นอนกรนเกิดจากอะไร แก้อย่างไร และเมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์

เสียงกรนในยามค่ำคืนอาจดูเหมือนเป็นเพียงเสียงรบกวนเล็ก ๆ ที่สร้างความลำบากใจให้คนข้างกาย แต่ในความเป็นจริง การนอนกรนเป็นสัญญาณที่บอกว่าอากาศกำลังไหลผ่านทางเดินหายใจได้ไม่สะดวก ขณะหลับ กล้ามเนื้อบริเวณลิ้น เพดานอ่อน ลิ้นไก่ และลำคอจะคลายตัวลง หากช่องทางเดินหายใจแคบกว่าปกติ อากาศที่ไหลผ่านจะทำให้เนื้อเยื่อบริเวณนั้นสั่นสะเทือน จนเกิดเป็นเสียงกรนเบาหรือดังแตกต่างกันไปในแต่ละคน

การกรนเป็นครั้งคราวอาจเกิดขึ้นได้กับทุกคน โดยเฉพาะในวันที่เหนื่อยมาก เป็นหวัด คัดจมูก หรือดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน แต่หากกรนดังเป็นประจำ ร่วมกับอาการหยุดหายใจ สะดุ้งตื่น หรืออ่อนเพลียมากในเวลากลางวัน ก็อาจไม่ใช่การกรนธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณของภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งควรได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างจริงจัง

ทำไมบางคนจึงนอนกรน

สาเหตุของการกรนไม่ได้เกิดจากปัจจัยเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากรูปร่างของทางเดินหายใจ พฤติกรรมการนอน และสุขภาพโดยรวมที่ทำงานร่วมกัน

คนที่มีน้ำหนักตัวเกินอาจมีเนื้อเยื่อบริเวณรอบคอมากขึ้น ทำให้ช่องทางเดินหายใจแคบลงเมื่อนอนหลับ ผู้ที่มีโคนลิ้นใหญ่ เพดานอ่อนหนา ลิ้นไก่ยาว คางเล็กหรือคางถอย รวมถึงผู้ที่มีต่อมทอนซิลโต ก็อาจกรนได้ง่ายกว่าคนทั่วไป

อาการคัดจมูกจากหวัด ภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ ผนังกั้นจมูกคด หรือติ่งเนื้อในจมูก ทำให้อากาศผ่านจมูกได้ไม่สะดวก ผู้ที่มีอาการเหล่านี้จึงมักต้องอ้าปากหายใจระหว่างนอน ส่งผลให้เนื้อเยื่อในช่องปากและลำคอสั่นมากขึ้น

ท่านอนก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน การนอนหงายทำให้ลิ้นและเพดานอ่อนตกไปทางด้านหลังตามแรงโน้มถ่วง ช่องทางเดินหายใจจึงแคบลงและเกิดเสียงกรนได้ง่ายกว่าการนอนตะแคง ในผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับบางราย อาการอาจรุนแรงขึ้นอย่างชัดเจนเมื่อนอนหงาย

การดื่มแอลกอฮอล์ช่วงใกล้เข้านอน การใช้ยานอนหลับหรือยาคลายกังวลบางชนิด อาจทำให้กล้ามเนื้อบริเวณคอคลายตัวมากกว่าปกติ จึงเพิ่มโอกาสที่ทางเดินหายใจจะตีบแคบลง ส่วนการสูบบุหรี่อาจทำให้เนื้อเยื่อในระบบทางเดินหายใจเกิดการระคายเคืองและบวม ส่งผลให้กรนมากขึ้นได้

อายุที่เพิ่มขึ้นก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่ง เพราะกล้ามเนื้อบริเวณคอและลิ้นอาจหย่อนตัวมากขึ้นตามวัย อย่างไรก็ตาม การกรนไม่ได้เกิดเฉพาะในผู้ใหญ่ ผู้ปกครองควรสังเกตเด็กที่กรนเป็นประจำ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับต่อมทอนซิลหรือต่อมอะดีนอยด์โต และอาจส่งผลต่อคุณภาพการนอนได้เช่นกัน

วิธีลดอาการนอนกรนด้วยตนเอง

หากเป็นการกรนทั่วไปที่ยังไม่มีสัญญาณของภาวะหยุดหายใจขณะหลับ การปรับพฤติกรรมบางอย่างอาจช่วยให้อาการดีขึ้นได้

วิธีที่เริ่มต้นได้ง่ายที่สุดคือเปลี่ยนจากการนอนหงายมาเป็นการนอนตะแคง เพราะช่วยลดโอกาสที่ลิ้นและเนื้อเยื่อในลำคอจะตกไปปิดกั้นทางเดินหายใจ อาจใช้หมอนข้างหรือหมอนรองหลังเพื่อช่วยพยุงร่างกายไม่ให้พลิกกลับไปนอนหงายระหว่างคืน

การยกศีรษะและลำตัวส่วนบนให้สูงขึ้นเล็กน้อยด้วยหมอนทรงลิ่มอาจช่วยให้อากาศไหลผ่านสะดวกขึ้น แต่ไม่ควรใช้หมอนธรรมดาหลายใบซ้อนกันจนคองอมากเกินไป เพราะอาจทำให้ปวดคอและทางเดินหายใจอยู่ในตำแหน่งที่ไม่เหมาะสม

ผู้ที่มีน้ำหนักเกินอาจได้ประโยชน์จากการลดน้ำหนักอย่างเหมาะสม เนื่องจากการลดไขมันบริเวณรอบคอสามารถช่วยลดแรงกดต่อทางเดินหายใจได้ แม้ลดน้ำหนักเพียงบางส่วนก็อาจทำให้อาการกรนหรือความรุนแรงของภาวะหยุดหายใจขณะหลับบางรายลดลง แต่คนรูปร่างผอมก็สามารถมีภาวะนี้ได้เช่นกัน จึงไม่ควรใช้รูปร่างเป็นเกณฑ์ตัดสินเพียงอย่างเดียว

ควรหลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน โดยเฉพาะในช่วงหลายชั่วโมงก่อนเข้านอน และไม่ควรซื้อยานอนหลับหรือยาคลายกังวลมารับประทานเอง หากมียาที่ใช้อยู่เป็นประจำและสงสัยว่ายาทำให้กรนมากขึ้น ควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับหรือหยุดยา

การดูแลอาการคัดจมูกก็ช่วยได้เช่นกัน ผู้ที่เป็นภูมิแพ้ควรลดสิ่งกระตุ้น เช่น ฝุ่น ไรฝุ่น ควัน และขนสัตว์ อาจล้างจมูกด้วยน้ำเกลือที่เตรียมอย่างถูกสุขลักษณะ ส่วนยาพ่นจมูกหรือยาลดคัดจมูกควรเลือกใช้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรใช้ยาพ่นลดคัดจมูกบางประเภทติดต่อกันนานเกินคำแนะนำ เพราะอาจทำให้จมูกกลับมาตันมากกว่าเดิม

การนอนให้เพียงพอและเป็นเวลาก็มีความสำคัญ เมื่อร่างกายอดนอนมาก กล้ามเนื้อบริเวณลำคออาจคลายตัวมากขึ้นในช่วงหลับลึก ส่งผลให้เสียงกรนดังขึ้น การกำหนดเวลาเข้านอนและตื่นนอนให้สม่ำเสมอจึงอาจช่วยลดปัจจัยกระตุ้นได้

อุปกรณ์แปะจมูกหรืออุปกรณ์ขยายรูจมูกอาจช่วยผู้ที่กรนจากช่องจมูกแคบ แต่จะไม่สามารถแก้การอุดกั้นที่เกิดบริเวณลำคอได้ ส่วนอุปกรณ์ครอบฟันที่ช่วยเลื่อนขากรรไกรล่างและลิ้นมาด้านหน้าควรได้รับการประเมินและทำให้พอดีโดยทันตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรซื้ออุปกรณ์ที่ไม่ได้มาตรฐานมาใช้โดยไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงของการกรน

นอนกรนธรรมดาแตกต่างจากภาวะหยุดหายใจขณะหลับอย่างไร

ไม่ใช่ทุกคนที่นอนกรนจะมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แต่การกรนดังเป็นหนึ่งในอาการสำคัญที่พบบ่อย โดยเฉพาะภาวะหยุดหายใจขณะหลับชนิดอุดกั้น หรือ Obstructive Sleep Apnea

ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบหรือปิดลงซ้ำ ๆ ระหว่างการนอน ทำให้การหายใจหยุดและเริ่มใหม่หลายครั้งตลอดคืน เมื่อระดับออกซิเจนลดลง สมองจะปลุกร่างกายให้ตื่นขึ้นชั่วครู่เพื่อเปิดทางเดินหายใจ แม้เจ้าตัวอาจไม่รู้สึกว่าตื่น แต่การนอนจะถูกขัดจังหวะซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนร่างกายไม่ได้พักผ่อนอย่างเต็มที่

สัญญาณที่ชวนสงสัย ได้แก่ กรนเสียงดังสลับกับช่วงที่เงียบผิดปกติ มีคนสังเกตเห็นว่าหยุดหายใจ แล้วตามด้วยเสียงสำลัก เฮือก หรือหอบ ตื่นขึ้นมาปากแห้ง เจ็บคอ ปวดศีรษะตอนเช้า ปัสสาวะบ่อยกลางคืน หงุดหงิดง่าย สมาธิลดลง หลงลืม และง่วงนอนมากผิดปกติในเวลากลางวัน

บางคนอาจหลับในขณะนั่งทำงาน ดูโทรทัศน์ หรือขับรถ ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง หากง่วงจนเกือบหลับหรือเคยหลับในระหว่างขับรถ ควรหลีกเลี่ยงการขับรถและเข้ารับการประเมินโดยเร็ว

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์

ควรไปพบแพทย์เมื่ออาการกรนเกิดขึ้นเกือบทุกคืน เสียงดังมาก หรือการปรับพฤติกรรมเบื้องต้นแล้วยังไม่ดีขึ้น โดยเฉพาะเมื่อกระทบต่อการนอน ชีวิตประจำวัน ความสัมพันธ์ หรือทำให้คนในครอบครัวนอนไม่ได้

ยิ่งควรเข้ารับการตรวจหากมีคนเห็นว่าหยุดหายใจระหว่างนอน มีเสียงหอบ สำลัก หรือคล้ายขาดอากาศ ตื่นกลางดึกบ่อย ง่วงมากในเวลากลางวัน ปวดศีรษะตอนเช้า สมาธิและความจำแย่ลง หรือมีความดันโลหิตสูงที่ควบคุมได้ยาก อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งอาจรุนแรงได้หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษา

เด็กที่กรนเป็นประจำควรได้รับการประเมินเช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการหายใจแรง อ้าปากหายใจ เหงื่อออกมากขณะหลับ นอนกระสับกระส่าย ปัสสาวะรดที่นอน พฤติกรรมเปลี่ยน สมาธิสั้น เรียนรู้ช้าลง หรือโตช้ากว่าเกณฑ์

หากตื่นขึ้นมาด้วยอาการหายใจไม่ออกอย่างรุนแรง เจ็บหน้าอก ริมฝีปากหรือปลายมือเขียว สับสน หมดสติ หรือมีอาการหายใจลำบากต่อเนื่องขณะตื่น ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที เพราะอาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูอยู่ที่บ้าน

แพทย์ตรวจและรักษาอย่างไร

แพทย์อาจเริ่มจากสอบถามลักษณะเสียงกรน ท่านอน ระยะเวลาที่มีอาการ ความง่วงในเวลากลางวัน โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และข้อมูลจากคนที่นอนใกล้กัน การบันทึกเสียงหรือวิดีโอช่วงนอนที่เห็นการกรน การสะดุ้ง หรือการหยุดหายใจ อาจช่วยให้แพทย์เห็นภาพของอาการได้ชัดขึ้น แต่ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยได้

จากนั้นอาจมีการตรวจจมูก ช่องปาก ลำคอ ต่อมทอนซิล โครงสร้างขากรรไกร น้ำหนักตัว และเส้นรอบคอ หากสงสัยภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แพทย์อาจแนะนำการตรวจการนอนหลับที่บ้านหรือการตรวจในห้องปฏิบัติการการนอนหลับ เพื่อบันทึกการหายใจ ระดับออกซิเจน ชีพจร การเคลื่อนไหว และข้อมูลอื่น ๆ ระหว่างนอน

การรักษาจะขึ้นอยู่กับต้นเหตุและความรุนแรง ผู้ที่มีอาการไม่มากอาจเริ่มจากปรับพฤติกรรม ลดน้ำหนัก รักษาภูมิแพ้ และเปลี่ยนท่านอน หากมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แพทย์อาจแนะนำเครื่องอัดอากาศแรงดันบวก เช่น CPAP ซึ่งส่งแรงดันอากาศผ่านหน้ากากเพื่อช่วยพยุงทางเดินหายใจไม่ให้ปิดระหว่างหลับ นอกจากนี้ยังมีอุปกรณ์ในช่องปาก และการผ่าตัดในผู้ป่วยบางรายที่มีโครงสร้างผิดปกติหรือไม่ตอบสนองต่อวิธีอื่น

เสียงกรนไม่ควรถูกมองข้ามเสมอไป

การนอนกรนอาจเป็นเพียงผลจากความเหนื่อย คัดจมูก หรือท่านอนในบางคืน แต่หากเกิดขึ้นเป็นประจำและมีช่วงหยุดหายใจร่วมด้วย เสียงที่คนข้างกายได้ยินอาจเป็นเสียงเตือนว่าร่างกายกำลังได้รับอากาศไม่เพียงพอในขณะหลับ

การปรับท่านอน ดูแลน้ำหนัก หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ รักษาอาการคัดจมูก และนอนให้เพียงพอ เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับการกรนทั่วไป แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือไม่พยายามรักษาเสียงกรนเพียงอย่างเดียวจนมองข้ามต้นเหตุ โดยเฉพาะเมื่อมีความง่วงผิดปกติ หอบสำลัก หรือหยุดหายใจระหว่างนอน เพราะการตรวจพบและรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับอย่างเหมาะสม ไม่เพียงช่วยให้เสียงกรนลดลง แต่ยังช่วยให้ผู้ป่วยกลับมานอนหลับอย่างมีคุณภาพและใช้ชีวิตในเวลากลางวันได้ปลอดภัยยิ่งขึ้น