ท่องมิติแห่งจิตนาการ! ความฝันคือการเดินทางสู่ "จักรวาลคู่ขนาน" หรือกลไกการเยียวยาสมองยามค่ำคืน?

        เมื่อเราล้มตัวลงนอนและหลับตาลง อวัยวะที่มีน้ำหนักเพียงกิโลกรัมกว่า ๆ ในกะโหลกศีรษะอย่างสมอง กลับสำแดงพลังมหาศาลในการเนรมิตโลกทั้งใบขึ้นมาได้อย่างน่าอัศจรรย์ ทั้งสภาพแวดล้อม ผู้คน และเรื่องราวอันซับซ้อนที่สมจริงจนแทบแยกแยะไม่ออก ความรู้สึกที่สมจริงอย่างเหลือเชื่อนี้จุดประกายให้เกิดสมมติฐานชวนฝันว่า ความฝันอาจเป็นหน้าต่างบานเล็กที่เชื่อมโยงเราเข้ากับตัวตนอีกคนในจักรวาลคู่ขนาน (Parallel universes) หรือมิติอื่นที่ซ้อนทับกันอยู่

        แม้แนวคิดเรื่องมิติควอนตัมจะน่าหลงใหลและชวนให้จินตนาการต่อเพียงใด แต่ในมุมมองของประสาทวิทยาศาสตร์ (Neuroscience) ปัจจุบันยังคงไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ข้อใดมายืนยันว่าความฝันคือการเดินทางข้ามมิติ ทว่ากลไกที่แท้จริงซึ่งซ่อนอยู่เบื้องหลังความฝันนั้นกลับมีความมหัศจรรย์และซับซ้อนไม่แพ้กัน เพราะเป็นช่วงเวลาที่สมองทำงานอย่างหนักหน่วงเพื่อจัดระเบียบข้อมูลมหาศาล โดยเฉพาะในช่วงที่เรียกว่า REM Sleep (Rapid Eye Movement sleep) หรือช่วงที่ลูกตากลอกไปมาอย่างรวดเร็ว

กลไกเบื้องหลังความสมจริงแต่หลุดโลก

        ในช่วง REM Sleep สมองส่วนที่คอยจัดการเรื่องอารมณ์ความรู้สึกอย่าง อะมิกดาลา (Amygdala) และสมองส่วนประมวลผลภาพจะยังคงตื่นตัวและทำงานอย่างเต็มที่ โดยจะทำการดึงเอาความทรงจำ ประสบการณ์ และจินตนาการต่าง ๆ มาร้อยเรียงเข้าด้วยกันจนเกิดเป็นภาพที่สมจริงสุดขีด ทว่าในขณะเดียวกัน สมองส่วนหน้า (Prefrontal cortex) ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้คุมกฎคอยจัดการเรื่องเหตุผลและตรรกะกลับลดการทำงานลงอย่างมาก นี่จึงเป็นคำตอบว่าทำไมเรื่องราวในความฝันของเราถึงมักจะหลุดโลกและผิดเพี้ยนจากความเป็นจริง แต่เรากลับไม่รู้สึกเอะใจหรือสงสัยเลยสักนิดในวินาทีที่กำลังฝันอยู่

คลินิกบำบัดอารมณ์และการจัดระเบียบความจำยามค่ำคืน

        กระบวนการสรรค์สร้างความฝันอันแปลกประหลาดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างไร้ความหมาย แต่มีคุณค่าต่อระบบชีวภาพอย่างมหาศาล โดยมีหลักฐานชิ้นสำคัญรองรับดังนี้:

• การจัดระเบียบและบันทึกความจำ (Memory consolidation): งานวิจัยของ โรเบิร์ต สติกโกลด์ (Robert Stickgold) ที่ตีพิมพ์ในวารสารระดับโลกอย่าง Nature เมื่อปี 2005 ยืนยันว่า ความฝันคือขั้นตอนสำคัญที่สมองใช้คัดกรองข้อมูลระยะสั้นที่พบเจอในแต่ละวัน เพื่อแปลงสภาพให้กลายเป็นความทรงจำระยะยาวที่ฝังแน่นขึ้น

• โรงพยาบาลเยียวยาจิตใจ (Overnight therapy): งานวิจัยของ แมทธิว วอล์กเกอร์ (Matthew Walker) และคณะ ในปี 2009 ชี้ให้เห็นว่า ความฝันทำหน้าที่เสมือนคลินิกบำบัดทางอารมณ์ยามค่ำคืน โดยสมองจะค่อย ๆ ลอกเอาความรู้สึกเจ็บปวด ความเครียด หรือความตื่นตระหนกออกจากเหตุการณ์แย่ ๆ ที่เผชิญมา ช่วยปรับสมดุลให้เราตื่นเช้าขึ้นมาพร้อมกับสภาวะจิตใจที่มั่นคงและมีพลังในการรับมือกับวันใหม่

  

         แม้ว่าความฝันจะยังไม่ได้รับการพิสูจน์ว่าเป็นประตูเชื่อมโยงสู่จักรวาลคู่ขนานในทางฟิสิกส์ แต่ความฝันก็คือ "จักรวาลส่วนตัว" ที่สมองสร้างขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่อันยิ่งใหญ่ในการจัดระเบียบความทรงจำและบำบัดบาดแผลทางอารมณ์ ความสมจริงของความฝันจึงไม่ใช่กลลวงของมิติอื่น หากแต่เป็นอัจฉริยภาพของระบบประสาทที่คอยซ่อมแซมและคัดกรองจิตใจของมนุษย์ในยามที่ร่างกายเข้าสู่ความมืดมิด เพื่อให้เราพร้อมตื่นขึ้นมาเผชิญหน้ากับความจริงในโลกปัจจุบันได้อย่างเข้มแข็งที่สุด

แหล่งอ้างอิง]

[1] Stickgold, R. "Sleep-dependent memory consolidation." Nature, 2005. DOI: 10.1038/nature04286

[2] Walker, M. P., & van Der Helm, E. "Overnight therapy? The role of sleep in emotional brain processing." Psychological Bulletin, 2009. DOI: 10.1037/a0016570