กระดาษ A4 ใช้แล้ว เอามารีไซเคิลเองที่บ้านได้อย่างไร

กระดาษ A4 ที่พิมพ์ผิดหรือใช้ครบทั้งสองหน้าแล้วสามารถนำมารีไซเคิลเองได้ แต่ต้องเข้าใจก่อนว่าอุปกรณ์ในบ้านไม่สามารถเปลี่ยนมันกลับเป็นกระดาษถ่ายเอกสารขาวเรียบเหมือนออกจากโรงงานได้ สิ่งที่ทำได้จริงคือย่อยกระดาษให้กลับเป็นเยื่อ แล้วขึ้นแผ่นใหม่เป็นกระดาษทำมือ เนื้อจะหนา มีผิวไม่สม่ำเสมอ และมักออกสีเทาอ่อนเพราะยังมีหมึกปะปน เหมาะกับทำการ์ด ป้าย ของตกแต่ง ที่รองแก้ว ปกสมุด หรือกระดาษห่อของชิ้นเล็กมากกว่านำกลับเข้าเครื่องพิมพ์

ก่อนฉีกกระดาษลงน้ำ ควรใช้ประโยชน์จากของเดิมให้เต็มที่ก่อน กระดาษที่ใช้เพียงหน้าเดียวเอาด้านว่างมาทำกระดาษโน้ต ร่างงาน ฝึกเขียน หรือพิมพ์เอกสารภายในได้ ซองจดหมายและกล่องพัสดุใช้เก็บเศษกระดาษได้ ส่วนแผ่นที่ยับแต่ยังสะอาดใช้รองโต๊ะเวลาทากาวหรือระบายสี การนำกลับมาใช้ซ้ำแทบไม่ต้องใช้น้ำและพลังงาน จึงคุ้มกว่าการย่อยเป็นเยื่อทันที

เมื่อจะทำกระดาษแผ่นใหม่ ให้คัดวัสดุก่อน กระดาษสำนักงานธรรมดา กระดาษสมุดที่ไม่มีการเคลือบ และซองกระดาษสีน้ำตาลใช้ได้ดี ควรถอดลวดเย็บ คลิป เทปกาว พลาสติก หน้าต่างซองจดหมาย และสติกเกอร์ออกให้หมด กระดาษที่เปื้อนน้ำมัน อาหาร เชื้อรา สารเคมี หรือมูลสัตว์ไม่ควรนำมาทำ เพราะทำความสะอาดยากและอาจมีกลิ่นติดอยู่

กระดาษความร้อนจากใบเสร็จ กระดาษเคลือบมัน กระดาษสติกเกอร์ กระดาษอัดรูป และกระดาษที่มีชั้นพลาสติกไม่เหมาะกับงานนี้ เยื่อแยกตัวยากและอาจทิ้งสารเคลือบลงในน้ำ ถ้าไม่แน่ใจให้ลองฉีกดู กระดาษธรรมดาจะฉีกง่ายและเห็นเส้นใยตรงรอยขาด ส่วนกระดาษที่ฉีกแล้วมีฟิล์มยืดหรือชั้นผิวลอกออกมาควรแยกไว้ ไม่ต้องนำมาปั่นรวมกัน

อุปกรณ์หลักมีไม่มาก ได้แก่ กะละมังหรือถังน้ำ ตะแกรงแบนสำหรับช้อนเยื่อ ผ้าฝ้ายหรือผ้าที่ซับน้ำได้ ฟองน้ำ ผ้าขนหนูเก่า แผ่นกระดานเรียบ และของหนักสำหรับกดทับ ตะแกรงขึ้นแผ่นทำเองได้จากกรอบรูปเก่าหรือกรอบไม้ที่ขึงมุ้งไนลอนให้ตึง หากต้องการให้กระดาษมีขอบเป็นทรงสวย สามารถทำกรอบเปล่าอีกชิ้นวางซ้อนด้านบนเพื่อกั้นเยื่อไม่ให้ไหลออก

เริ่มจากฉีกกระดาษเป็นชิ้นเล็กประมาณหนึ่งถึงสองเซนติเมตร แช่ในน้ำสะอาดหลายชั่วโมงหรือทิ้งไว้ข้ามคืน กระดาษจะอ่อนตัวและแยกเป็นเส้นใยง่ายขึ้น ใช้มือนวดและขยำจนกลายเป็นเยื่อ หากต้องการละเอียดมากจึงใช้เครื่องปั่น แต่ควรเป็นเครื่องที่แยกไว้สำหรับงานประดิษฐ์ ไม่ควรนำโถที่ใช้ทำอาหารมาปั่นกระดาษ เพราะหมึก กาว และสิ่งสกปรกอาจตกค้างอยู่ เติมน้ำให้มากกว่ากระดาษและปั่นสั้น ๆ ทีละน้อยเพื่อไม่ให้มอเตอร์ทำงานหนัก

เทเยื่อที่ได้ลงในกะละมัง เติมน้ำแล้วใช้มือคนให้เส้นใยกระจาย จากนั้นจุ่มตะแกรงลงไปในแนวราบ ช้อนขึ้นช้า ๆ และเขย่าเบา ๆ ซ้ายขวาเพื่อให้เยื่อเรียงตัวทั่วแผ่น ถ้าบริเวณใดบางจนเห็นรู ให้ตักเยื่อเพิ่มแล้วเกลี่ยใหม่ เยื่อหนาจะได้กระดาษแข็งและแห้งช้า ส่วนเยื่อบางจะได้แผ่นเบากว่าแต่ขาดง่ายในตอนลอกออก

เมื่อน้ำส่วนใหญ่ไหลผ่านตะแกรงแล้ว ให้วางผ้าบนเยื่อ กลับตะแกรงคว่ำลงบนผ้าขนหนู แล้วใช้ฟองน้ำกดด้านหลังตะแกรงเพื่อดูดน้ำออก ค่อย ๆ ยกตะแกรงขึ้น เยื่อควรติดอยู่บนผ้า วางผ้าอีกชั้นทับด้านบนแล้วใช้แผ่นกระดานกับของหนักกดเพื่อรีดน้ำ การกดให้แน่นช่วยให้เส้นใยเกาะกันและทำให้ผิวเรียบขึ้น แต่ไม่จำเป็นต้องออกแรงจนกรอบหรือโต๊ะเสียหาย

หลังรีดน้ำ ให้นำแผ่นเยื่อพร้อมผ้าไปผึ่งในที่อากาศถ่ายเทและไม่โดนฝน อย่าวางใกล้เปลวไฟหรือใช้ความร้อนแรง เพราะกระดาษอาจหด บิดงอ หรือไหม้ได้ เมื่อแห้งสนิทจึงค่อยลอกออกจากผ้า หากกระดาษโก่ง ให้วางระหว่างกระดาษสะอาดสองแผ่นแล้วทับด้วยหนังสือหนักหนึ่งคืน การตากบนกระจกหรือแผ่นอะคริลิกเรียบอาจช่วยให้ด้านหนึ่งมีผิวเรียบขึ้น

หมึกพิมพ์เดิมไม่หายไปเอง การทำที่บ้านไม่มีขั้นตอนกำจัดหมึกแบบโรงงาน สีของกระดาษจึงขึ้นกับวัตถุดิบ ถ้าใช้เอกสารขาวที่พิมพ์ตัวหนังสือไม่มากจะได้สีเทาอ่อน ถ้าใส่กระดาษสีรวมกัน ผลลัพธ์อาจกลายเป็นสีหม่นมากกว่าสีสด จะแต่งผิวด้วยเศษกลีบดอกไม้แห้ง เส้นด้าย หรือใบไม้ชิ้นเล็กก็ได้ แต่ของที่ใส่ควรแห้งสนิทและไม่หนาเกินไป ไม่เช่นนั้นอาจเกิดเชื้อราหรือทำให้แผ่นแตกตรงจุดนั้น

น้ำจากการแช่และขึ้นกระดาษไม่ควรเทเยื่อข้นลงอ่างล้างจานหรือชักโครก เพราะเส้นใยอาจจับกับไขมันและสะสมในท่อ วิธีที่ดีกว่าคือกรองผ่านผ้าหรือตะแกรง เก็บเศษเยื่อกลับไปทำแผ่นต่อ แล้วนำน้ำที่เหลือกลับมาใช้แช่กระดาษรอบถัดไป หากต้องทิ้งให้เทเฉพาะน้ำที่กรองเศษออกแล้วตามวิธีจัดการน้ำของบ้าน

กระดาษทำมือมีเส้นใยสั้นลงจากการใช้งานเดิม จึงไม่แข็งแรงเท่ากระดาษใหม่ทุกครั้ง หากแผ่นเปื่อยหรือแตกง่าย สามารถผสมเยื่อจากกล่องไข่ กระดาษคราฟต์ หรือกระดาษที่ยังมีเส้นใยแข็งแรงลงไปเล็กน้อย ไม่จำเป็นต้องใส่แป้งหรือกาวจำนวนมาก การใส่กาวมากทำให้กระดาษแข็ง เคลือบผิว และรีไซเคิลรอบต่อไปยากขึ้น

ถ้ามีกระดาษ A4 เป็นปึกใหญ่ การส่งให้ร้านรับซื้อของเก่าหรือจุดรับรีไซเคิลมักประหยัดน้ำ เวลา และแรงกว่าทำเอง ควรเก็บกระดาษให้แห้ง แยกจากขยะเปียก และมัดหรือใส่กล่องให้เรียบร้อย โรงงานมีระบบแยกเยื่อ กรองสิ่งปนเปื้อน และกำจัดหมึกได้มีประสิทธิภาพกว่า ส่วนการทำกระดาษที่บ้านเหมาะกับปริมาณเล็ก ๆ และทำเพื่อใช้เป็นงานฝีมือ

ดังนั้นคำว่ารีไซเคิลเองไม่ได้หมายถึงเอา A4 เก่าเข้ากระบวนการแล้วจะได้ A4 ใหม่เหมือนเดิม แต่เป็นการเปลี่ยนขยะกระดาษให้กลายเป็นวัสดุอีกแบบหนึ่ง เริ่มจากใช้ด้านว่างให้ครบ คัดสิ่งปนเปื้อน ฉีกและแช่ให้เป็นเยื่อ ช้อนขึ้นแผ่น รีดน้ำ แล้วตากให้แห้ง เท่านี้เอกสารที่กำลังจะลงถังก็กลับมาเป็นการ์ด ปกสมุด หรือป้ายเล็ก ๆ ใช้งานต่อได้อีกครั้ง

อ้างอิงข้อมูล
https://www.epa.gov/recycle/frequent-questions-paper-recycling
https://www.fao.org/4/y4927e/y4927e00.htm