ทำไมสวนสนุกบางแห่งจึงดูเงียบลงทุกปี

ภาพสวนสนุกที่คุ้นตาเมื่อก่อนคือรถบัสนักเรียนต่อแถว เสียงเครื่องเล่นดังตั้งแต่เช้า และครอบครัวพาเด็กมาเที่ยวในวันหยุด แต่พอกลับไปบางแห่งอีกครั้งกลับพบทางเดินโล่ง เครื่องเล่นบางตัวปิด และร้านขายของเปิดเพียงไม่กี่ร้าน จนเกิดคำถามว่าสวนสนุกกำลังเงียบลงทุกปีจริงหรือ

คำตอบคือไม่ได้เกิดกับทุกแห่ง และไม่ใช่แนวโน้มเดียวกันทั้งโลก สวนสนุกขนาดใหญ่ที่ลงทุนเครื่องเล่นใหม่ ทำการตลาดกับนักท่องเที่ยว และเปลี่ยนตัวเองเป็นจุดหมายปลายทางยังดึงคนจำนวนมากได้ ขณะที่สวนสนุกท้องถิ่นหรือสถานที่ซึ่งพึ่งลูกค้าครอบครัวในพื้นที่อาจรู้สึกถึงความเงียบชัดกว่า ปัญหาจึงไม่ใช่เพราะคนเลิกชอบเครื่องเล่นอย่างเดียว แต่เป็นแรงกดหลายด้านที่เข้ามาพร้อมกัน

เด็กเกิดน้อยลง ฐานลูกค้าหลักจึงค่อยๆ เล็กลง

สวนสนุกแบบดั้งเดิมพึ่งครอบครัวที่มีเด็กเป็นลูกค้าหลัก เมื่อจำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลงต่อเนื่อง จำนวนครอบครัวที่ต้องหากิจกรรมสำหรับลูกก็ลดตาม ข้อมูลทะเบียนราษฎรของไทยแสดงภาพชัดว่าจำนวนเกิดต่ำกว่าหลายปีก่อนมาก เรื่องนี้ไม่ได้ทำให้คนหายจากประตูสวนสนุกทันที แต่จะค่อยๆ ส่งผลเป็นช่วงอายุ เด็กรุ่นหนึ่งเล็กกว่ารุ่นก่อน โรงเรียนมีนักเรียนน้อยลง กรุ๊ปทัศนศึกษาลดลง และตลาดเครื่องเล่นสำหรับเด็กก็แคบลง

ครอบครัวไทยยังมีขนาดเล็กลงและผู้สูงอายุมีสัดส่วนเพิ่มขึ้น สถานที่ซึ่งออกแบบมาเพื่อเด็กกับวัยรุ่นอย่างเดียวจึงเสียโอกาสจากคนกลุ่มอื่น สวนสนุกที่ปรับตัวได้มักเพิ่มพื้นที่พักผ่อน ร้านอาหาร งานเทศกาล สวนน้ำ หรือกิจกรรมที่ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุเข้าร่วมได้ เพื่อให้หนึ่งครอบครัวตัดสินใจมาเที่ยวด้วยกันง่ายขึ้น

ค่าเที่ยวหนึ่งวันแพงกว่าราคาบัตรที่เห็น

เวลาครอบครัวตัดสินใจไปสวนสนุก ค่าใช้จ่ายจริงไม่ได้มีแค่บัตรผ่านประตู แต่รวมค่าเดินทาง ค่าจอดรถ อาหาร เครื่องดื่ม ของฝาก และบางแห่งมีค่าเครื่องเล่นหรือบริการเสริม เมื่อรวมสำหรับสมาชิกสามหรือสี่คน ตัวเลขอาจกลายเป็นรายจ่ายก้อนใหญ่ ในช่วงที่ค่าครองชีพกดดัน ครอบครัวจึงตัดกิจกรรมซึ่งไม่จำเป็นก่อน หรือเปลี่ยนไปเที่ยวสวนสาธารณะ ห้าง งานอีเวนต์ชั่วคราว และแหล่งท่องเที่ยวใกล้บ้านที่ควบคุมงบได้ง่ายกว่า

สวนสนุกเองก็ลดราคาได้ไม่ง่าย เพราะมีต้นทุนประจำสูง เครื่องเล่นต้องตรวจสอบ ซ่อมบำรุง เปลี่ยนอะไหล่ ใช้ไฟฟ้า จ้างพนักงาน และดูแลมาตรฐานความปลอดภัย แม้วันนั้นคนเข้าน้อย ค่าใช้จ่ายหลายอย่างยังคงอยู่ หากขึ้นราคาก็เสี่ยงทำให้ลูกค้ารู้สึกไม่คุ้ม แต่ถ้าไม่ขึ้นราคา เงินสำหรับปรับปรุงสถานที่ก็ยิ่งตึง นี่เป็นวงจรที่สวนสนุกเก่าหลายแห่งหลุดออกมายาก

คู่แข่งของสวนสนุกไม่ใช่แค่สวนสนุกอีกแห่ง

วันหยุดของคนหนึ่งคนมีจำกัด แต่ตัวเลือกเพิ่มขึ้นมาก เด็กและวัยรุ่นใช้เวลากับเกมออนไลน์ คลิปวิดีโอ ศูนย์กิจกรรมในห้าง คาเฟ่กีฬา คอนเสิร์ต และกิจกรรมที่เปลี่ยนธีมตลอดปี ครอบครัวยังเปรียบเทียบสวนสนุกกับทริปต่างจังหวัด พิพิธภัณฑ์แบบโต้ตอบ สวนสัตว์ หรือสวนน้ำ ไม่ได้เปรียบเทียบแค่จำนวนรถไฟเหาะเหมือนเดิม

สิ่งที่คนรุ่นใหม่คาดหวังก็เปลี่ยนไป เครื่องเล่นเดิมซึ่งเคยตื่นเต้นอาจไม่พอให้กลับมาซ้ำ หากไม่มีโซนใหม่ เรื่องราวใหม่ หรือกิจกรรมตามฤดูกาล ลูกค้าอาจรู้สึกว่าไปครั้งเดียวก็ครบแล้ว สวนสนุกใหญ่ทั่วโลกจึงลงทุนกับเทศกาลกลางคืน ขบวนพาเหรด ตัวละคร อาหารเฉพาะช่วง และระบบจองผ่านมือถือ เพราะรายได้ไม่ได้มาจากการขายเครื่องเล่น แต่เกิดจากการสร้างเหตุผลให้คนกลับมาอีก

อากาศร้อน ฝนตก และการเดินทางทำให้วันเงียบยิ่งเงียบ

สวนสนุกกลางแจ้งในไทยเจอข้อจำกัดเรื่องอากาศโดยตรง วันที่ร้อนจัดทำให้เดินกลางแดดนานๆ ไม่สนุก ส่วนฤดูฝนทำให้เครื่องเล่นกลางแจ้งต้องหยุดชั่วคราว ลูกค้าจึงลังเลที่จะซื้อตั๋วล่วงหน้า สถานที่ที่เดินทางด้วยรถส่วนตัวสะดวกกว่าขนส่งสาธารณะยังเสียลูกค้ากลุ่มวัยรุ่น นักท่องเที่ยวต่างชาติ และคนที่ไม่ต้องการใช้เวลาหลายชั่วโมงบนถนน

ภาพที่เห็นว่าเงียบยังขึ้นกับวันและเวลาอย่างมาก วันธรรมดานอกช่วงปิดเทอมอาจโล่ง แต่วันหยุดยาวหรือเทศกาลกลับแน่นจนต้องต่อคิว การใช้ภาพจากวันเดียวตัดสินว่าธุรกิจกำลังถดถอยจึงไม่แม่น ต้องดูจำนวนผู้เข้าชมทั้งปี รายได้ต่อหัว วันเปิดให้บริการ และสัดส่วนลูกค้าต่างชาติร่วมกัน ซึ่งสวนสนุกเอกชนไม่ได้เปิดเผยข้อมูลเหล่านี้ครบทุกแห่ง

ความเก่าไม่ได้มีปัญหาแค่เรื่องหน้าตา

สีซีด ป้ายเก่า ห้องน้ำไม่สะอาด หรือเครื่องเล่นปิดหลายตัวทำให้ลูกค้ารู้สึกว่าราคาบัตรไม่สัมพันธ์กับประสบการณ์ ที่หนักกว่านั้นคือความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัย เครื่องเล่นอาจยังผ่านการตรวจตามระบบ แต่ถ้าสถานที่ดูทรุดโทรมหรือสื่อสารเรื่องการบำรุงรักษาไม่ดี คนทั่วไปก็ลังเล โดยเฉพาะเมื่อข่าวอุบัติเหตุจากสถานที่อื่นถูกแชร์อย่างรวดเร็ว

การปรับปรุงครั้งใหญ่ต้องใช้เงินมากและใช้เวลานาน เครื่องเล่นนำเข้ามีทั้งค่าซื้อ ค่าขนส่ง งานฐานราก ระบบไฟ การฝึกเจ้าหน้าที่ และอะไหล่ในอนาคต สวนสนุกซึ่งมีพื้นที่จำกัดหรือแบกรับหนี้อยู่แล้วจึงอาจเลือกซ่อมของเดิมแทนการสร้างของใหม่ แต่ยิ่งไม่มีอะไรใหม่ จำนวนคนกลับมาเยือนซ้ำก็ยิ่งลด เป็นอีกวงจรที่ทำให้บรรยากาศค่อยๆ เงียบ

สวนสนุกไม่ได้หายไป แต่ต้องเปลี่ยนจากขายเครื่องเล่นเป็นขายประสบการณ์

สถานที่ที่ยังคึกคักมักไม่ได้พึ่งรถไฟเหาะเพียงอย่างเดียว แต่มีอาหาร งานแสดง พื้นที่ถ่ายรูป กิจกรรมเด็กเล็ก พื้นที่พักของผู้ปกครอง และงานตามฤดูกาล บางแห่งทำแพ็กเกจสมาชิกเพื่อดึงคนในพื้นที่ให้กลับมาหลายครั้ง บางแห่งจับตลาดนักท่องเที่ยวต่างชาติหรือเชื่อมกับโรงแรมและศูนย์การค้า วิธีเหล่านี้ช่วยกระจายรายได้และขยายฐานลูกค้าเกินกว่าครอบครัวที่มีเด็ก

เพราะฉะนั้น ถ้าสวนสนุกแห่งหนึ่งดูเงียบลง สาเหตุอาจมาจากเด็กน้อยลง กำลังซื้ออ่อนลง คู่แข่งด้านความบันเทิงเพิ่มขึ้น การเดินทางไม่สะดวก อากาศไม่เป็นใจ และสถานที่ไม่มีของใหม่พร้อมกัน แต่จะสรุปว่าสวนสนุกทุกแห่งกำลังตายไม่ได้ ธุรกิจนี้ยังมีคนต้องการ เพียงแค่ความทรงจำเก่าและเครื่องเล่นชุดเดิมอาจไม่พอให้คนยุคนี้ยอมเสียทั้งเงินและเวลาหนึ่งวันอีกต่อไป

อ้างอิงข้อมูล
https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage
https://www.worldbank.org/en/country/thailand/overview
https://aecom.com/theme-index/