ไขสาเหตุทําไมกาญจนบุรีจึงเป็นพื้นที่ป่าอนุรักษ์มากที่สุดในภาคตะวันตก

กาญจนบุรีเปรียบเสมือนป้อมปราการแห่งผืนป่าของภาคตะวันตก ด้วยเนื้อที่ขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมพื้นที่พรมแดนติดกับประเทศเมียนมา ทําให้จังหวัดนี้กลายเป็นพื้นที่ที่มีผืนป่าอนุรักษ์และอุทยานแห่งชาติรวมกันมากที่สุดในภูมิภาค ความอุดมสมบูรณ์ที่ปรากฏให้เห็นในปัจจุบันไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะสภาพภูมิอากาศที่

เอื้ออํานวย แต่มีรากฐานมาจากลักษณะภูมิประเทศและประวัติศาสตร์การจัดการทรัพยากรที่เฉพาะตัว ปัจจัยสําคัญประการแรกคือสภาพพื้นที่ที่เป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนตลอดแนวชายแดนตะวันตก เทือกเขาตะนาวศรีทําหน้าที่เป็นแนวกันชนทางธรรมชาติที่ยาวเหยียด พื้นที่เหล่านี้มีความลาดชันสูงและเป็นที่อยู่ของต้นน้ําลําธาร

สําคัญหลายสาย เช่น แม่น้ําแควใหญ่และแม่น้ําแควน้อย สภาพภูมิประเทศเช่นนี้มีความยากลําบากในการเข้าถึงและไม่เหมาะสําหรับการทําเกษตรกรรมแบบราบ ทําให้ผืนป่ารอดพ้นจากการบุกรุกเพื่อทําเกษตรกรรมขนาดใหญ่ในช่วงการขยายตัวของอุตสาหกรรมในอดีต นอกจากนี้ ลักษณะที่เป็นแหล่งต้นน้ําที่สําคัญยิ่งของลุ่มน้ําแม่กลอง ส่ง

ผลให้หน่วยงานภาครัฐในอดีตเล็งเห็นความจําเป็นในการประกาศพื้นที่เหล่านี้เป็นเขตป่าสงวนแห่งชาติและอุทยานแห่งชาติ เพื่อป้องกันการสูญเสียพื้นที่ต้นน้ําที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจและวิถีชีวิตของผู้คนในภาคกลางและกรุงเทพมหานคร การจัดตั้งอุทยานแห่งชาติหลายแห่งที่มีชื่อเสียง เช่น อุทยานแห่งชาติเอราวัณ หรือ

อุทยานแห่งชาติไทรโยค จึงมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อรักษาระบบนิเวศต้นน้ําให้คงอยู่มากที่สุด อีกปัจจัยหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือการทําหน้าที่เป็นแนวพรมแดนยุทธศาสตร์ พื้นที่ชายแดนของจังหวัดกาญจนบุรีเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ความมั่นคงมาอย่างยาวนาน บริเวณพื้นที่ติดชายแดนในเขตป่าลึกจึงถูกจํากัดการเข้า

ถึงเพื่อประโยชน์ด้านความมั่นคง ซึ่งผลพลอยได้ที่สําคัญของการควบคุมพื้นที่ทางทหารเหล่านี้คือการปกป้องผืนป่าจากกิจกรรมของมนุษย์ ทําให้สัตว์ป่าและพรรณพืชสามารถคงความสมบูรณ์ไว้ได้โดยแทบไม่มีการรบกวน เมื่อประกอบกับนโยบายการอนุรักษ์เข้มข้นในระยะหลัง ทําให้ผืนป่าเหล่านี้กลายเป็นระเบียงเศรษฐกิจเชิง

ธรรมชาติที่ทรงคุณค่า กาญจนบุรีจึงไม่ใช่เพียงแค่เมืองท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ทางนิเวศวิทยาที่สําคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย การเป็นเมืองที่มีพื้นที่ป่าอนุรักษ์มากที่สุดจึงเป็นการผสมผสานระหว่างสภาพภูมิศาสตร์ที่เอื้ออํานวย การจัดการเพื่อรักษาระบบต้นน้ํา

และนโยบายด้านความมั่นคงที่สอดประสานกันจนเกิดเป็นมรดกทางธรรมชาติที่ยังคงความเขียวขจีให้คนรุ่นหลังได้เห็นในฐานะปอดขนาดใหญ่ของภาคตะวันตก