หัวใจกุ้งอยู่ตรงไหน? รู้จักอวัยวะสำคัญที่ซ่อนอยู่ในส่วนหัวและอก

เปิดความลับร่างกายกุ้ง ทำไมหัวใจและอวัยวะสำคัญจึงอยู่รวมกันด้านหน้า?

หากวันหนึ่งเราพบว่าหัวใจไม่ได้เต้นอยู่ภายในหน้าอก แต่อยู่ใกล้บริเวณศีรษะแทน คงเป็นเรื่องที่ดูแปลกประหลาดราวกับหลุดออกมาจากภาพยนตร์ไซไฟ

แต่สำหรับสิ่งมีชีวิตที่คุ้นเคยบนจานอาหารอย่าง กุ้ง เรื่องนี้เป็นโครงสร้างตามธรรมชาติที่ซ่อนอยู่ภายใต้เปลือกแข็ง เพราะบริเวณด้านหน้าของกุ้งไม่ได้มีเพียงหัวใจเท่านั้น แต่ยังเป็นที่อยู่ของอวัยวะสำคัญหลายส่วนที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต

อย่างไรก็ตาม คำพูดที่ว่า “หัวใจกุ้งอยู่บนหัว” เป็นการอธิบายแบบเข้าใจง่าย เพราะตำแหน่งที่แท้จริงอยู่ภายในบริเวณ ส่วนหัวและอกที่เชื่อมรวมกัน ไม่ได้อยู่ในศีรษะเพียงอย่างเดียว

ร่างกายกุ้งแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก

โครงสร้างภายนอกของกุ้งแบ่งออกเป็นสองส่วนใหญ่ ได้แก่

• ส่วนหัวและอก ซึ่งเชื่อมรวมกัน เรียกว่า เซฟาโลทอแรกซ์ (Cephalothorax)

• ส่วนท้องหรือส่วนที่มักเรียกว่าหาง ซึ่งประกอบด้วยกล้ามเนื้อจำนวนมาก ใช้ในการว่ายน้ำและดีดตัวหลบหนี

หัวใจของกุ้งอยู่ค่อนไปทางด้านหลังและด้านบนของส่วนหัวและอก ทำหน้าที่สูบส่งของเหลวในระบบหมุนเวียนไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

กุ้งมี ระบบหมุนเวียนแบบเปิด ของเหลวที่ไหลเวียนอยู่เรียกว่า “ฮีโมลิมฟ์” (Hemolymph) ซึ่งไม่ได้ไหลอยู่ภายในหลอดเลือดตลอดเส้นทางเหมือนระบบไหลเวียนเลือดของมนุษย์ แต่จะไหลเข้าสู่ช่องว่างภายในร่างกายเพื่อหล่อเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ

ทำไมของเหลวในร่างกายกุ้งจึงไม่เป็นสีแดง?

ของเหลวในระบบหมุนเวียนของกุ้งไม่ได้มีสีแดงเหมือนเลือดมนุษย์ เนื่องจากใช้โปรตีนชื่อ ฮีโมไซยานิน (Hemocyanin) ช่วยขนส่งออกซิเจน

ฮีโมไซยานินมี ทองแดง เป็นส่วนประกอบสำคัญ ต่างจากฮีโมโกลบินของมนุษย์ที่ใช้ ธาตุเหล็ก ช่วยจับออกซิเจน

เมื่อจับกับออกซิเจน ฮีโมไซยานินอาจมีสีฟ้าหรือน้ำเงินอ่อน ส่วนในสภาวะที่ยังไม่จับออกซิเจนอาจดูใสหรือมีสีจาง จึงเป็นที่มาของคำอธิบายที่ว่า “กุ้งมีเลือดสีฟ้า”

อวัยวะสำคัญจำนวนมากซ่อนอยู่ใต้เปลือกส่วนหัว

นอกจากหัวใจแล้ว ภายในส่วนหัวและอกของกุ้งยังมีอวัยวะสำคัญอีกหลายชนิด เช่น กระเพาะอาหาร เหงือก และเฮปปาโตแพนเครียส

กระเพาะอาหารของสัตว์ในกลุ่มครัสเตเชียนหลายชนิดมีโครงสร้างแข็งที่ช่วยบดอาหาร ทำหน้าที่คล้ายเครื่องบดขนาดเล็กอยู่ภายใน แม้จะไม่ได้เป็น “ฟัน” แบบที่อยู่ในปากของมนุษย์ก็ตาม

ส่วนสีเหลือง สีส้ม หรือเนื้อข้นบริเวณหัวที่หลายคนเรียกว่า “มันกุ้ง” ส่วนสำคัญคืออวัยวะที่เรียกว่า เฮปปาโตแพนเครียส (Hepatopancreas)

อวัยวะนี้มีหน้าที่หลายด้าน ทั้งช่วยสร้างและหลั่งเอนไซม์สำหรับย่อยอาหาร ดูดซึมสารอาหาร และสะสมพลังงาน จึงทำหน้าที่บางส่วนคล้ายกับตับและตับอ่อนของสัตว์มีกระดูกสันหลัง

นอกจากนี้ เหงือกของกุ้ง ซึ่งใช้แลกเปลี่ยนก๊าซและรับออกซิเจนจากน้ำ ก็อยู่ภายใต้เปลือกแข็งบริเวณส่วนหัวและอกเช่นกัน

ทำไมธรรมชาติจึงรวมอวัยวะไว้ด้านหน้า?

การรวมอวัยวะสำคัญจำนวนมากไว้ภายในส่วนหัวและอก ทำให้บริเวณดังกล่าวมีเปลือกแข็งหรือกระดองช่วยห่อหุ้มและป้องกันอวัยวะภายใน

ขณะที่ส่วนท้องหรือส่วนที่คนทั่วไปเรียกว่า “หางกุ้ง” เต็มไปด้วยมัดกล้ามเนื้อขนาดใหญ่ ทำหน้าที่เสมือนเครื่องยนต์สำหรับการเคลื่อนที่

เมื่อพบอันตราย กุ้งสามารถหดกล้ามเนื้อส่วนท้องและสะบัดแพนหางอย่างรวดเร็ว ทำให้ลำตัวดีดถอยหลังเพื่อหลบหนีได้ในเวลาอันสั้น

การแบ่งหน้าที่เช่นนี้จึงช่วยให้บริเวณด้านหน้าเป็นศูนย์รวมของระบบสำคัญ ส่วนด้านท้ายรับหน้าที่สร้างแรงขับเคลื่อน ทั้งสองส่วนทำงานร่วมกันเพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิตในธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าอวัยวะทุกอย่างของกุ้งจะอยู่เฉพาะบริเวณหัวและอก เพราะระบบบางส่วน เช่น ทางเดินอาหาร เส้นประสาท และอวัยวะบางชนิด ยังทอดยาวหรือกระจายไปตามส่วนอื่นของร่างกายด้วย

ธรรมชาติมักซ่อนความมหัศจรรย์ไว้ภายในสิ่งที่เราพบเห็นอยู่เสมอ การได้รู้จักโครงสร้างร่างกายที่ดูพิลึกพิลั่นของกุ้ง ช่วยให้เราเห็นว่าร่างกายขนาดเล็กภายใต้เปลือกแข็งนั้นมีระบบการทำงานที่ซับซ้อนและเป็นระเบียบเพียงใด

ครั้งหน้าเมื่อได้รับประทานกุ้ง เราอาจมองส่วนหัวและหางต่างไปจากเดิม เพราะบริเวณด้านหน้าคือพื้นที่รวมอวัยวะสำคัญหลายชนิด ขณะที่ส่วนหางคือมัดกล้ามเนื้อทรงพลังที่ช่วยให้กุ้งเคลื่อนที่และหลบหนีได้อย่างรวดเร็ว