สังเกตกันไหม? ทำไมเหรียญ 10, 5 และ 2 บาท ถึงมีขอบหยักไม่เหมือนกัน
สังเกตกันไหม? ทำไมเหรียญ 10, 5 และ 2 บาท ถึงมีขอบหยักไม่เหมือนกัน
คำตอบเกี่ยวข้องกับการสัมผัสของผู้พิการทางสายตา
หลายคนใช้เหรียญทุกวันโดยไม่เคยสังเกตว่า เหรียญแต่ละราคาไม่ได้แตกต่างกันเพียงตัวเลข สี หรือขนาดเท่านั้น
ลองหยิบเหรียญขึ้นมาแล้วใช้นิ้วลูบตรงขอบ จะพบว่า
- เหรียญบางชนิดมีขอบเฟืองตลอดรอบ
- บางชนิดมีขอบเรียบสลับกับขอบเฟือง
- บางชนิดยังมีสี น้ำหนัก และความหนาต่างกันอย่างชัดเจน
ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ใช่เพียงของตกแต่ง แต่ช่วยให้มนุษย์และเครื่องจักรจำแนกเหรียญแต่ละราคาได้ง่ายขึ้น
เหรียญ 10 บาท: ขอบเรียบสลับเฟือง
เหรียญ 10 บาทแบบโลหะสองสีมีขอบเรียบสลับเฟือง เมื่อใช้นิ้วลูบรอบเหรียญจะรู้สึกว่ามีช่วงเรียบตัดกับช่วงหยักเป็นระยะ
นอกจากนี้ เหรียญ 10 บาทยังแยกได้จากขนาดที่ใหญ่กว่าเหรียญหมุนเวียนทั่วไป น้ำหนักมากกว่า และมีโลหะสองสี คือวงนอกสีขาวกับวงในสีเหลือง
กองกษาปณ์ระบุว่า เหรียญ 10 บาทโลหะสองสีทั้งหมดใช้ขอบแบบเรียบสลับเฟือง. (Royal Thai Mint)
เหรียญ 5 บาท: ขอบเฟืองรอบเหรียญ
เหรียญ 5 บาทหมุนเวียนที่ใช้ในปัจจุบันมีขอบเฟืองโดยรอบ เมื่อสัมผัสจะรู้สึกเป็นร่องเล็ก ๆ ต่อเนื่อง ต่างจากเหรียญ 10 และ 2 บาทที่มีช่วงเรียบสลับอยู่ด้วย
อย่างไรก็ตาม เหรียญ 5 บาทเคยมีหลายรุ่น เหรียญรุ่นเก่าบางปีอาจมีลักษณะขอบและรายละเอียดแตกต่างจากรุ่นที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน ดังนั้นการอธิบายควรระบุว่าเป็นเหรียญหมุนเวียนรุ่นใด ไม่ควรเหมารวมเหรียญ 5 บาททุกแบบที่เคยผลิต
เหรียญ 2 บาท: ขอบเรียบสลับเฟืองเช่นกัน
เหรียญ 2 บาทมีขอบเรียบสลับเฟืองคล้ายเหรียญ 10 บาท แต่แยกออกจากกันได้จากขนาด น้ำหนัก สี และชนิดโลหะ
เหรียญ 2 บาทมีขนาดเล็กกว่าเหรียญ 10 บาทมาก เมื่อลองจับพร้อมกันจึงแยกได้ไม่ยาก แม้จะมีรูปแบบขอบอยู่ในกลุ่มเดียวกัน กองกษาปณ์ยืนยันว่าเหรียญกษาปณ์หมุนเวียนราคา 2 บาทใช้ขอบแบบเรียบสลับเฟือง. (Royal Thai Mint)
แล้วเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับผู้พิการทางสายตาอย่างไร?
ผู้ที่มองไม่เห็นหรือเห็นเลือนรางไม่สามารถอาศัยสีและตัวเลขบนหน้าเหรียญได้เหมือนผู้มีสายตาปกติ จึงต้องใช้ข้อมูลจากการสัมผัสหลายอย่างร่วมกัน เช่น
- เส้นผ่านศูนย์กลางของเหรียญ
- ความหนา
- น้ำหนัก
- รูปแบบของขอบ
- การเป็นเหรียญสีเดียวหรือโลหะสองชั้น
- ลวดลายที่นูนอยู่บนผิวเหรียญ
แนวทางการออกแบบเงินตราสำหรับผู้พิการทางสายตาแนะนำว่า เหรียญแต่ละราคาควรมีวิธีแยกออกจากกันได้มากกว่าหนึ่งทาง ทั้งจากการมองเห็นและการสัมผัส โดยขนาด รูปทรง และลักษณะขอบถือเป็นข้อมูลสำคัญ. (Centro di Ateneo per i Diritti Umani)
หลักการเดียวกันปรากฏในเงินยูโร ซึ่งได้รับการพัฒนาโดยร่วมมือกับองค์กรผู้พิการทางสายตา เพื่อให้เหรียญและธนบัตรสามารถแยกมูลค่าได้อย่างมั่นใจมากขึ้น. (European Central Bank)
ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่า ขอบเหรียญที่ต่างกัน ช่วยสนับสนุนการใช้งานของผู้พิการทางสายตา แต่ไม่ควรอ้างว่าเป็นเหตุผลเดียวที่กำหนดรูปแบบขอบของเหรียญไทย หากยังไม่มีเอกสารทางการระบุไว้ตรง ๆ
ทำไมจึงไม่ควรเรียกว่า “เหตุผลทางการแพทย์”?
คำว่าเหตุผลทางการแพทย์มักหมายถึงเรื่องเกี่ยวกับการวินิจฉัย การรักษา การป้องกันโรค หรือผลกระทบต่อสุขภาพ
แต่กรณีของเหรียญเป็นเรื่องของ การออกแบบเพื่อทุกคน หรือ Universal Design มากกว่า กล่าวคือทำให้สิ่งของชิ้นเดียวกันสามารถใช้งานได้สะดวกทั้งผู้มีสายตาปกติ ผู้มีสายตาเลือนราง และผู้ที่มองไม่เห็น
ขอบเหรียญมีประโยชน์หลายด้านพร้อมกัน
1. ช่วยแยกชนิดราคา
คนทั่วไปสามารถใช้ทั้งการมองและสัมผัสแยกเหรียญ แม้กำลังค้นเงินในกระเป๋าหรืออยู่ในบริเวณแสงน้อย
2. ช่วยเครื่องหยอดเหรียญจำแนกเงิน
ตู้จำหน่ายสินค้าและเครื่องหยอดเหรียญตรวจจากหลายคุณสมบัติ เช่น ขนาด ความหนา น้ำหนัก และชนิดโลหะ ไม่ได้ตรวจจากขอบหยักเพียงอย่างเดียว
เหรียญกษาปณ์หมุนเวียนรุ่นใหม่ยังถูกออกแบบให้มีโลหะและน้ำหนักสอดคล้องกับรุ่นเดิม เพื่อให้สามารถใช้กับเครื่องหยอดเหรียญที่มีอยู่ได้. (asean.treasury.go.th)
3. ช่วยป้องกันการตัดหรือดัดแปลงเหรียญ
ในอดีต ขอบเฟืองถูกใช้กับเหรียญที่ทำจากโลหะมีค่า เพื่อให้สังเกตได้ง่ายหากมีผู้ลอบตัดหรือขูดโลหะออกจากขอบ แม้เหรียญหมุนเวียนสมัยใหม่จะไม่ได้มีมูลค่าจากโลหะเท่ากับราคาเหรียญ แต่ขอบก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของเอกลักษณ์และกระบวนการผลิต
4. ช่วยแยกเหรียญที่ขนาดใกล้เคียงกัน
เหรียญบางชนิดอาจมีขนาดใกล้กัน การใช้สี น้ำหนัก และขอบหลายรูปแบบร่วมกัน ช่วยลดโอกาสหยิบผิดได้มากกว่าการใช้ขนาดเพียงอย่างเดียว
แค่สัมผัสขอบก็รู้ราคาได้ทันทีจริงหรือ?
ไม่จำเป็นต้องรู้ได้ทันทีทุกคน
ผู้พิการทางสายตาอาจต้องจดจำและฝึกเปรียบเทียบลักษณะของเหรียญ โดยเฉพาะเหรียญที่มีขอบคล้ายกันอย่าง 10 บาทและ 2 บาท ซึ่งต้องพิจารณาขนาดกับน้ำหนักร่วมด้วย
ความสามารถในการสัมผัสยังแตกต่างกันตามอายุ ประสบการณ์ และความไวของปลายนิ้ว การออกแบบเหรียญจึงควรมีเบาะแสหลายอย่าง ไม่ใช่ฝากความหวังไว้กับขอบหยักเพียงจุดเดียว
ลองทดสอบด้วยตัวเอง
นำเหรียญ 10 บาท 5 บาท และ 2 บาทวางบนโต๊ะ จากนั้นหลับตาแล้วหยิบขึ้นมาทีละเหรียญ
ลองพิจารณาตามลำดับดังนี้
- เหรียญใหญ่หรือเล็กเพียงใด
- หนักหรือเบา
- ขอบหยักตลอดรอบหรือมีช่วงเรียบ
- ตัวเหรียญหนาหรือบาง
- ลวดลายบนผิวเหรียญนูนต่างกันหรือไม่
จะพบว่า แม้มองไม่เห็นตัวเลข เราก็ยังใช้การสัมผัสแยกเหรียญได้ระดับหนึ่ง เพราะเหรียญส่งข้อมูลผ่านรูปร่างและพื้นผิวตลอดเวลา
สรุป
เหรียญ 10 บาท 5 บาท และ 2 บาทมีลักษณะขอบไม่เหมือนกันจริง
เหรียญ 10 บาทและ 2 บาทใช้ขอบเรียบสลับเฟือง ส่วนเหรียญ 5 บาทหมุนเวียนทั่วไปใช้ขอบเฟืองรอบเหรียญ ความแตกต่างนี้ทำงานร่วมกับขนาด น้ำหนัก สี และโลหะ เพื่อช่วยจำแนกชนิดราคา. (Royal Thai Mint)
เรื่องนี้ไม่ใช่ “ความลับทางการแพทย์” โดยตรง แต่เป็นแนวคิดด้านการเข้าถึง ซึ่งช่วยให้ผู้พิการทางสายตาสามารถใช้การสัมผัสประกอบการแยกเหรียญได้สะดวกขึ้น
ขอบหยักเล็ก ๆ ที่เราแทบไม่เคยสนใจ จึงเป็นตัวอย่างว่าสิ่งของในชีวิตประจำวันสามารถออกแบบให้ส่งข้อมูลได้ทั้งทางตาและทางปลายนิ้ว



กองกษาปณ์ กรมธนารักษ์: ระบุว่าเหรียญ 10 บาทโลหะสองสีและเหรียญ 2 บาทเป็นขอบเรียบสลับเฟือง ส่วนเหรียญทั่วไปนอกเหนือจากชนิดที่ระบุเป็นขอบเฟือง. (Royal Thai Mint)
แนวทาง Accessible Notes and Coins: แนะนำให้เงินตราแต่ละราคามีลักษณะที่แยกได้ทั้งทางสายตาและการสัมผัส. (Centro di Ateneo per i Diritti Umani)
European Central Bank: พัฒนาเงินยูโรร่วมกับองค์กรผู้พิการทางสายตา เพื่อให้ผู้ใช้สามารถแยกเหรียญและธนบัตรได้อย่างมั่นใจ. (European Central Bank)
เอกสารการออกแบบเงินตราสำหรับผู้พิการทางสายตา: ระบุว่าขนาด รูปทรง และรูปแบบขอบเป็นคุณสมบัติสำคัญสำหรับการจำแนกเหรียญด้วยการสัมผัส. (De Nederlandsche Bank)
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
น้ำเต้าแดง เปิดโพยหวย 1 ธ.ค. 69 เลขเด่นบน–ล่าง วงกลม 3–9 พร้อมเลขสองตัว 12 ชุด
กระรอกหลงคอกเกือบเป็นของว่าง! ยีราฟสาวก้มส่อง แถมยื่นลิ้นขอพิสูจน์ 🤣
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้าย
“เกิดที่เดียวกันแต่โตคนละบ้าน” นิยามที่คนจีนมอบให้อาหารไทย
ประวัติชิ้นกรอบ ๆ ในก๋วยเตี๋ยวเย็นตาโฟ คือแมงกะพรุนหรือปลาหมึกกันแน่?
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
จับตา "พุทธอภิวรรณ" จ่อซบช่อง 3 หรือไม่ ? หลังประกาศอำลาช่อง 8
Nissan เตรียมเปิดตัวรถยนต์ Skyline รุ่นใหม่เดือนหน้า!!
5 จังหวัดที่มีเงินฝากในธนาคารรวมสูงสุดในไทย! บางแห่งสูงถึง ล้านล้านบาท
เปิดเรื่องแปลก! มีคนเข้าไปอาศัยอยู่ในซากเครื่องบินจริง เปลี่ยนเครื่องบินโดยสารยักษ์ให้กลายเป็นบ้านกลางกรุงเทพฯ
“เกิดที่เดียวกันแต่โตคนละบ้าน” นิยามที่คนจีนมอบให้อาหารไทย
คณิตศาสตร์หล่อหลอมสมองของเราได้อย่างไร
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
