ที่มาของเกียร์จักรยานตัวช่วยสําคัญที่ทําให้การปั่นขึ้นเขาเบาแรงขึ้น

เคยสังเกตไหมเวลาเราปั่นจักรยานไปตามถนนเรียบๆ เรามักจะรู้สึกสนุกและทําความเร็วได้ดี แต่พอเจอทางชันเข้าหน่อย แค่เนินนิดเดียวก็รู้สึกเหมือนขาเริ่มล้าจนแทบหมุนไม่ไหว เมื่อก่อนผมเองก็สงสัยว่าคนสมัยก่อน

เขาปั่นจักรยานขึ้นเขากันได้อย่างไรโดยไม่ต้องมานั่งหอบแฮกหนักเท่าเราในตอนนี้ จนได้มาลองค้นหาเรื่องราวเกี่ยวกับระบบเกียร์จักรยาน ถึงได้รู้ว่ามันเป็นความฉลาดทางวิศวกรรมที่เปลี่ยนโลกการขับขี่ไปโดย

สิ้นเชิง

จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปในช่วงปลายศตวรรษที่สิบเก้า ตอนนั้นจักรยานยังเป็นแบบฟรีวีลหรือบางรุ่นต้องปั่นตลอดเวลา ยิ่งเจอทางชันนี่แทบอยากจะจอดทิ้งไว้ข้างทาง ยิ่งพอมีการแข่งขันทางไกลเกิด

ขึ้น นักปั่นยุคแรกๆ ต้องแบกจักรยานเดินขึ้นเขา แทนที่จะได้ปั่นสนุกๆ เหมือนสมัยนี้ ความคิดเรื่องการเปลี่ยนอัตราทดของโซ่จึงเริ่มถูกนํามาใช้ในลักษณะที่ดูตลกในสายตาเราทุกวันนี้ คือการใช้ดุมล้อแบบ

เปลี่ยนฝั่งได้ ที่เรียกว่า Flip-flop hub ซึ่งนักแข่งต้องลงจากจักรยานถอดล้อกลับด้านเพื่อให้ได้อัตราทดที่เหมาะกับความชันหน้าตาเฉย

โชคดีที่มนุษย์เราไม่ค่อยชอบความลําบากนัก วิศวกรยุคนั้นจึงเริ่มคิดค้นสิ่งที่เรียกว่าตีนผีหรือตัวเปลี่ยนเกียร์ที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบัน แต่เรื่องมันไม่ง่ายขนาดนั้นครับ ในช่วงแรกๆ กลไกพวกนี้ถือเป็น

เรื่องน่าอายสําหรับนักปั่นสายอนุรักษ์นิยม ขนาดการแข่งขันระดับโลกอย่าง Tour de France ยังเคยไม่อนุญาตให้ใช้เกียร์เพราะมองว่ามันเป็นการโกง ทําให้การปั่นจักรยานกลายเป็นเรื่องของความแข็งแกร่งของกล้าม

เนื้อเพียวๆ ใครปั่นขึ้นเขาด้วยเกียร์เดียวได้ถือว่าเป็นยอดมนุษย์

จนกระทั่ง Tullio Campagnolo ชายผู้เปลี่ยนประวัติศาสตร์ด้วยความหงุดหงิดจากการเปลี่ยนล้อในอากาศหนาวจัด เขาจึงประดิษฐ์ระบบตีนผีที่ใช้คันโยกควบคุมได้จากแฮนด์รถขึ้นมา นับจากวันนั้นเป็นต้นมา ชีวิตนัก

ปั่นก็เปลี่ยนไปตลอดกาล พอเรามีเกียร์ให้เลือกใช้ เราก็สามารถรักษาจังหวะการปั่นให้คงที่ได้แม้ทางจะลาดชัน มันช่วยให้หัวใจเราไม่ต้องเต้นรัวจนแทบระเบิด และช่วยรักษาแรงขาเอาไว้ปั่นได้ไกลและนานขึ้น

เวลาผมปั่นขึ้นเนินยาวๆ ในวันหยุด พอกดเปลี่ยนเกียร์ลงมาที่เฟืองใหญ่ขึ้นจนปั่นเบาแรงลงได้ทันตาเห็น ผมมักจะนึกขอบคุณไอเดียเล็กๆ ของคนในอดีตเหล่านั้นเสมอ ที่ยอมทุ่มเททดลองระบบซับซ้อนเพื่อให้เราได้

สัมผัสความรู้สึกของสายลมปะทะหน้าโดยไม่ต้องทุกข์ทรมานกับแรงต้านจนเกินเหตุ จักรยานคันเก่งในวันนี้จึงไม่ใช่แค่เครื่องทุ่นแรง แต่มันคือผลผลิตของความพยายามในการเอาชนะขีดจํากัดทางร่างกายของมนุษย์เราเอง

การมีระบบเกียร์ที่ใช้งานได้ราบรื่นในปัจจุบันนี้ ทําให้เราลืมไปเลยว่าการขึ้นเขาที่ดูง่ายดายนั้นเคยเป็นฝันร้ายระดับตํานาน ทุกครั้งที่กดชิฟต์เกียร์ให้นุ่มนวล ลองนึกดูว่าถ้าไม่มีกลไกเหล่านั้น การเดิน

ทางท่องเที่ยวด้วยจักรยานคงจํากัดอยู่แค่ในพื้นที่ราบเท่านั้น ความสนุกของการผจญภัยที่เราได้รับทุกวันนี้ จึงเป็นมรดกตกทอดจากการแก้ปัญหาที่สร้างสรรค์ของเหล่านักประดิษฐ์ที่แค่รําคาญใจที่ต้องเดินขึ้นเขา

การปั่นในวันนี้จึงไม่ใช่งานหนักที่ต้องฝืนร่างกายอีกต่อไป แต่เป็นความสุขที่เราเลือกกําหนดจังหวะของตัวเองได้ตามใจชอบจริงๆ