ฝากขังคืออะไร แล้วผู้ต้องหาถูกขังอยู่ที่ไหน

เวลาเห็นข่าวว่า “พนักงานสอบสวนคุมตัวผู้ต้องหาไปขออำนาจศาลฝากขัง” หลายคนสงสัยว่าหลังจากนั้นเขาถูกขังอยู่ใต้ศาล อยู่ในห้องขังของสถานีตำรวจ หรือถูกส่งเข้าเรือนจำทันที คำตอบคือสถานที่อาจเปลี่ยนไปตามช่วงของคดี แต่ถ้าศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ฝากขังแล้ว โดยทั่วไปผู้ต้องหาจะถูกส่งไปควบคุมที่เรือนจำหรือทัณฑสถานที่รับผิดชอบ ไม่ได้พักอยู่ในห้องพิจารณาคดีหรือห้องขังใต้ศาลตลอดระยะเวลาฝากขัง

คำว่า “ฝากขัง” เป็นคำที่ใช้กันทั่วไป แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือพนักงานสอบสวนยื่นคำร้องขอให้ศาลออกหมายขังผู้ต้องหาไว้ระหว่างที่การสอบสวนยังไม่เสร็จ ตำรวจไม่ได้มีอำนาจเก็บผู้ต้องหาไว้ที่โรงพักได้เรื่อย ๆ เมื่อพ้นระยะควบคุมตัวตามกฎหมายแล้ว หากยังมีเหตุจำเป็น เช่น ต้องสอบพยานเพิ่ม รอผลตรวจพิสูจน์ ติดตามของกลาง หรือเกรงว่าจะหลบหนี พนักงานสอบสวนต้องนำตัวหรือดำเนินกระบวนการต่อศาลเพื่อขออำนาจฝากขัง

ช่วงแรกหลังถูกจับ ผู้ถูกจับมักอยู่ในการควบคุมของตำรวจ อาจอยู่ที่ห้องควบคุมผู้ต้องหาของสถานีตำรวจหรือสถานที่ควบคุมตามกฎหมาย ตำรวจต้องจัดทำบันทึก แจ้งข้อหา สอบคำให้การ และดำเนินการที่จำเป็น โดยหลักคดีทั่วไปไม่อาจควบคุมเกินสี่สิบแปดชั่วโมงนับจากเวลาที่ผู้ถูกจับมาถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน ไม่นับเวลาที่จำเป็นในการเดินทางและเหตุสุดวิสัย เมื่อจำเป็นต้องควบคุมต่อจึงต้องขออำนาจศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 87

เมื่อไปถึงศาล ผู้ต้องหาอาจถูกพักรอในห้องควบคุมของศาลระหว่างรอพิจารณาคำร้อง ตรงนี้เป็นเพียงที่ควบคุมชั่วคราวในวันทำการ ไม่ใช่สถานที่ที่จะอยู่ครบหนึ่งผลัดฝากขัง ปัจจุบันบางพื้นที่อาจดำเนินกระบวนการฝากขังผ่านระบบประชุมทางจอภาพ ผู้ต้องหาจึงไม่จำเป็นต้องเดินทางเข้าห้องพิจารณาทุกครั้ง แต่ศาลยังมีหน้าที่ตรวจเหตุที่ขอฝากขังและเปิดโอกาสให้ผู้ต้องหาคัดค้านตามกระบวนการ

ถ้าศาลไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวและมีหมายขัง เจ้าหน้าที่จะนำผู้ต้องหาไปยังเรือนจำที่อยู่ในเขตอำนาจและรับผู้ต้องขังประเภทนั้น เช่น เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานครสำหรับผู้ชายในคดีที่อยู่ในพื้นที่รับผิดชอบ หรือทัณฑสถานหญิงกลางสำหรับผู้หญิง ส่วนต่างจังหวัดมักเป็นเรือนจำกลางหรือเรือนจำจังหวัดในเขตนั้น สถานที่จริงไม่ได้เลือกจากความสะดวกของผู้ต้องหาเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับเขตศาล เพศ อายุ ประเภทผู้ต้องขัง ความมั่นคง ความจุ และการจัดการของกรมราชทัณฑ์

ผู้ที่ถูกฝากขังยังมีสถานะเป็น “ผู้ต้องหา” และยังไม่ใช่นักโทษเด็ดขาด เพราะศาลยังไม่ได้พิพากษาถึงที่สุดว่ามีความผิด หลักสำคัญคือยังต้องถือว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ แม้สถานที่ควบคุมจะเป็นเรือนจำเหมือนกัน กรมราชทัณฑ์จะจัดสถานะและการควบคุมต่างจากนักโทษเด็ดขาดตามระบบของเรือนจำ ในทางปฏิบัติอาจมีการแยกแดน แยกเรือนนอน หรือจัดตามหลักจำแนกลักษณะผู้ต้องขังเท่าที่สถานที่รองรับได้

หนึ่งผลัดฝากขังไม่ได้แปลว่าถูกขังยาวจนคดีจบ สำหรับคดีที่มีอัตราโทษตามเกณฑ์ทั่วไป ศาลอนุญาตเป็นช่วง ๆ ครั้งละไม่เกินสิบสองวัน พนักงานสอบสวนต้องยื่นคำร้องใหม่เมื่อจะขอต่อฝากขัง และต้องบอกเหตุว่ายังจำเป็นอย่างไร ระยะรวมสูงสุดต่างกันตามอัตราโทษของข้อหา บางคดีรวมได้ไม่เกินสี่สิบแปดวัน ส่วนคดีที่มีโทษหนักอาจรวมได้ไม่เกินแปดสิบสี่วัน จึงไม่ถูกต้องนักหากพูดเหมารวมว่าทุกคดีฝากขังได้เจ็ดผลัด เพราะคดีเบาหรือคดีที่มีอัตราโทษต่างกันใช้เพดานไม่เหมือนกัน

การที่ศาลอนุญาตฝากขังไม่ได้หมายความว่าศาลตัดสินว่าผู้ต้องหากระทำผิดแล้ว ศาลกำลังพิจารณาว่ามีเหตุทางกฎหมายให้ควบคุมไว้ระหว่างดำเนินคดีหรือไม่ เช่น ความเสี่ยงหลบหนี การไปยุ่งกับพยานหลักฐาน การก่ออันตราย หรืออุปสรรคต่อการสอบสวน ผู้ต้องหาหรือทนายสามารถคัดค้านเหตุฝากขัง ขอให้สอบถามพนักงานสอบสวน และยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวได้

ถ้าศาลอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราว ผู้ต้องหาก็ไม่ต้องถูกส่งเข้าเรือนจำหรืออาจได้รับการปล่อยจากเรือนจำเมื่อขั้นตอนเอกสารถึงหน่วยงานแล้ว การปล่อยชั่วคราวอาจมีหลักประกันหรือไม่มีหลักประกัน และศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ห้ามเดินทางออกนอกประเทศ ให้มารายงานตัว ห้ามติดต่อพยาน หรือใช้อุปกรณ์ติดตามตัว การอนุญาตขึ้นกับพฤติการณ์ของคดี ไม่ได้ดูเพียงว่ามีเงินวางประกันหรือไม่

หากผู้ต้องหาเจ็บป่วย เขาอาจถูกนำไปรักษาที่สถานพยาบาลของเรือนจำหรือโรงพยาบาลภายนอกภายใต้การควบคุม ไม่ได้แปลว่าได้รับการปล่อยตัว ส่วนเด็กและเยาวชนใช้กระบวนการเฉพาะของศาลเยาวชนและครอบครัว และอาจอยู่ในสถานพินิจหรือสถานที่ตามกฎหมายเด็ก ไม่ควรนำภาพของผู้ต้องหาผู้ใหญ่มาอธิบายแทนทุกกรณี

ญาติที่ต้องการตามหาว่าถูกส่งไปที่ใด ควรถามพนักงานสอบสวนว่าฝากขังต่อศาลใด ตรวจเลขคดีหรือหมายขัง และสอบถามเรือนจำปลายทางโดยใช้ชื่อ นามสกุล และข้อมูลประจำตัวให้ถูกต้อง บางครั้งข้อมูลการรับตัวเข้าระบบอาจไม่ได้ปรากฏทันทีในนาทีที่รถออกจากศาล หากต้องการเยี่ยม ฝากเงิน หรือส่งของ ต้องตรวจระเบียบของเรือนจำนั้นก่อน เพราะวันเวลา สิ่งของที่อนุญาต และวิธีลงทะเบียนอาจต่างกัน

สั้น ๆ คือ ก่อนศาลออกหมายขัง ผู้ต้องหาอยู่ในการควบคุมของตำรวจเป็นหลัก ระหว่างรอศาลอาจอยู่ในห้องควบคุมของศาลชั่วคราว และเมื่อศาลอนุญาตฝากขังแล้วแต่ยังไม่ได้ประกัน โดยทั่วไปจะถูกส่งเข้าเรือนจำหรือทัณฑสถานตามเขตและประเภทผู้ต้องขัง การฝากขังคือการควบคุมระหว่างดำเนินคดี ไม่ใช่คำพิพากษาว่ามีความผิด หากเป็นคดีที่กำลังเกิดขึ้นจริง ควรติดต่อทนายและตรวจข้อมูลกับศาลหรือเรือนจำโดยตรง เพราะรายละเอียดเรื่องเวลา สถานที่ และสิทธิอาจเปลี่ยนตามข้อหาและข้อเท็จจริงของแต่ละคดี

อ้างอิงข้อมูล
https://www.krisdika.go.th/
https://www.coj.go.th/
https://www.correct.go.th/