไทย” จึงเหมาะกับการสื่อถึงตำแหน่งทางภูมิศาสตร์และภาพจำด้านการท่องเที่ยว มากกว่าจะหมายความว่าผาชะนะไดต้องเป็นสถานที่แรกในทุกวันและทุกฤดูกาลอย่างไม่มีข้อยกเว้น

เสน่ห์ของการไปรอชมแสงแรก

นอกจากเรื่องทางภูมิศาสตร์แล้ว จุดเด่นนี้ยังเพิ่มเสน่ห์ให้การท่องเที่ยวอุบลราชธานีด้วย หลายคนเดินทางไปผาชะนะไดหรือพื้นที่ในอุทยานแห่งชาติผาแต้ม เพื่อรอชมท้องฟ้าค่อย ๆ สว่างเหนือแม่น้ำโขงและผืนป่าฝั่งลาว

ความรู้สึกว่าเรากำลังยืนอยู่ในพื้นที่ด้านตะวันออกของประเทศ และได้เริ่มต้นวันใหม่ก่อนพื้นที่ส่วนใหญ่ของไทย เป็นประสบการณ์ที่ทำให้สถานที่แห่งนี้มีความหมายมากกว่าจุดชมวิวธรรมดา

สรุปแล้ว อุบลราชธานีไม่ได้เป็นเกณฑ์กำหนดเวลามาตรฐานหรือเวลาพระอาทิตย์ขึ้นของประเทศไทยทั้งหมด แต่ผาชะนะไดมักถูกนำมาใช้อ้างอิงและกล่าวถึง เพราะตั้งอยู่ในพื้นที่ด้านตะวันออกของประเทศ เป็นจุดคำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นแห่งหนึ่ง และมีภาพจำว่าเป็นสถานที่ชมแสงแรกที่โดดเด่นของไทย

ครั้งต่อไปที่เห็นชื่อผาชะนะไดในตารางเวลาพระอาทิตย์ขึ้น เราจึงควรมองว่าเป็นเวลาที่คำนวณสำหรับพิกัดของสถานที่นั้น ไม่ใช่ตัวเลขเดียวที่ใช้แทนทุกจังหวัดของประเทศไทย