บ้านร้าวหรือตึกร้าวต้องทำอย่างไร และแบบไหนควรรีบออกจากอาคาร

รอยร้าวบนบ้านมีตั้งแต่ปูนฉาบหดตัวเป็นเส้นเล็ก ๆ ไปจนถึงรอยแตกของเสา คาน หรือผนังที่ทำหน้าที่รับแรง ปัญหาคือคนทั่วไปมองจากรูปถ่ายแล้วแยกสองอย่างนี้ได้ไม่แน่นอน รอยเล็กบางตำแหน่งอาจไม่กระทบโครงสร้าง ขณะที่รอยไม่กว้างมากแต่เกิดตรงรอยต่อสำคัญและขยายเร็วอาจต้องรีบตรวจ

สิ่งแรกที่ควรทำจึงไม่ใช่ซื้อปูนมาโป๊ว แต่ต้องดูว่าตอนนี้อาคารยังปลอดภัยพอให้อยู่ต่อหรือไม่ หากมีสัญญาณผิดปกติหลายข้อพร้อมกัน ให้เลือกออกจากอาคารก่อนแล้วค่อยหาคำตอบ การเสียเวลาออกมายืนในที่โล่งน่ารำคาญน้อยกว่าการอยู่รอให้ชิ้นส่วนหล่นหรือโครงสร้างเสียหายเพิ่ม

สัญญาณที่ควรออกจากอาคารทันที

ถ้ารอยร้าวเกิดขึ้นทันทีหลังแผ่นดินไหว รถชนอาคาร เสียงระเบิด ดินทรุด การขุดก่อสร้างข้างเคียง หรือน้ำท่วมกัดเซาะฐานราก ควรเพิ่มความระวังเป็นพิเศษ ยิ่งพบเสาหรือคานแตกร้าวเป็นแนวเฉียง คอนกรีตกะเทาะจนเห็นเหล็ก เหล็กคดงอ ผนังแยกออกจากเสา พื้นหรือเพดานแอ่น ประตูหลายบานปิดไม่ได้พร้อมกัน อาคารเอียง หรือได้ยินเสียงลั่นต่อเนื่อง ไม่ควรอยู่ข้างในเพื่อสำรวจเอง

อาการร่วมที่ต้องรีบหลีกออกจากพื้นที่ ได้แก่ กลิ่นแก๊ส ประกายไฟ สายไฟขาด น้ำพุ่งจากท่อหลัก กระจกหรือชิ้นส่วนด้านหน้าตึกกำลังหล่น และรอยร้าวที่เห็นว่ากว้างขึ้นในเวลาไม่นาน ให้ออกทางบันไดโดยไม่ใช้ลิฟต์ ไม่ยืนชิดผนังภายนอก ระเบียง ป้าย กระจก หรือแนวสายไฟ แล้วไปยังจุดโล่งที่ไม่ขวางรถฉุกเฉิน

หากกำลังเกิดแผ่นดินไหวและยังอยู่ในอาคาร ไม่ควรวิ่งฝ่าเศษของตกออกทันที ให้หมอบ ป้องกันศีรษะและลำคอ หลบใต้โต๊ะแข็งแรงและยึดไว้ เมื่อแรงสั่นหยุดจึงออกอย่างระวัง เพราะหลังเหตุยังมีความเสี่ยงจากอาฟเตอร์ช็อก สายไฟเสียหาย แก๊สรั่ว และส่วนอาคารที่รับแรงมาแล้ว

รอยร้าวแบบไหนมักเกี่ยวกับงานผิว

รอยเส้นเล็กบนปูนฉาบที่เกิดหลังสร้างหรือฉาบใหม่ รอยตามรอยต่อวัสดุต่างชนิด และรอยแตกลายงาบางชนิดอาจอยู่เฉพาะชั้นผิว รอยแนวดิ่งหรือแนวนอนตามแนวก่ออิฐก็อาจมาจากการหดตัว อุณหภูมิ หรือรายละเอียดรอยต่อ แต่คำว่า “มัก” ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยทุกกรณี ต้องดูตำแหน่ง อายุอาคาร สาเหตุที่เกิด และการเปลี่ยนแปลงตามเวลา

ความกว้างของรอยเป็นข้อมูลหนึ่ง ไม่ใช่คำตัดสินเพียงตัวเดียว รอยเดียวกันที่อยู่บนปูนฉาบกับอยู่กลางเสาคอนกรีตมีความหมายต่างกัน เช่นเดียวกับรอยที่คงที่มาหลายปีกับรอยที่เพิ่งยาวผ่านผนังในคืนเดียว จึงไม่ควรใช้กฎจำง่ายว่าเล็กกว่ากี่มิลลิเมตรปลอดภัยแน่นอนแล้วปิดทับทันที

เก็บข้อมูลก่อนซ่อม

ถ้าอาคารไม่มีอาการฉุกเฉิน ให้ถ่ายภาพรอยร้าวทั้งภาพกว้างและภาพใกล้ วางไม้บรรทัดหรือสายวัดในภาพ จดวันที่ ตำแหน่ง ชั้น และห้อง ทำเครื่องหมายเล็ก ๆ ที่ปลายรอยพร้อมวันที่เพื่อดูว่ารอยยาวขึ้นหรือไม่ เก็บภาพประตู พื้น ผนังฝั่งตรงข้าม และบริเวณภายนอกที่สัมพันธ์กันด้วย หากมีงานขุด ตอกเสาเข็ม หรือสูบน้ำใต้ดินข้างเคียง ให้บันทึกช่วงเวลาที่เริ่มสังเกตเห็นรอย

ไม่ควรรีบโป๊ว ทาสี หรือฉีดอีพ็อกซีปิดก่อนประเมิน เพราะจะทำให้ดูการเคลื่อนไหวยากและอาจซ่อนหลักฐานที่วิศวกรต้องใช้ การติดเทปหรือทำจุดวัดแบบง่ายช่วยติดตามได้ แต่ไม่ใช่อุปกรณ์รับรองว่าอาคารปลอดภัย หากรอยเปลี่ยนเร็วหรืออยู่บนชิ้นส่วนโครงสร้างควรหยุดติดตามเองและเรียกผู้เชี่ยวชาญ

ใครควรเป็นคนตรวจ

บ้านพักควรให้วิศวกรโยธาหรือวิศวกรโครงสร้างที่มีใบอนุญาตเข้าตรวจสถานที่ ส่วนอาคารชุดให้แจ้งนิติบุคคลทันที เพราะรอยในห้องหนึ่งอาจสัมพันธ์กับส่วนกลางหรือห้องอื่น เจ้าของอาคารขนาดใหญ่ควรประสานผู้ดูแลอาคารและผู้ตรวจสอบอาคารตามกฎหมาย ไม่ควรให้ช่างฉาบ ช่างทาสี หรือผู้รับเหมาซ่อมผิวเป็นผู้ตัดสินความมั่นคงของโครงสร้างแทนวิศวกร

การตรวจอาจเริ่มจากสำรวจรอย วัดระดับ ดูแบบโครงสร้าง ตรวจประวัติการต่อเติมและฐานราก จากนั้นจึงพิจารณาว่าต้องทดสอบวัสดุ เปิดผิว ตรวจเหล็ก หรือคำนวณโครงสร้างเพิ่มหรือไม่ บ้านที่ต่อเติมครัว ห้อง หรือดาดฟ้าโดยไม่ตรวจน้ำหนักเดิมควรแจ้งวิศวกรตามจริง เพราะข้อมูลส่วนนี้มีผลต่อการวิเคราะห์มาก

ซ่อมรอยต้องซ่อมสาเหตุด้วย

ถ้าเป็นเพียงปูนฉาบแตกร้าว การซ่อมอาจเป็นการเปิดร่อง ใช้วัสดุที่เหมาะกับการเคลื่อนไหว และแก้ความชื้นหรือรอยต่อ แต่หากเกี่ยวกับการทรุดตัว น้ำรั่วกัดกร่อนเหล็ก การรับน้ำหนักเกิน หรือชิ้นส่วนโครงสร้างเสียหาย วิธีซ่อมต้องออกแบบตามสาเหตุ การฉีดอีพ็อกซีหรือหุ้มเสาโดยไม่หยุดการทรุด อาจทำให้รอยกลับมาและทำให้เสียเงินสองรอบ

ห้ามทุบผนัง ตัดคาน เจาะเสา หรือค้ำยันแบบเดาเองเพื่อเปิดดูรอย เพราะอาจเปลี่ยนทางถ่ายแรงของอาคาร การค้ำยันฉุกเฉินต้องกำหนดจุดและลำดับโดยผู้รู้ หากวิศวกรสั่งจำกัดพื้นที่หรือห้ามใช้อาคาร ควรปิดกั้นไม่ให้คนกลับเข้าไปเอาของจนกว่าจะได้รับอนุญาต

กรณีมีความเสี่ยงพังถล่มหรือมีผู้ติดอยู่ โทรแจ้งหน่วยฉุกเฉินในพื้นที่ทันที ในกรุงเทพฯ สามารถแจ้งเหตุผ่านสายด่วน 199 หรือศูนย์รับเรื่องราวร้องทุกข์ 1555 ส่วนเหตุสาธารณภัยสามารถติดต่อสายด่วนนิรภัย 1784 และประสานสำนักงานเขต เทศบาล อบต. หรือหน่วยงานท้องถิ่นที่ดูแลอาคาร จุดที่ปลอดภัยสำหรับรอเจ้าหน้าที่ควรอยู่ห่างแนวผนัง กระจก และของที่อาจหล่น

รอยร้าวไม่ได้แปลว่าบ้านกำลังพังทุกเส้น แต่ก็ไม่ควรถูกปิดด้วยสีเพียงเพราะยังไม่เห็นอะไรตกลงมา ลำดับที่ถูกคือพาคนออกเมื่อมีสัญญาณอันตราย เก็บหลักฐานเมื่อพื้นที่ปลอดภัย ให้ผู้มีใบอนุญาตหาสาเหตุ แล้วจึงซ่อมตามแบบและติดตามผลหลังซ่อม

อ้างอิงข้อมูล
https://www.dpt.go.th/
https://www.disaster.go.th/
https://www.bangkok.go.th/
https://www.cdc.gov/earthquakes/about/index.html
https://www.coe.or.th/