รับของโจร ไม่ได้ขโมยเองก็มีความผิดได้

คำว่า “รับของโจร” ทำให้บางคนนึกถึงการรับถุงของจากหัวขโมยแล้วเอาไปซ่อน แต่ในชีวิตจริงเรื่องมักมาในหน้าตาธรรมดากว่านั้นมาก เช่น โทรศัพท์มือสองราคาถูกผิดปกติ อะไหล่รถที่ไม่มีที่มา ทองที่รีบขายโดยไม่มีหลักฐาน หรือมีคนฝากของไว้แล้วกำชับว่าอย่าบอกใคร ถ้ารู้อยู่แล้วว่าทรัพย์นั้นมาจากการกระทำผิด การอ้างว่าไม่ได้เป็นคนขโมยเองก็ไม่ได้ทำให้พ้นจากความผิดเสมอไป

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 357 วางหลักไว้ว่า ผู้ใดช่วยซ่อนเร้น ช่วยจำหน่าย ช่วยพาเอาไปเสีย ซื้อ รับจำนำ หรือรับไว้โดยประการใดซึ่งทรัพย์ที่ได้มาจากความผิดบางประเภท โดยรู้ว่าเป็นทรัพย์ที่ได้มาจากความผิด ผู้นั้นอาจมีความผิดฐานรับของโจร ความผิดต้นทางที่กฎหมายระบุครอบคลุมเรื่องที่พบกันบ่อยอย่างลักทรัพย์ วิ่งราวทรัพย์ กรรโชก รีดเอาทรัพย์ ชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ ฉ้อโกง ยักยอก และการยักยอกทรัพย์โดยเจ้าพนักงาน

จุดสำคัญจึงมีอยู่สองชั้น ชั้นแรกต้องมีทรัพย์ที่มาจากความผิดต้นทางตามที่กฎหมายกำหนด ชั้นที่สอง คนรับต้อง “รู้” ถึงที่มานั้นและมีพฤติการณ์เกี่ยวข้องกับทรัพย์ เช่น ซื้อไว้ รับฝาก ซ่อน ขนย้าย รับจำนำ หรือช่วยนำไปขาย แค่มีของอยู่ในมือไม่ได้ทำให้กลายเป็นผู้กระทำผิดโดยอัตโนมัติ และของทุกชิ้นที่ได้มาจากการกระทำผิดก็ไม่จำเป็นต้องเข้าองค์ประกอบมาตรานี้ ต้องดูชนิดของความผิดต้นทางด้วย

ปัญหาคือความรู้ในใจไม่มีใครเปิดดูได้ คดีจึงมักพิจารณาจากพฤติการณ์รอบตัว ตัวอย่างเช่น ราคาต่ำกว่าปกติอย่างน่าสงสัย หมายเลขเครื่องหรือเลขตัวถังถูกลบ ผู้ขายไม่มีหลักฐานใดเลย เร่งให้จ่ายเงินนอกระบบ ขอให้ไปส่งของกลางดึก หรือผู้ซื้อได้รับข้อความชัดเจนว่าของเพิ่งขโมยมา หลังจากรับของแล้วยังรีบถอดชิ้นส่วน เปลี่ยนรูปลักษณ์ ลบข้อมูล หรือย้ายที่ซ่อน พฤติการณ์เหล่านี้อาจถูกนำมาประกอบกันเพื่อชี้ว่ารู้ที่มา แต่ราคาถูกเพียงอย่างเดียวก็ไม่ควรถูกสรุปทันทีว่าผู้ซื้อมีความผิด ต้องดูหลักฐานทั้งหมดของแต่ละคดี

โทษพื้นฐานตามมาตรา 357 คือจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หากทำเพื่อค้ากำไร หรือเกี่ยวกับทรัพย์ที่ได้มาจากความผิดร้ายแรงบางกรณี กฎหมายกำหนดโทษสูงขึ้น และถ้าเป็นทรัพย์จากการลักทรัพย์ ชิงทรัพย์ หรือปล้นทรัพย์ในลักษณะร้ายแรงที่กฎหมายระบุ โทษอาจสูงถึงจำคุกห้าปีถึงสิบห้าปี พร้อมโทษปรับหนึ่งแสนถึงสามแสนบาท รายละเอียดว่าคดีใดอยู่ในวรรคใดต้องดูความผิดต้นทางและข้อเท็จจริงจริง ไม่ควรตัดสินจากชื่อของเพียงอย่างเดียว

ตลาดของมือสองออนไลน์ทำให้เส้นแบ่งนี้ใกล้ตัวขึ้น คนขายอาจใช้บัญชีใหม่ รูปไม่ตรงกับสินค้า ไม่ยอมให้ตรวจเลขประจำเครื่อง หรือบอกว่ากล่องและใบเสร็จหายหมด เรื่องแบบนี้ยังไม่ใช่คำตัดสินว่าเป็นของโจร แต่เป็นสัญญาณให้หยุดตรวจสอบก่อนจ่ายเงิน ของราคาสูงควรขอชื่อและช่องทางติดต่อผู้ขาย ตรวจหมายเลขประจำสินค้า ขอหลักฐานการได้มา นัดรับในที่ปลอดภัย และชำระเงินด้วยวิธีที่ตามรอยได้ หากผู้ขายคัดค้านทุกอย่างพร้อมเร่งให้รีบซื้อ การยอมเสียดีลดีกว่าเสี่ยงได้ทั้งคดีและเสียเงิน

ถ้าซื้อมาโดยสุจริตแล้วเพิ่งพบภายหลังว่าของอาจถูกขโมย อย่ารีบนำไปขายต่อ อย่าลบแชต และอย่าแต่งเรื่องเพื่อให้เอกสารดูสมบูรณ์ ควรเก็บประกาศขาย ภาพสินค้า บทสนทนา หลักฐานโอนเงิน พัสดุ ชื่อบัญชี หมายเลขโทรศัพท์ วันเวลาและสถานที่นัดรับไว้ทั้งหมด จากนั้นติดต่อพนักงานสอบสวนเพื่อชี้แจงที่มา หากมีเจ้าของเดิมติดต่อมา ไม่ควรนัดคืนกันลับ ๆ โดยไม่มีหลักฐาน เพราะอาจเกิดข้อพิพาทหรือทำให้ข้อมูลสำคัญของคดีหายไป

การซื้อโดยไม่รู้ที่มาอาจทำให้ไม่เข้าองค์ประกอบทางอาญาเรื่อง “รู้” แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์หรือเก็บของไว้ได้ทุกกรณี ปัญหาว่าเจ้าของเดิมเรียกทรัพย์คืนได้หรือไม่ และผู้ซื้อจะไปเรียกเงินคืนจากผู้ขายอย่างไร เป็นเรื่องทางแพ่งที่มีรายละเอียดและข้อยกเว้นตามวิธีซื้อขาย จึงควรแยกสองประเด็นนี้ออกจากกันให้ชัด คนหนึ่งอาจไม่มีความผิดอาญา แต่ยังต้องคืนทรัพย์และไปเรียกร้องเงินจากคนขายภายหลังก็ได้

อีกด้านหนึ่ง หากมีเพื่อนฝากโทรศัพท์หรืออะไหล่ไว้โดยไม่ได้บอกอะไร และผู้รับไม่มีเหตุให้รู้ว่าเป็นของจากการกระทำผิด การรับฝากตามปกติย่อมต่างจากการรับไว้ทั้งที่รู้ความจริง แต่เมื่อทราบภายหลังแล้ว การช่วยซ่อน ย้าย หรือขายต่ออาจทำให้สถานการณ์เปลี่ยนไป ทางที่ปลอดภัยคือหยุดยุ่งกับทรัพย์ เก็บหลักฐานการติดต่อ และขอคำแนะนำจากทนายความหรือพนักงานสอบสวนโดยเร็ว

สรุปแบบภาษาชาวบ้านคือ ความผิดนี้ไม่ได้จับเฉพาะคนขโมย แต่เอื้อมไปถึงคนที่รู้อยู่แล้วและช่วยทำให้ทรัพย์ผิดกฎหมายถูกซ่อน ถูกขาย หรือหมุนเวียนต่อ การซื้อของมือสองไม่ใช่เรื่องผิด เพียงแต่ราคาที่ดีควรมาพร้อมที่มาที่ตรวจสอบได้ โดยเฉพาะโทรศัพท์ รถ อะไหล่ เครื่องประดับ และของที่มีหมายเลขประจำตัว หากกำลังถูกกล่าวหา ถูกเรียกให้ปากคำ หรือมีข้อพิพาทเรื่องทรัพย์ ควรนำเอกสารทั้งหมดไปปรึกษาทนายความ เพราะข้อความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยสำหรับคดีใดคดีหนึ่ง

อ้างอิงข้อมูล
https://www.krisdika.go.th/librarian/get?sysid=443287&ext=pdf
https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/032/51.PDF