ทําไมแมลงถึงชอบบินเข้าหาแสงไฟในตอนกลางคืน

เคยสังเกตกันไหมว่าเวลาเปิดไฟหน้าบ้านทิ้งไว้ในเวลากลางคืน พวกแมลงต่างพากันบินมาตอมไฟจนเต็มไปหมด เป็นภาพที่เราเห็นกันจนชินตาจนหลายคนอาจจะคิดว่าแมลงพวกนี้คงชอบแสงไฟเป็นพิเศษ

แต่ในความเป็นจริงแล้วแมลงไม่ได้บินเข้าหาแสงเพราะว่ามันชอบแสงสว่างจนต้องเอาตัวเข้าแลกแบบนั้น คําอธิบายเรื่องนี้มีความน่าสนใจมากกว่าที่เราคิด

เพราะมันเกี่ยวข้องกับระบบนําทางที่ธรรมชาติสร้างขึ้นมาให้พวกมันใช้ชีวิตในเวลากลางคืน

ในสมัยก่อนที่มนุษย์จะรู้จักไฟฟ้า แมลงที่หากินตอนกลางคืนมีวิธีนําทางโดยใช้แสงจากดวงจันทร์และดวงดาวเป็นหลัก แสงจากดวงจันทร์มีความเข้มข้นสม่ําเสมอและอยู่ในระยะที่ไกลมาก เมื่อแมลงบิน

มันจะรักษาทิศทางโดยให้แสงจากดวงจันทร์ตกลงบนตาในตําแหน่งเดิมตลอดเวลา เพื่อที่จะบินให้เป็นเส้นตรงและไม่หลงทาง ระบบนําทางแบบนี้เรียกว่าการนําทางตามแสงข้ามระนาบ

ซึ่งเป็นวิธีที่แม่นยําและช่วยให้พวกมันเดินทางไปไหนต่อไหนได้ไกลโดยไม่หลงทิศ

แต่พอมีแสงไฟประดิษฐ์จากฝีมือมนุษย์เข้ามาแทรกแซง ระบบนําทางที่เคยแม่นยําก็เกิดความผิดพลาดขึ้นมาทันที แสงไฟจากหลอดไฟที่เราเปิดกันนั้นแผ่กระจายอยู่ในระยะใกล้และเข้มข้นกว่าแสงจากดวงจันทร์มาก เมื่อแมลงบินผ่านหลอดไฟ

แสงนั้นจะตกลงบนตาของมันและทําให้สมองของมันเข้าใจผิดว่านั่นคือดวงจันทร์ที่ต้องใช้รักษาทิศทาง เมื่อมันพยายามรักษาทิศทางโดยให้แสงไฟเกาะอยู่ที่ตาตําแหน่งเดิมตลอดเวลา ผลก็คือมันจะค่อยๆ

บินวนเข้าใกล้หาแหล่งกําเนิดแสงนั้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นวงกลมและวนเวียนอยู่รอบไฟไม่ยอมไปไหน จนดูเหมือนว่าพวกมันคลั่งไคล้แสงไฟเหล่านั้น

นักวิทยาศาสตร์ยังพบข้อมูลเพิ่มเติมว่านอกจากเรื่องของการนําทางแล้ว ความมืดในพื้นที่รอบข้างยังมีผลต่อพฤติกรรมนี้ด้วย เมื่อแมลงบินเข้ามาในบริเวณที่มีแสงไฟสว่างจ้า ทันใดนั้นเมื่อมันบินผ่านไปเจอกับพื้นที่มืดรอบๆ

ตาของมันจะเกิดอาการพร่ามัวชั่วขณะและไม่สามารถประมวลผลสภาพแวดล้อมได้ดีนัก ทําให้มันมีแนวโน้มที่จะบินกลับเข้าหาแสงสว่างอีกครั้งเพื่อคืนทัศนวิสัยในการมองเห็น

เปรียบเหมือนกับคนเราที่เดินอยู่ในที่มืดแล้วพยายามหาไฟฉายส่องทางนั่นเอง

พฤติกรรมนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับแมลงทุกชนิดเสมอไป แต่ส่วนใหญ่เป็นแมลงกลุ่มที่ออกหากินตอนกลางคืนอย่างพวกมอด แมลงเม่า หรือด้วงบางชนิด

การที่พวกมันบินตอมไฟจนเหนื่อยหรือบางครั้งก็อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตด้วยการชนเข้ากับหลอดไฟร้อนๆ เป็นเรื่องของกลไกการเอาตัวรอดที่ทํางานผิดพลาดเมื่อเจอกับเทคโนโลยีของมนุษย์

สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าในธรรมชาติยังมีอีกหลายเรื่องที่เรามองว่าเป็นเรื่องธรรมดา แต่แท้จริงแล้วมันคือกลไกอันซับซ้อนที่สัตว์ทุกชนิดใช้ในการดํารงชีวิต