สาเหตุทางวิทยาศาสตร์ที่ทําให้คนเราต้องหลับตาขณะจามโดยอัตโนมัติ

หลายคนอาจเคยสงสัยว่าทําไมเวลาที่เรารู้สึกจามทีไร ร่างกายถึงต้องสั่งให้เปลือกตาปิดลงโดยอัตโนมัติทุกครั้งไป มันไม่ใช่เรื่องของความเคยชินหรือพฤติกรรมที่เราฝึกฝนขึ้นมาเอง

แต่มันคือปฏิกิริยาสะท้อนกลับของร่างกายที่น่าสนใจอย่างยิ่ง ซึ่งกลไกการทํางานนี้ซ่อนอยู่ในระบบประสาทที่ควบคุมอวัยวะส่วนต่างๆ บนใบหน้าของเราเพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายของเราปลอดภัยที่สุดในเสี้ยววินาทีนั้น

เมื่อร่างกายสัมผัสกับสิ่งแปลกปลอมที่เข้ามาอยู่ในโพรงจมูก เช่น ฝุ่นละออง หรือเชื้อโรค สมองจะส่งสัญญาณไปที่เส้นประสาทสัมผัสเพื่อกระตุ้นให้เกิดการจามขึ้นมาทันที การจามไม่ใช่แค่การพ่นลมออกมาจากจมูกแรงๆ เท่านั้น

แต่ยังรวมถึงการเกร็งกล้ามเนื้อตั้งแต่ช่วงหน้าอก แผ่นหลัง ไปจนถึงกล้ามเนื้อรอบดวงตา ซึ่งการปิดตาเป็นส่วนหนึ่งของขบวนการตอบสนองที่ซับซ้อนนี้

เหตุผลหลักที่ทําให้เราต้องหลับตาเมื่อจามคือการปกป้องดวงตาจากสิ่งที่จะถูกขับออกมาพร้อมกับลมจาม ไม่ว่าจะเป็นละอองน้ําลายหรือเชื้อโรคต่างๆ ที่ถูกพ่นออกมาด้วยความเร็วสูง ซึ่งหากเราลืมตาเอาไว้

ความเร็วและแรงดันมหาศาลนี้อาจส่งผลกระทบต่อพื้นผิวดวงตาได้ นอกจากนี้ การจามยังกระตุ้นให้ร่างกายสร้างแรงดันภายในจมูกและช่องปากสูงมาก

ซึ่งการหลับตาเป็นการช่วยลดแรงดันและป้องกันไม่ให้เส้นเลือดฝอยบริเวณดวงตาเกิดความเสียหายฉับพลันได้ดีทีเดียว อีกหนึ่งเหตุผลที่น่าสนใจคือเรื่องของระบบประสาทที่เชื่อมโยงกัน

เส้นประสาทที่ควบคุมการจามนั้นเป็นจุดศูนย์รวมเดียวกับประสาทที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าและดวงตา เมื่อสัญญาณการจามส่งผ่านระบบประสาทส่วนกลาง

กล้ามเนื้อทั่วใบหน้าจึงเกิดหดตัวในเวลาเดียวกันโดยที่เราไม่ได้สั่งการผ่านสมองส่วนที่คิดวิเคราะห์เลย เป็นเพียงกลไกการป้องตนเองของธรรมชาติที่ออกแบบมาอย่างชาญฉลาด

เพื่อให้แน่ใจว่าอวัยวะสําคัญเช่นดวงตาจะไม่ได้รับอันตรายจากเหตุการณ์ฉุกเฉินภายในร่างกาย ซึ่งถ้าลองสังเกตดีๆ เราจะพบว่ามันเป็นเรื่องยากมากที่จะฝืนลืมตาขณะจาม

แม้จะพยายามเกร็งกล้ามเนื้อเพื่อสู้กับแรงดึงของธรรมชาติแล้วก็ตาม การจามและปิดตาจึงเป็นคู่หูที่ทํางานสอดประสานกันเพื่อความปลอดภัยของร่างกายอย่างแท้จริง

ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าร่างกายมนุษย์มีระบบคัดกรองอันตรายที่ถูกติดตั้งมาตั้งแต่เกิด และการที่เรารู้จักกลไกเหล่านี้ก็จะช่วยให้เราเข้าใจธรรมชาติของตัวเองได้ดียิ่งขึ้นไปอีก ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องจาม

แต่ร่างกายของเรายังมีระบบป้องกันอัตโนมัติแบบนี้ซ่อนอยู่ตามอวัยวะต่างๆ อีกมากมายที่รอการศึกษาและทําความเข้าใจ