รู้จัก “DOSE” 4 สารแห่งความสุข ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และความรู้สึกดี

เมื่อพูดถึง “สารแห่งความสุข” หลายคนอาจนึกถึงสารเคมีในร่างกายที่ทำให้เรารู้สึกดี มีแรงจูงใจ ผ่อนคลาย หรือรู้สึกผูกพันกับคนรอบข้าง โดยสารที่มักถูกพูดถึงมีอยู่ 4 ชนิด และนิยมจำง่าย ๆ ด้วยคำว่า D-O-S-E ได้แก่ Dopamine, Oxytocin, Serotonin และ Endorphin

อย่างไรก็ตาม คำว่า “สารแห่งความสุข” เป็นคำเรียกเพื่อช่วยให้เข้าใจง่าย เพราะสารแต่ละชนิดไม่ได้ทำหน้าที่สร้างความสุขเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบต่าง ๆ ของร่างกายและสมองด้วย

1. Dopamine (โดปามิน) — “สารแห่งความสำเร็จ”

โดปามินเป็นสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับระบบรางวัล แรงจูงใจ การเรียนรู้ และความรู้สึกพึงพอใจ เมื่อเราทำเป้าหมายสำเร็จ ได้รับรางวัล หรือพบประสบการณ์ที่รู้สึกดี สมองอาจตอบสนองผ่านระบบที่เกี่ยวข้องกับโดปามิน ทำให้เกิดแรงกระตุ้นและอยากทำพฤติกรรมนั้นซ้ำอีก

กิจกรรมง่าย ๆ ที่อาจช่วยสร้างความรู้สึกสำเร็จ เช่น

• ตั้งเป้าหมายเล็ก ๆ ที่ทำได้จริง

• ทำงานที่ค้างไว้ให้เสร็จทีละอย่าง

• เรียนรู้ทักษะหรือสิ่งใหม่

• ชื่นชมตัวเองเมื่อทำเป้าหมายสำเร็จ

บางครั้งความสุขไม่จำเป็นต้องมาจากความสำเร็จครั้งใหญ่ เพียงจัดห้องเสร็จ เดินออกกำลังกายครบตามเป้าหมาย หรือทำงานหนึ่งชิ้นสำเร็จ ก็อาจช่วยสร้างแรงใจให้เราก้าวต่อไปได้ค่ะ

2. Oxytocin (ออกซิโทซิน) — “สารแห่งความผูกพัน”

ออกซิโทซินเป็นฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับความผูกพัน ความไว้วางใจ และความรู้สึกใกล้ชิดกับผู้อื่น จึงมักถูกเรียกว่า “ฮอร์โมนแห่งความรัก” หรือ “ฮอร์โมนแห่งความผูกพัน”

การใช้เวลาร่วมกับคนที่ไว้ใจ การกอด การพูดคุยอย่างจริงใจ หรือการดูแลสัตว์เลี้ยง อาจมีส่วนช่วยสร้างความรู้สึกอบอุ่น ปลอดภัย และเชื่อมโยงกับคนรอบข้าง

กิจกรรมใกล้ตัว เช่น

• ใช้เวลากับครอบครัวหรือคนที่สบายใจ

• กอดหรือแสดงความห่วงใยอย่างเหมาะสม

• พูดขอบคุณหรือให้กำลังใจผู้อื่น

• เล่นหรือใช้เวลากับสัตว์เลี้ยง

ความสัมพันธ์ที่ดีไม่ได้เกิดจากการอยู่ใกล้กันเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการรับฟัง การให้ความสำคัญ และการเคารพความรู้สึกของกันและกันด้วยค่ะ

3. Serotonin (เซโรโทนิน) — “สารแห่งความสงบและสมดุลทางอารมณ์”

เซโรโทนินเป็นสารสื่อประสาทที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการควบคุมอารมณ์ การนอนหลับ ความอยากอาหาร ความวิตกกังวล และกระบวนการอื่น ๆ ของร่างกาย

ในบทความทั่วไป เซโรโทนินมักถูกเรียกว่า “สารแห่งความสงบ” เพราะมีความเกี่ยวข้องกับสมดุลทางอารมณ์และความรู้สึกผ่อนคลาย อย่างไรก็ตาม อารมณ์ของคนเรามีความซับซ้อนและไม่ได้ขึ้นอยู่กับสารชนิดใดชนิดหนึ่งเพียงอย่างเดียว

กิจกรรมที่ช่วยดูแลอารมณ์ในชีวิตประจำวัน เช่น

• ออกไปเดินหรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง

• ขยับร่างกายหรือออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• นอนหลับให้เพียงพอ

• ใช้เวลาทำกิจกรรมที่ช่วยให้จิตใจสงบ

การดูแลกิจวัตรพื้นฐานอย่างการกิน การนอน และการเคลื่อนไหวร่างกาย อาจดูเป็นเรื่องเล็ก แต่ล้วนมีส่วนต่อสุขภาพกายและอารมณ์ในระยะยาวค่ะ

4. Endorphin (เอนดอร์ฟิน) — “สารแห่งความฟิน”

เอนดอร์ฟินเป็นสารที่ร่างกายสร้างขึ้นตามธรรมชาติ และมีบทบาทช่วยลดการรับรู้ความเจ็บปวด รวมถึงเกี่ยวข้องกับความรู้สึกผ่อนคลายหรือความเป็นอยู่ที่ดี โดยร่างกายอาจหลั่งสารกลุ่มนี้เพื่อตอบสนองต่อความเจ็บปวด ความเครียด หรือการออกกำลังกาย

กิจกรรมที่หลายคนทำแล้วรู้สึกดีขึ้น เช่น

• ออกกำลังกายหรือขยับร่างกาย

• หัวเราะกับเรื่องสนุก

• ฟังเพลงที่ชอบ

• เต้น ทำงานอดิเรก หรือทำกิจกรรมที่เพลิดเพลิน

ความรู้สึก “ฟิน” หรือสบายใจหลังออกกำลังกายและทำกิจกรรมที่ชอบ อาจเกิดจากหลายกระบวนการในร่างกายทำงานร่วมกัน ไม่ได้มาจากเอนดอร์ฟินเพียงชนิดเดียวค่ะ

ความสุขไม่ได้ขึ้นอยู่กับสารเพียงตัวเดียว

แม้ Dopamine, Oxytocin, Serotonin และ Endorphin จะถูกเรียกรวมกันว่า “สารแห่งความสุข” แต่ความรู้สึกของคนเรามีความซับซ้อน และยังได้รับอิทธิพลจากการพักผ่อน สุขภาพร่างกาย ความสัมพันธ์ ประสบการณ์ สิ่งแวดล้อม และสภาพจิตใจ

ร่างกายสามารถสร้างสารเหล่านี้ได้เองตามธรรมชาติ และกิจกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น การเดินออกกำลังกาย ทำเป้าหมายให้สำเร็จ ใช้เวลากับคนที่รัก หัวเราะ หรือพักผ่อนให้เพียงพอ อาจช่วยส่งเสริมอารมณ์และคุณภาพชีวิตได้

แต่หากรู้สึกเศร้า หมดแรง วิตกกังวล หรือไม่สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากการ “ขาดสารแห่งความสุข” เพียงอย่างเดียว ควรพูดคุยกับบุคลากรทางการแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมินอย่างเหมาะสม

สิ่งสำคัญที่ควรจำคือ ความสุขไม่จำเป็นต้องเป็นความรู้สึกตื่นเต้นตลอดเวลา บางครั้งอาจเป็นเพียงการรู้สึกสงบ ได้พักผ่อน ทำสิ่งเล็ก ๆ สำเร็จ หรือมีใครสักคนที่รับฟังเราค่ะ