ไขข้อข้องใจกลิ่นมีสีหรือรสชาติร่วมด้วยหรือไม่

เคยสงสัยกันไหมว่าเวลาเราได้กลิ่นบางอย่างทำไมสมองถึงเผลอจินตนาการไปถึงสีสันหรือรสชาติของสิ่งนั้น ทั้งที่ในความเป็นจริงกลิ่นเป็นเพียงโมเลกุลระเหยที่ลอยมาสัมผัสกับเยื่อบุจมูกเท่านั้น

ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลผลิตจากการทำงานที่ซับซ้อนของระบบประสาทสัมผัสในร่างกายมนุษย์ที่เชื่อมโยงความรู้สึกต่างๆ เข้าด้วยกันอย่างแนบแน่น

การที่สมองมนุษย์เชื่อมโยงกลิ่นเข้ากับสีสันเป็นกระบวนการที่เรียกว่า ซินเนสทีเซีย หรือภาวะการรับรู้ข้ามสัมผัส ในสภาวะปกติสมองของเรามีการจัดเก็บข้อมูลแบบเป็นระบบและเชื่อมโยงกันอยู่ตลอดเวลา เมื่อเราได้กลิ่นเลมอน

สมองจะดึงข้อมูลความทรงจำเกี่ยวกับสีเหลืองสดใสของผลเลมอนและรสเปรี้ยวจี๊ดขึ้นมาทำงานพร้อมกัน ทำให้เราเกิดความรู้สึกว่ากลิ่นนั้นมีสีเหลืองและมีรสเปรี้ยวโดยอัตโนมัติ

กระบวนการนี้เกิดขึ้นเร็วกว่าที่เราจะทันสังเกตเห็นเสียอีก

ในแง่ของวิทยาศาสตร์ กลิ่นเพียงอย่างเดียวไม่มีสีและไม่มีรสชาติในทางกายภาพ แต่มนุษย์เราถูกโปรแกรมมาให้ตีความกลิ่นเพื่อประเมินสถานการณ์

กลิ่นหอมหวานมักถูกเชื่อมโยงกับสีชมพูหรือสีครีมซึ่งหมายถึงความน่ากินหรือผลไม้สุก ในขณะที่กลิ่นฉุนรุนแรงอาจถูกสมองตีความเป็นสีแดงหรือสีส้มที่สื่อถึงอันตรายหรือความร้อน

การประมวลผลนี้เป็นกลไกการอยู่รอดของมนุษย์ตั้งแต่อดีตเพื่อแยกแยะสิ่งที่เป็นอาหารและสิ่งที่เป็นพิษออกจากกันได้อย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ความจำของมนุษย์ยังเป็นตัวแปรสำคัญ กลิ่นที่คุ้นเคยในวัยเด็กจะฝังรากลึกอยู่ในสมองส่วนที่จัดการเรื่องอารมณ์และความจำ เมื่อเราได้กลิ่นนั้นอีกครั้ง สมองจะปลุกภาพเหตุการณ์ สถานที่

หรือแม้แต่รสชาติอาหารมื้อนั้นให้หวนกลับมาเด่นชัดขึ้นอีกครั้ง การรับรู้เรื่องสีและรสชาติที่มาพร้อมกับกลิ่นจึงเป็นการผสมผสานระหว่างข้อมูลทางเคมีที่จมูกได้รับ

กับข้อมูลทางประสบการณ์ที่สมองจัดเก็บไว้จนกลายเป็นกลุ่มก้อนความรับรู้เดียวกัน

หากพิจารณาถึงอุตสาหกรรมน้ำหอมหรืออาหาร นักวิทยาศาสตร์ด้านการรับกลิ่นและรสชาติมักนำความรู้เหล่านี้มาใช้ในการทำตลาด

การออกแบบบรรจุภัณฑ์หรือแม้แต่การเลือกสีของผลิตภัณฑ์ให้สอดคล้องกับกลิ่นเป็นกลยุทธ์ที่ช่วยกระตุ้นความอยากของมนุษย์ได้อย่างตรงจุดที่สุด ตัวอย่างเช่นสินค้าที่มีกลิ่นวานิลลาขวดสีขาวหรือสีครีม

ซึ่งช่วยตอกย้ำให้เรารู้สึกถึงความละมุนและหวานละไมได้ชัดเจนยิ่งขึ้นกว่าบรรจุภัณฑ์ที่มีสีสันขัดแย้งกับกลิ่นภายใน

แม้ในเชิงชีวภาพกลิ่นจะไม่มีสีและรสชาติ แต่ในเชิงจิตวิทยาและการรับรู้ของมนุษย์ กลิ่นนั้นเปรียบเสมือนกุญแจสำคัญที่ไขประตูไปสู่ความรู้สึกและมโนภาพอันซับซ้อน

การที่เรารู้สึกว่ากลิ่นมีสีหรือรสชาติจึงเป็นเพียงหลักฐานยืนยันว่า สมองของมนุษย์นั้นมีความละเอียดอ่อนและเชื่อมโยงเครือข่ายความรู้สึกต่างๆ ไว้อย่างน่าอัศจรรย์

เพื่อให้การรับรู้โลกภายนอกของเรามีความสมบูรณ์และเต็มไปด้วยเฉดสีทางอารมณ์อยู่เสมอ