โรคที่ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดมีอะไรบ้าง

คำว่า “ยังไม่มียารักษา” ฟังแล้วเหมือนแพทย์ทำอะไรไม่ได้ แต่ในทางการแพทย์ต้องแยกสามเรื่องออกจากกันก่อน คือ ยังไม่มีวิธีลบต้นเหตุให้หายขาด มีการรักษาเพื่อควบคุมโรค และมีการดูแลเพื่อบรรเทาอาการ โรคจำนวนมากอยู่ในกลุ่มแรกแต่มีทางเลือกในสองกลุ่มหลัง ผู้ป่วยจึงอาจใช้ชีวิต เรียน ทำงาน และอยู่ได้นานหลายสิบปี แม้ยังต้องติดตามหรือรับยาต่อเนื่อง

HIV ยังไม่มีวิธีขจัดเชื้อออกจากร่างกายที่ใช้ได้ทั่วไป

เชื้อ HIV สามารถซ่อนอยู่ในเซลล์และสร้างแหล่งพักของไวรัส ทำให้ยาต้านไวรัสที่กดการเพิ่มจำนวนได้ดีมากยังไม่สามารถกำจัดเชื้อทุกจุด ยาต้านไวรัสจึงเป็นการควบคุม ไม่ใช่การรักษาให้หายขาด เมื่อกินยาสม่ำเสมอ ปริมาณไวรัสลดจนตรวจไม่พบ ระบบภูมิคุ้มกันฟื้นตัว และผู้ป่วยมีชีวิตยืนยาวได้ ผู้ที่กดไวรัสจนตรวจไม่พบจะไม่ถ่ายทอดเชื้อผ่านเพศสัมพันธ์ตามหลักตรวจไม่พบเท่ากับไม่แพร่เชื้อ

เคยมีรายงานคนจำนวนน้อยมากที่ HIV สงบระยะยาวหลังปลูกถ่ายสเต็มเซลล์เพื่อรักษามะเร็งเลือดพร้อมเงื่อนไขพิเศษ แต่วิธีนี้เสี่ยงสูงและไม่ได้ใช้รักษา HIV ตามปกติ จึงยังไม่ถือว่าเป็นยารักษาที่นำมาใช้กับผู้ติดเชื้อทั่วไปได้

เริมจากเชื้อ HSV อยู่กับร่างกายตลอดชีวิต

เชื้อเริมที่ปากหรืออวัยวะเพศสามารถหลบอยู่ในปมประสาทหลังการติดเชื้อครั้งแรก บางช่วงเชื้อสงบจนไม่มีอาการ แล้วกลับมาก่อแผลเมื่อมีสิ่งกระตุ้น ยาต้านไวรัสช่วยให้แผลหายเร็ว ลดความถี่ของการกำเริบ และลดโอกาสแพร่เชื้อ แต่ยังดึงไวรัสที่แฝงอยู่ในเส้นประสาทออกไม่ได้ ผู้ติดเชื้อจำนวนมากแทบไม่มีอาการหรืออาการลดลงเมื่อเวลาผ่านไป

ไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังควบคุมได้ แต่ยังไม่มีวิธีหายขาดที่ใช้ได้กับทุกคน

การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีแบบเฉียบพลันในผู้ใหญ่จำนวนมากหายและกำจัดเชื้อได้เอง แต่ถ้ากลายเป็นเรื้อรัง เชื้ออาจคงอยู่ในเซลล์ตับ ยาบางชนิดช่วยกดไวรัส ลดการอักเสบ ลดความเสี่ยงตับแข็งและมะเร็งตับ แต่ไม่ได้ล้างเชื้อหมดจากผู้ป่วยทุกคน จุดแข็งของโรคนี้คือมีวัคซีนป้องกันที่มีประสิทธิภาพ จึงไม่ควรรอให้ติดก่อนแล้วค่อยหวังพึ่งยา

เบาหวานชนิดที่ 1 ต้องทดแทนอินซูลิน

โรคนี้เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์เบตาในตับอ่อนที่สร้างอินซูลิน เมื่อเซลล์เสียไปแล้ว ร่างกายสร้างอินซูลินไม่พอต่อการมีชีวิต ผู้ป่วยจึงต้องใช้อินซูลิน ตรวจระดับน้ำตาล จัดอาหาร และวางแผนการออกกำลังกาย เทคโนโลยีปั๊มอินซูลินและเครื่องวัดน้ำตาลต่อเนื่องช่วยควบคุมได้ดีขึ้น แต่ยังไม่ใช่การรักษาให้ระบบภูมิคุ้มกันหยุดทำลายและตับอ่อนกลับมาปกติอย่างถาวร

การปลูกถ่ายตับอ่อนหรือกลุ่มเซลล์สร้างอินซูลินอาจช่วยผู้ป่วยบางรายให้สร้างอินซูลินได้อีก แต่ต้องใช้ยากดภูมิคุ้มกันและมีความเสี่ยง จึงไม่ถือเป็นวิธีรักษาหายขาดทั่วไป นักวิจัยกำลังพัฒนาเซลล์ทดแทนและการป้องกันภูมิคุ้มกันโจมตี แต่คำว่าอยู่ในการทดลองไม่เท่ากับพร้อมใช้กับทุกคน

โรคสมองเสื่อมอัลไซเมอร์ พาร์กินสัน และ ALS

โรคกลุ่มนี้มีการเสื่อมหรือสูญเสียเซลล์ประสาท ซึ่งร่างกายสร้างกลับได้จำกัด อัลไซเมอร์ยังไม่มีวิธีคืนความจำและเซลล์สมองที่เสียไป ยาบางชนิดช่วยอาการ และยาที่มุ่งเป้าโปรตีนอะไมลอยด์บางรายการอาจชะลอการลดลงในผู้ป่วยระยะแรกที่ผ่านการคัดเลือก แต่ไม่หยุดโรคอย่างถาวรและไม่เหมาะกับทุกคน

พาร์กินสันเกิดจากเซลล์สร้างโดปามีนในสมองเสื่อมลง ยาเลโวโดปา ยากลุ่มอื่น การกายภาพ และการกระตุ้นสมองส่วนลึกช่วยลดอาการสั่น เกร็ง และเคลื่อนไหวช้าได้มากในบางช่วง แต่ไม่สร้างเซลล์ที่หายไปกลับมา ส่วน ALS ทำลายเซลล์ประสาทสั่งการที่ควบคุมกล้ามเนื้อ ปัจจุบันยังไม่มียาที่หยุดและย้อนความเสียหายทั้งหมด ยาบางตัวช่วยชะลอโรคในผู้ป่วยบางกลุ่ม พร้อมการดูแลการหายใจ อาหาร การสื่อสาร และการเคลื่อนไหว

โรคภูมิคุ้มกันทำร้ายตัวเองหลายชนิดยังไม่มีคำว่าหายขาด

โรคลูปัสและโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็งเป็นตัวอย่างที่ภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อของตัวเอง ยากดหรือปรับภูมิคุ้มกันช่วยลดการกำเริบ ป้องกันอวัยวะเสียหาย และทำให้โรคสงบได้นาน แต่ระบบภูมิคุ้มกันยังมีแนวโน้มผิดปกติอยู่ ผู้ป่วยจึงต้องติดตามแม้ช่วงที่ไม่มีอาการ คำว่าโรคสงบไม่จำเป็นต้องหมายถึงหายขาด และการหยุดยาเองอาจทำให้กำเริบรุนแรง

โรคทางพันธุกรรมบางชนิดแก้ต้นเหตุได้ยาก

โรคฮันติงตันและกล้ามเนื้อเสื่อมดูเชนน์เกิดจากความผิดปกติในยีน การรักษาปัจจุบันมุ่งลดอาการ รักษาการเคลื่อนไหว ดูแลหัวใจและการหายใจ หรือปรับกระบวนการสร้างโปรตีนในผู้ป่วยบางกลุ่ม ยีนบำบัดและยาที่ออกแบบตามการกลายพันธุ์ทำให้เส้นแบ่งระหว่างรักษาอาการกับแก้ต้นเหตุเริ่มเปลี่ยนไป แต่ยังไม่ใช่การคืนเนื้อเยื่อที่เสียแล้วให้ปกติทุกส่วน และไม่ได้ใช้ได้กับการกลายพันธุ์ทุกรูปแบบ

โรคพรีออนและโรคพิษสุนัขบ้าหลังแสดงอาการเป็นกลุ่มที่อันตรายมาก

โรคพรีออน เช่น โรคครอยตซ์เฟลดต์-จาคอบ เกิดจากโปรตีนพับผิดรูปไปกระตุ้นให้โปรตีนอื่นผิดรูปตาม ปัจจุบันยังไม่มีการรักษาที่หยุดกระบวนการนี้ได้ การดูแลจึงเน้นความสบายและอาการ โรคพบไม่บ่อยแต่ดำเนินเร็วและรุนแรง

พิษสุนัขบ้าเป็นกรณีพิเศษ เพราะเมื่อมีอาการทางระบบประสาทแล้วโรคเกือบทั้งหมดจบลงด้วยการเสียชีวิตและยังไม่มีการรักษาที่ได้ผลแน่นอน แต่ก่อนมีอาการสามารถป้องกันได้ดีด้วยการล้างแผล รับวัคซีน และรับอิมมูโนโกลบูลินตามข้อบ่งชี้ ผู้ที่ถูกสุนัข แมว ค้างคาว หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกัด ข่วน หรือน้ำลายสัมผัสแผล ต้องรีบพบแพทย์ ไม่ควรรอดูว่าใครจะมีอาการก่อน

มะเร็งไม่ควรถูกเหมารวมว่าไม่มีทางรักษา

คำว่ามะเร็งครอบคลุมโรคหลายร้อยแบบ มะเร็งบางชนิดรักษาหายได้สูงเมื่อพบเร็ว ขณะที่บางชนิดควบคุมได้นาน และบางชนิดยังไม่มีวิธีรักษาให้หายเมื่อแพร่กระจาย การบอกว่ามะเร็งทั้งหมดไม่มีวันหายจึงผิดพอ ๆ กับบอกว่ามะเร็งทุกชนิดหายได้ ยุคของยามุ่งเป้า ภูมิคุ้มกันบำบัด และการตรวจพันธุกรรมก้อนมะเร็งทำให้ผลการรักษาของผู้ป่วยที่ชื่อโรคเดียวกันยังต่างกันได้

รายชื่อโรคที่ยังไม่มีวิธีรักษาหายขาดเปลี่ยนตามงานวิจัยและนิยาม บางโรคเคยเป็นอันตรายถึงชีวิตแต่ปัจจุบันกลายเป็นโรคเรื้อรังที่ควบคุมได้ บางการรักษาใช้ได้กับผู้ป่วยเพียงกลุ่มย่อย การเห็นคำว่าไม่หายขาดจึงไม่ควรถูกแปลว่าไม่ต้องรักษา การควบคุมโรคเร็วและสม่ำเสมออาจป้องกันความพิการ ลดการแพร่เชื้อ ยืดชีวิต และทำให้คุณภาพชีวิตต่างจากการปล่อยโรคไว้มาก

อ้างอิงข้อมูล
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids
https://www.cdc.gov/herpes/about/index.html
https://www.cdc.gov/hepatitis-b/about/index.html
https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/what-is-diabetes/type-1-diabetes
https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/parkinsons-disease
https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/amyotrophic-lateral-sclerosis-als
https://www.niams.nih.gov/health-topics/lupus/diagnosis-treatment-and-steps-to-take
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies